Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1-2/2005, s. 42-49
Katarzyna Karłowicz-Bodalska1, Jolanta Stańczak2
Surowce roślinne o działaniu wzmacniającym libido w stanach dysfunkcji seksualnej
Hasco-Lek S.A. we Wrocławiu
Wśród leków roślinnych o działaniu wzmacniającym na uwagę zasługują ekstrakty wykazujące właściwości adaptogenne. Substancje te normalizują zdolność organizmu do generowania metabolicznych zmian przystosowawczych wobec różnego rodzaju czynników stresujących. Zaburzenia adaptacji fizjologicznej ustroju w warunkach ekstremalnych mogą spowodować odejście w kierunku zmian patologicznych, prowadząc do wystąpienia różnego rodzaju schorzeń. Stałe oddziaływanie stresorów środowiskowych na organizm, powodujące zwiększone obciążenie układu nerwowego, może objawiać się ogólnym osłabieniem psychicznym i fizycznym, w tym także osłabieniem popędu płciowego i w konsekwencji dysfunkcją seksualną.
Surowcami wykorzystywanymi od stuleci, a nawet od tysięcy lat w zaburzeniach libido, były na terenie Azji Południowo-Wschodniej m.in. korzenie żeń-szenia ( Ginseng radix) oraz owoce cytryńca ( Schizandrae fructus), a w Ameryce Południowej i Środkowej owoce palmy sabal ( Serenoae fructus), guarana ( Guarana pasta) i drewno korzeni Muira puama ( Ptychopetali lignum), zwane również drewnem potencji (potency wood).
Wszystkie wymienione surowce wykazują ponadto, poza działaniem ogólnie wzmacniającym i przywracającym sprawność fizyczną i umysłową organizmu, właściwości regulujące system odpornościowy. Stąd też przyjmowanie otrzymywanych z nich preparatów może doprowadzić do zwalczania wielu, niekiedy poważnych schorzeń. Dla przykładu można tu wymienić cytryniec chiński ( Schisandra chinensis). Owoce tej rośliny wykazują potwierdzone badaniami farmakologicznymi działanie detoksykacyjne i regenerujące wątrobę, a wydzielone z nich związki są stosowane w leczeniu różnych typów żółtaczki. W opinii niektórych fitoterapeutów Schizandra chinensis może być wkrótce uznana za jeden z najskuteczniejszych leków w schorzeniach wątroby.
Duże zainteresowanie wywołuje także wymieniony wyżej owoc palmy Sabal jako surowiec wspomagający leczenie dolegliwości urologicznych w łagodnym przeroście prostaty (benign prostate hyperplasia – BPH), schorzeniu dość często spotykanym u mężczyzn po andropauzie i w dużym stopniu ograniczającym aktywność seksualną. Surowiec ten jest powszechnie wykorzystywany w produkcji licznych preparatów stosowanych w leczeniu BPH. Przyjmuje się, że pozytywny efekt leczenia w łagodnym przeroście prostaty przyczynia się znacząco do polepszenia aktywności seksualnej.
GINSENG RADIX
Żeń-szeń ( Ginseng radix) – zwany również korzeniem życia – jest otrzymywany z gatunku Panax ginseng C.A. Meyer (żeń-szeń właściwy) rodz. Araliaceae, byliny wschodnio-azjatyckiej, występującej w stanie naturalnym w północno-wschodnich Chinach, Japonii, Korei oraz w północno-wschodniej Syberii, na luźnych, dobrze uwodnionych glebach. Jest jednym z najstarszych surowców leczniczych Dalekiego Wschodu, opisywanym w wielu starych opracowaniach medycznych, ze względu na przypisywane mu właściwości lecznicze, magiczne oraz afrodyzujące, znane i wykorzystywane od ponad 4000 lat.
Bliższy opis historii, chemizmu oraz właściwości biologicznych tego surowca, stosowanego obecnie powszechnie w postaci wielu specyfików prostych i złożonych, został zamieszczony we wcześniej opublikowanym artykule niniejszego czasopisma (30).
Roślina w stanie naturalnym rozwija się wolno; nasiona kiełkują dopiero po 22 miesiącach od wysiania; masa korzeni roślin 5-letnich wynosi ok. 1,0 g a 20-letnich ok. 20-25 g. Nieco szybszy rozwój zaobserwowano na plantacjach zakładanych na terenie południowo-wschodniej Azji. Zasoby naturalne żeń-szenia zostały niemal całkowicie wytrzebione w wyniku rabunkowego pozyskiwania surowca ze względu na jego interesujące właściwości biologiczne. Korzeniowi żeń-szenia przypisuje się działanie wzmacniające w stanach wyczerpania fizycznego i nerwowego ( tonicum) oraz usprawniające w zaburzeniach seksualnych ( aphrodisiacum). Zawieszony na szyi, jako talizman, miał zapewniać nieustające zdrowie oraz powodzenie we wszelkiego rodzaju poczynaniach. Cena tego surowca z początkiem XIX w. przekraczała 18-krotnie cenę złota (18).
Związkami odpowiedzialnymi za działanie żeń-szenia są saponozydy triterpenowe (ginzenozydy), głównie pochodne układu damaranu. Drugą grupę ciał czynnych stanowią węglowodany (oligo- i polisacharydy).
Ginzenozydy pochodne damaranu wywodzą się od dwóch aglikonów: 20-(S)-proto-panaksadiolu i 20-(S)-protopanaksatriolu. W działaniu surowca uczestniczą saponozydy obu aglikonów. W największych ilościach występują w surowcu ginzenozydy Rb1, Rb2 i Rg1 (ryc. 1). Zawartość sumy związków w korzeniu 6-letnim wynosi od 0,7 % do 3,0%.
Ryc. 1. Wzory aglikonów i podstawowych ginzenozydów pochodnych damaranu.
Badania wpływu wyciągów z żeń-szenia na metabolizm komórkowy, OUN, układ sercowo-naczyniowy i immunologiczny potwierdzają zdolność surowca do zwiększania odporności organizmu w okresie nasilonego działania takich stresorów, jak wolne rodniki, nadtlenki lipidów, związki cytotoksyczne lub kancerogenne.
Najbardziej przebadanymi, w aspekcie przydatności terapeutycznej, saponozydami żeń-szenia są: z grupy pochodnych protopanaksadiolu – ginzenozyd Rb1, a z grupy pochodnych protopanaksatriolu – ginzenozyd Rg1. Pierwszy związek – ginzenozyd Rb1 działa depresyjnie na OUN (wykazuje właściwości antypsychotyczne, przeciwdrgawkowe, analgetyczne, przeciwgorączkowe); podany doustnie wzmaga pasaż jelitowy oraz przeciwdziała tworzeniu się wrzodów żołądka i dwunastnicy pod wpływem czynników stresujących. Ginzenozyd Rg1 działa przeciwnie, stymulująco na OUN – wzmaga aktywność ruchową oraz wydolność fizyczną organizmu. Wykazuje także działanie immunomodulujące. Oba związki są aktywnymi nootropowymi składnikami surowca, polepszającymi pamięć oraz zdolność uczenia się, zarówno u zwierząt normalnych, jak i osobników z zaburzoną zdolnością poznawczą (33).
Działanie immunomodulujące oraz ogólnie wzmacniające, stwierdzone w wyniku badań kontrolowanych placebo, z podwójnie ślepą próbą, wykazano również dla frakcji saponinowych oraz całego kompleksu związków obecnych w ekstraktach z żeń-szenia (42, 46).
Wyciągi z surowca oraz otrzymywane z nich frakcje saponozydowe obniżają poziom cholesterolu we krwi, powodują wzrost frakcji HDL, działają przeciwzakrzepowo na płytki krwi oraz obniżają poziom cukru w krwi, co w opinii niektórych autorów sugeruje uzasadnienie do stosowania żeń-szenia jako środka wspomagającego w leczeniu cukrzycy.
Opisano również właściwości ochronne wyciągu z surowca na myszy poddane działaniu promieni X. Zwierzęta otrzymujące preparat przed i po napromieniowaniu wykazywały mniej zmian anatomicznych w narządach wewnętrznych od zwierząt grupy kontrolnej. Podobny efekt wykazywała frakcja polisacharydowa z korzeni żeń-szenia. Stwierdzono, że produkcja interleukiny-2 u myszy otrzymujących polisacharydy, przed i po napromieniowaniu, była większa niż u napromieniowanych zwierząt grupy kontrolnej.
Polisacharydy z korzeni żeń-szenia wykazują działanie immunologiczne, hypoglikemiczne i przeciwnowotworowe (w Chinach były klinicznie stosowane jako środek przeciwnowotworowy) (7, 41).
Korzeń żeń-szenia nie jest karcinogenny ani mutagenny ( in vitro), nie wpływa na płodność; nie jest również teratogenny ( in vivo) (50). Stosowany wg zaleceń nie wykazuje niepożądanych działań ubocznych, jednak przyjmowanie przez długi okres wysokich dawek leku może doprowadzić do wystąpienia tzw. syndromu żeń-szeniowego, objawiającego się pobudliwością nerwową, bezsennością i nadciśnieniem. Dzienna dawka lecznicza wysuszonego korzenia wynosi 0,5-2,0 g; preparaty odpowiednio (21).
SCHISANDRAE FRUCTUS
Cytryniec chiński ( Schisandra chinensis (Turcz.) Baill. z rodziny cytryńcowatych ( Schisandraceae) jest drzewiastym pnączem, rosnącym dziko oraz uprawianym na Dalekim Wschodzie. Występuje rodzimie w Chinach, Mandżurii, Japonii oraz na Półwyspie Koreańskim. Owoce, liście, kora i łodygi wydzielają przyjemny, cytrynowy zapach, stąd cytryniec jest wysoko ceniony w perfumerii. Surowcem leczniczym są nasiona oraz dojrzałe wysuszone owoce ( Schisandra fructus), barwy bladoczerwonej (po wysuszeniu), wyglądem przypominające pieprz.
Cytryniec jest bardzo starym lekiem roślinnym. Opis rośliny oraz otrzymywanych z niej surowców został zamieszczony już w pierwszej farmakopei chińskiej z roku 250 p.n.e., a w medycynie chińskiej owoce cytryńca są wykorzystywane od ponad 2000 lat p.n.e. Obecnie są stosowane jako środek adaptogenny w stanach zmęczenia fizycznego i psychicznego (często w zastępstwie żeń-szenia), uspokajający, w schorzeniach wątroby i przewodu pokarmowego oraz jako afrodyzjak (45). Stwierdzono, że wyciąg otrzymany z owoców cytryńca obniża w surowicy zwierząt doświadczalnych podwyższony (działaniem czynników chemicznych) poziom transaminazy glutaminowo-alaninowej (SGPT) oraz, że wydzielone z wyciągu lignany (schizandrole i schizandryny) zatrzymują postępującą martwicę hepatocytów. W rezultacie szeroko zakrojonych badań farmakologicznych oraz klinicznych z wyciągami oraz wyizolowanymi z nich związkami, preparaty z cytryńca wprowadzono w Chinach do leczenia wirusowych zapaleń wątroby (34).
Według medycyny chińskiej schorzenia wątroby przyspieszają proces starzenia organizmu, a odtruwające, adaptogenne i regenerujące wątrobę działanie cytryńca przywraca zdrowie i przedłuża młodość.
Substancjami farmakologicznie czynnymi cytryńca są lignany, pochodne układu dibenzo-[a,c]-cyklooktenu (schizandryny A, B, C, schizandrole, schizanteryny oraz gomizyny), których zawartość w surowcu kształtuje się w granicach od 7-19%, w zależności od pochodzenia i pory zbioru. Szczegółowe badania fitochemiczne doprowadziły do ustalenia struktury chemicznej kilkudziesięciu (ponad 40) związków, a ilość nowopoznawanych związków stale wzrasta. Do najważniejszych z nich w aspekcie działania biologicznego należą: schizandrol A, schizandrol B (gomizyna A) (ryc. 2) oraz schizanteryny A, B, C, D (45).
Ryc. 2. Podstawowe lignany cytryńca.
Przegląd badań farmakologicznych wyciągów z surowca oraz zespołu lignanów został zamieszczony w opracowaniu zbiorowym Tanga i Eisenbranda z roku 1992 (45). Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że lignany cytryńca działają adaptogennie, zwłaszcza na OUN, antypsychotycznie oraz wykazują synergizm z trankwilizerami. Potencjalizację działania uspokajającego badano na myszach, którym podawano dootrzewnowo standaryzowany wyciąg z surowca w różnych dawkach na 30 min przed pojedynczą dawką pentobarbitalu. Wykazano, w porównaniu z kontrolą, znaczące wydłużenie czasu narkozy oraz opóźnienie odzyskania prawidłowych odruchów. Zjawisko synergizmu między lignanami a barbituranem potwierdza działanie uspokajająco-nasenne i znoszące napięcie psychiczne wyciągu z cytryńca (1). Podobnie przebadano schizandrol B. Związek ten przedłużał czas snu pentobarbitalowego, a w większych dawkach działał analgetycznie (45). Silniejszy wpływ hamujący czynność OUN podczas działania stresora psychicznego wykazywał schizandrol A. Badanie wpływu tego związku na stężenie monoamin – neurotransmitterów – w mózgu zwierząt doświadczalnych, wykazało znaczne podwyższenie poziomu dopaminy i jej metabolitów w prążkowiu i podwzgórzu. Według autorów oznacza to, że działanie schizandrolu A na OUN może być związane z modyfikacją stężenia dopaminy poprzez nasilenie jej obrotu metabolicznego (ilości dopaminy metabolizowanej w jednostce czasu). Odnotowano również zmiany stężenia metabolitów norepinefryny i serotoniny w prążkowiu i podwzgórzu, podczas gdy poziom norepinefryny i serotoniny nie ulegał zmianie.
Ip i wsp. (27, 28) na modelu zwierzęcym wykazali, że mechanizm działania ochronnego ekstraktu z cytryńca na hepatocyty szczura polega na pobudzeniu układu antyoksydacyjno-detoksykacyjnego. Zasugerowano również, że hepatoochronne działanie wyciągów i lignanów z cytryńca może polegać na ułatwieniu regeneracji glutationu wątrobowego (31). Badania farmakologiczne dotyczące właściwości antyhepatotoksycznych lignanów cytryńca są prowadzone konsekwentnie, zwłaszcza w Japonii.
Owoce cytryńca oraz otrzymywane z niego preparaty są lekami bezpiecznymi, niewykazującymi efektów ubocznych. Znalazły zastosowanie głównie jako leki adaptogenne, ogólnie wzmacniające ( tonica) oraz w terapii schorzeń wątroby. Surowiec stosuje się w postaci sproszkowanej, jako nalewkę lub ekstrakt w dawkach odpowiadających zawartości 1,5-6,0 g surowca (Farmakopea Chińska IX).
PTYCHOPETALI LIGNUM
Surowcem o działaniu wzmacniającym i afrodyzującym (potwierdzonym badaniami klinicznymi) jest drewno pni i korzeni Muira puama ( Lignum Muira Puama EB 6); wg farmakopei brazylijskiej (Brazilian Pharmacopeia 2) (13) surowcem jest wysuszony korzeń ( Radix Muirapuamae), a wg BAnz Nr 193 z 15.10.1987 r. wysuszone, okorowane pnie. W British Herbal Pharmacopoeia (BHP 83) (15) – surowiec Muira puama jest opisany pod nazwą Liriosma.
Roślinami macierzystymi są dwa morfologicznie podobne gatunki rodzaju Ptychopetalum: P. olacoides Benth. oraz P. uncinatum Anselmino z rodz. Ptychopetalaceae.
Ptychopetalum olacoides – drzewo wysokie do 5 m o lancetowatych, skórzastych liściach i drobnych kwiatach o zapachu zbliżonym do jaśminu, występuje rodzimie w Gujanie i w Brazylii w dorzeczu Amazonki. Wszystkie części rośliny, głównie jednak drewno korzeni, były od niepamiętnych czasów stosowane w postaci naparu w medycynie Indian w licznych schorzeniach, przede wszystkim jednak jako afrodyzjak (37, 40). Do oficjalnego ziołolecznictwa w Brazylii surowiec został wprowadzony w roku 1950, chociaż w Europie był już znany w latach dwudziestych ubiegłego stulecia jako lek pomocny w dezynterii i impotencji. W brazylijskiej medycynie Muira-puama jest wysoko oceniana jako afrodyzjak, uznawana za silny stymulant seksualny.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Postępy Fitoterapii 1-2/2005
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii