Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 5/2000, s. 14-16
Kazimiera Małolepsza
Fizjoterapia u dzieci chorych na mukowiscydozę
Physiotherapy in children with cystic fibrosis
z Kliniki Pneumonologii i Alergologii Dziecięcej Instytutu Pediatrii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Jerzy Alkiewicz
Streszczenie
Basic physiotherapeutic management is described for children with cystic fibrosis, including new techniques of drainage.
Mukowiscydoza jest jedną z najbardziej powszechnych chorób genetycznych. Atakuje przede wszystkim dwa układy: oddechowy i pokarmowy (najbardziej charakterystyczne zmiany stwierdza się w trzustce). Chociaż oba te układy znacznie różnią się od siebie, przyczyna zmian wywołanych przez mukowiscydozę jest taka sama – to produkowana gęsta, klejąca wydzielina, powodująca zaburzenia w funkcjonowaniu układu oddechowego i przewodu pokarmowego. Charakterystyczne są też zaburzenia gospodarki elektrolitowej (wzrost zawartości soli w pocie). Jedną z najważniejszych funkcji śluzu w układzie oddechowym jest zatrzymanie drobnoustrojów chorobotwórczych oraz pomoc w ich eliminacji lub niszczeniu. Defekt transportu jonów sodu i chloru powodujący nadmierne wchłanianie wody ogranicza skuteczność transportu śluzowo-rzęskowego. Śluz wydzielany przez gruczoły śluzowe jest nadmiernie lepki i gęsty. W oskrzelach prowadzi to do zastoju śluzu i zaburzeń w jego usuwaniu. Wynikiem jest obturacja oskrzeli, która z biegiem czasu doprowadza do rozdęcia płuc i zniszczenia ścian oskrzeli. Zastój śluzu jest dodatkowo pożywką, na której rozwijają się bakterie. W wyniku stanu zapalnego dochodzi do zaburzeń wentylacji typu obturacyjnego i restrykcyjnego. Spośród metod fizjoterapeutycznych najważniejsze jest oklepywanie ścian klatki piersiowej i drenaż.
Metody drenażu oskrzeli są dostosowane do wieku i możliwości dziecka, muszą też uwzględniać stopień współpracy dziecka z kinezyterapeutą. Warunkiem prawidłowego dobrania pozycji drenażowej jest znajomość topografii segmentów oskrzelowo-płucnych oraz przebiegu oskrzeli segmentowych w kierunku oskrzeli płatowych i głównych. Dzieci chorujące na mukowiscydozę oddychają płytko, aby uniknąć męczącego ich kaszlu. Powoduje to niedostateczną wentylację płuc. Koniecznością staje się nauczanie dziecka efektywnego kaszlu. Wykonując głęboki wdech przez nos, a następnie wydłużony wydech z kilkoma głębokimi odruchami kaszlowymi doprowadzamy do efektywnego kaszlu. Gęsta i lepka wydzielina jest znacznie trudniejsza do ewakuacji z oskrzeli. Dlatego stosujemy środki upłynniające i nawilżające wydzielinę w postaci inhalacji oraz dbamy o dobre nawodnienie dziecka, Drenaż bierny opiera się na zasadzie przesuwania się wydzieliny w oskrzelach pod wpływem siły grawitacji (ryc. 1). Dzieci starsze drenaż przeprowadzają na specjalnych stołach, kołyskach i klinach. U niemowląt natomiast drenaż prowadzimy na tzw. leżaczku terapeutycznym, który zawiesza się na łóżeczku niemowlęcym. Dziecko przypięte jest paskami zabezpieczającymi, ale mając swobodę poruszania rączkami i nóżkami wprowadza leżaczek w ruch drgający i kołyszący. Każdy ruch przyrządu potęguje korzystny efekt drenażu (ryc. 2). Dla ułatwienia ewakuacji wydzieliny, oklepujemy ściany klatki piersiowej w fazie wydłużonego wydechu. Składa się ono z:
1. oklepywania właściwego, w którym oklepujemy pacjenta rękoma ułożonymi w „miseczkę”;
2. sprężynowania klatki piersiowej – ręce ułożone jedna na drugiej i rytmicznie uciskamy klatkę piersiową;
3. masaż wibracyjny – aparatem elektrycznym.
Ryc. 1. Pozycje drenażowe.
Ryc. 2. Leżaczek terapeutyczny.
W nowych technikach drenażu dziecko bierze czynny udział w ewakuacji wydzieliny – są to:
1. technika natężonego wydechu – prowadzona w pozycji siedzącej;
2. technika aktywnego drenażu – zmodyfikowany drenaż ułożeniowy;
3. drenaż autogenny – trzy fazy oddechowe;
4. drenaż prowadzony przy pomocy Fluttera – zmienne podwyższone ciśnienie wydechowe.
Oklepywanie i drenaż oskrzeli powinny być wykonane po inhalacjach upłynniających i nawilżających. Włączając do leczenia antybiotykoterapię i pulmozyme oczyszczenie oskrzeli z wydzieliny powinno nastąpić przed podaniem leku. Zapewnić ma to lepszą penetrację antybiotyku, a pulmozyme aby mogła ciąć i rozrzedzać śluz zewnątrzkomórkowego łańcucha DNA w płucach jak najdłużej. Poza oczyszczeniem oskrzeli z wydzieliny bardzo ważną rolę poprawiającą jakość życia dziecka chorującego na mukowiscydozę odgrywają ćwiczenia fizyczne, obejmujące ćwiczenia oddechowe, wzmacniające główne mięśnie oddechowe jak i różnorodne formy ćwiczeń ogólnousprawniających, a także trening stymulujący mięśnie oddechowe. Wczesne przyzwyczajanie dziecka do aktywnego wysiłku fizycznego wpływa na poprawę funkcji układu oddechowego oraz wzrost wydolności fizycznej całego organizmu. Prowadzone badania nad wpływem treningu stymulującego mięśnie oddechowe u dzieci chorych na mukowiscydozę potwierdziły konieczność prowadzenia tego elementu rehabilitacji. Dzieci chorujące na mukowiscydozę powinny nie tylko mieć dobrą opiekę farmakologiczną, ale także doskonale prowadzoną rehabilitację od chwili rozpoznania choroby. Pozwoli to im na czerpanie pełnej radości z życia.
Piśmiennictwo
1. Keens T. et al.: Ventilatory muscle endurance traning in normal subjects and patients with cystic fibrosis. 2. Kulczycka A.: Kinezyterapia [W] Choroby układu oddechowego wieku dziecięcego (red. Lejmbach Z., Przybylska H.), PZWL Warszawa 1971, 94-101. 3. Orlik T.: Znaczenie treningu stymulującego mięśnie oddechowe u dzieci chorych na mukowiscydozę. Materiały Naukowe XXIV Zjazdu Pol. Tow. Ped. 4. Orlik T.: Rola fizjoterapii w leczeniu mukowiscydozy. Kurs doskonalący – prowadzony przez Instytut Matki i Dziecka – Zakład Usprawniania Leczniczego w Warszawie, Warszawa 1997. 5. Pęcherek K.: Gimnastyka lecznicza. (W:) Przewlekłe choroby układu oddechowego u dzieci (red. J. Rudnik) PZWL Warszawa 1972, 470-480.
Nowa Pediatria 5/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria