Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1-2/2005, s. 58-60
J. Renata Ochocka, Piotr Madanecki
Fitoterapia i lek roślinny – Informacja naukowa*
Katedra i Zakład Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej w Gdańsku
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. J. Renata Ochocka
Gwałtowny rozwój badań naukowych z takich dziedzin jak botanika, fitochemia, farmakognozja i fitoterapia wymusza zmianę stosunku pacjentów i lekarzy do leków roślinnych. Przestają one być traktowane z przymrużeniem oka jako pewna namiastka prawdziwego leku – coś co „pewnie nie pomoże, ale też i nie zaszkodzi”. W wyniku badań nad wieloma użytkowanymi od dawna oraz nowymi gatunkami roślin leczniczych, coraz lepiej poznawane są substancje odpowiedzialne za ich działanie lecznicze. Nowoczesne leki roślinne charakteryzują się zaawansowaną technologią produkcji, oraz kontrolowaną i utrzymywaną na stałym poziomie zawartością związków czynnych farmakologicznie. Wszystkie wymienione fakty wiążą się z coraz większą potrzebą dostępu do rzetelnej informacji związanej z fitoterapią i lekiem roślinnym w naszym kraju.
Informacja naukowa dotycząca fitoterapii i leku roślinnego ma do spełnienia szczególną rolę jako zawsze aktualne źródło danych o wynikach najnowszych badań, łączące środowiska naukowe, przemysł farmaceutyczny, środowisko lekarskie oraz pacjentów. Źródłem informacji naukowej dotyczącej fitoterapii i leku roślinnego powinny być jednostki naukowe zajmujące się badaniami z dziedziny botaniki, taksonomii roślin, fitochemii, standaryzacji surowców roślinnych i farmakologii. Adresatami są ludzie nauki, pracownicy przemysłu farmaceutycznego, lekarze oraz pacjenci. Zadania stojące przed twórcami informacji naukowej różnią się w zależności od odbiorców, do których jest ona kierowana. Wyniki badań naukowych mogą prowadzić do opracowywania nowych i modyfikowanych kierunków badań oraz wdrożeń (w tym przypadku adresatami są ludzie nauki oraz pracownicy przemysłu farmaceutycznego) oraz opracowywania monografii naukowych i monografii farmakopealnych (adresatami będą w tym przypadku ludzie nauki oraz lekarze). Wyniki badań naukowych powinny być także uwzględniane przy opracowywaniu ulotek informacyjnych skierowanych do pacjentów.
ŹRÓDŁA INFORMACJI NAUKOWEJ
Źródła informacji naukowej dotyczącej fitoterapii i leku roślinnego dostępne w naszym kraju są dość różnorodne. Do najważniejszych należą czasopisma specjalistyczne, obejmujące zarówno te wydawane w Polsce, jak i zagraniczne. Jako przykłady wydawanych w kraju czasopism uważanych za wartościowe źródło informacji o fitoterapii i leku roślinnym wymienić można: Postępy Fitoterapii, Herba Polonica, Farmacja Polska, Acta Poloniae Pharmaceutica, Panacea.Część z nich jest dostępna bezpłatnie w internecie.
Czasopisma wydawane za granicą są także dostępne na terenie kraju. Z pośród wielu tytułów wspomnieć należy: Australian Journal of Medical Herbalism, Chemistry of Natural Compounds, Fitoterapia, Journal of Essential Oil Research, Journal of Herbs, Spices & Medicinal Plants, Journal of Medicinal and Aromatic Plant Sciences, Journal of Natural Products, Journal of Traditional Medicines, Korean Journal of Pharmacognosy, Nachrichtenblatt des Deutschen Pflanzenschutzdienstes, Natural Product Sciences, Pharmaceutical Biology, Phytochemical Analysis, Phytochemistry, Phytomedicine, Natural Product Sciences, Phytoterapy Research, Planta Medica, Zeitschrift für Arzne- und Gewirzpflanzen, Zeitschrift für Phytotherapie.
Znaczącą rolę w dziedzinie fitoterapii i leku roślinnego odgrywają wymienione poniżej organizacje i instytucje międzynarodowe i krajowe.
ESCOP – EUROPEAN SCIENTIFIC COOPERATIVE ON PHYTOTHERAPY
ESCOP jest organizacją jednoczącą narodowe stowarzyszenia fitoterapeutyczne państw europejskich. Głównym celem organizacji jest zapewnienie lekom ziołowym odpowiedniego statusu naukowego i prawnego. Cel ten jest osiągany poprzez:
– wspieranie badań surowców roślinnych,
– promowanie leków roślinnych wśród pacjentów i lekarzy,
– wspieranie badań klinicznych i eksperymentalnych związanych z fitoterapią,
– gromadzenie naukowej i praktycznej wiedzy o fitoterapii,
– opracowywanie monografii na temat terapeutycznych zastosowań leków roślinnych,
– rozszerzanie kontaktów i współpracy pomiędzy towarzystwami fitoterapeutycznymi z różnych krajów.
KOMISJA E – KOMISJA EKSPERTÓW, KOMISJA NIEMIECKIEGO MINISTRA ZDROWIA
Komisja wydaje opracowanie pod tytułem Arzneipflanzen in der Phytotherapie. Pozycja ta stanowi kompendium roślin leczniczych uszeregowanych według zakresów stosowania na podstawie monografii opracowanych przez wyżej wymienioną Komisję.
KRŚF I MM – KOMISJA REJESTRACJI ŚRODKÓW FARMACEUTYCZNYCH I MATERIAŁÓW MEDYCZNYCH
Komisja określa zasady rejestracji Środków Farmaceutycznych i Materiałów Medycznych, a wchodzący w jej skład Zespół ds. Leków Roślinnych opracowuje m.in. ustalenia dotyczące ponownego wpisu lub przedłużenia okresu ważności wpisu do rejestru środków farmaceutycznych pochodzenia roślinnego, po którym wygasa termin ważności. Prace Komisji gwarantują, że leki rejestrowane zawierają właściwie standaryzowane surowce z określeniem zawartości związku odpowiedzialnego za działanie farmakologiczne.
INNE ŹRÓDŁA INFORMACJI
Ponadto źródłem informacji naukowej dotyczącej fitoterapii są: Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich, Wydziały Farmaceutyczne (są w nich prowadzone szkolenia podyplomowe) Sekcja Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Centrum Fitoterapii w Gdańsku.
Obecnie bardzo duże znaczenie mają opracowania elektroniczne. Internet jest najbogatszym źródłem informacji dotyczących fitoterapii i leków roślinnych. Jest on także źródłem najbardziej niebezpiecznym z powodu braku weryfikacji publikowanych materiałów przez upoważnione do tego instytucje. Jako przykłady baz danych publicznie dostępnych w internecie przytoczyć można: Natural Medicines Comprehensive Database, (http://www.naturaldatabase.com), Natural Products Database (http://npd.chem.arizona.edu), Tropical Plant Database (http://www.rain-tree.com/plants.htm). Niektóre z powyższych opracowań dostępne są bezpłatnie, inne wymagają wypełnienia formularzy rejestracyjnych i uiszczenia stosownych opłat.
Serwis informacyjny poświęcony roślinom leczniczym został także stworzony w Katedrze i Zakładzie Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej w Gdańsku. Projekt Internetowy Atlas Roślin Leczniczych stanowi stale rozwijane kompendium wiedzy obejmujące obecnie około 90 gatunków roślin wykorzystywanych w fitoterapii. Projekt jest dostępny pod adresem: www.biology.pl/arl/
Wiarygodne informacje o lekach roślinnych można zwykle znaleźć na stronach www ich producentów np.: Europlant PhytoPharm (www.europlant.com.pl), Herbapol Poznań S.A. (www.herbapo1.poznan.pl), Herbapol Kraków S.A. (www.herbapol.krakow.pl), Herbapol Wrocław S.A. (www.herbapol.pl), Herbapol Warszawa S.A. (www.herbapol.waw.pl) oraz Innowacyjno-Wdrożeniowe Laboratorium Farmaceutyczne Labofarm (www.labofarm.com.pl).
Firmy farmaceutyczne produkujące leki roślinne nie ograniczają się jedynie do prezentacji swoich produktów. Na stronach www większości producentów leków roślinnych można znaleźć mniej lub bardziej rozbudowane przewodniki zielarskie oraz opracowania poświęcone fitoterapii.
Obserwując rozwój informacji naukowej dotyczącej leków roślinnych, oprócz informacji wąsko specjalistycznych, można zauważyć wzrost liczby opracowań skierowanych raczej do pacjentów niż do lekarzy.
Nasuwa to wniosek, iż jednym z ważniejszych zadań w najbliższym czasie powinno być przeprowadzenie szeregu działań mających na celu popularyzację fitoterapii i informacji o lekach roślinnych w środowisku lekarskim (np.: szkolenia skierowane do studentów medycyny oraz praktykujących lekarzy w tym lekarzy pierwszego kontaktu).
PERSPEKTYWY ROZWOJU INFORMACJI NAUKOWEJ DOTYCZĄCEJ FITOTERAPII I LEKU ROŚLINNEGO
Analiza rozwoju informacji naukowej w naszym kraju prowadzi do wniosku, iż nowoczesne metody upowszechniania informacji nieuchronnie i w coraz większym stopniu opierać się będą na zaawansowanych rozwiązaniach informatycznych (publicznie dostępne, zcentralizowane bazy danych). Rodzi to szereg wyzwań przed organizacjami i podmiotami zainteresowanymi upowszechnianiem informacji naukowej związanej z fitoterapią i lekiem roślinnym. Celowe wydaje się nawiązanie współpracy pomiędzy producentami preparatów roślinnych i naukowcami na rzecz opracowania wspólnej strategii informacyjnej. Umożliwiłoby to stworzenie wysokiej jakości baz danych informacji o fitoterapii, leku roślinnym oraz wyczer-pującego i aktualnego indeksu leków roślinnych produkowanych na terenie kraju.
Oprócz działalności związanej z upowszechnianiem informacji w formie elektronicznej ważne są inicjatywy zmierzające do nawiązania bezpośredniego kontaktu ze środowiskami lekarskimi, akademickimi oraz pacjentami zainteresowanymi fitoterapią.
Przytoczone fakty skłaniają do wniosku, iż najważniejszymi zadaniami przewidzianymi do realizacji w niedalekiej przyszłości, związanymi z rozwojem informacji naukowej powinno być:
– opracowanie wspólnej strategii informacyjnej,
– integracja środowisk naukowych i przemysłu,
– nawiązanie ściślejszej współpracy ze środowiskiem lekarskim (lekarze pierwszego kontaktu) i środowiskiem akademickim,
– wykorzystywanie zawansowanych rozwiązań informatycznych do tworzenia wysokiej jakości baz danych.

* Referat wygłoszony na Pierwszym Światowym Forum Naukowym nt. Etnomedycyna odpowiedzią na potrzeby XXI wieku, które odbyło się w Warszawie, w dniu 27 listopada 2004 roku.
Postępy Fitoterapii 1-2/2005
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii