Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 2/2009 » Działanie propolisu krajowego na drobnoustroje chorobotwórcze pochodzące od ludzi i zwierząt

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

*Bogdan Kędzia¹, Anna Kędzia², Przemysław Dudko³, Elżbieta Hołderna-Kędzia¹

Działanie propolisu krajowego na drobnoustroje chorobotwórcze pochodzące od ludzi i zwierząt

THE ACTIVITY OF POLISH PROPOLIS ON THE PATHOGENIC MICROORGANISMS OF HUMAN AND animal ORIGIN

¹Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
²Katedra Mikrobiologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Anna Kędzia
³Katedra Weterynarii Rolniczej Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Jędrzej Jaśkowski

Summary
The results of studies on the activity of ethanol extracts from propolis (EEP) against aerobic and anaerobic bacteria, fungi and pathogenic protozoa showed the highest sensitivity of anaerobic bacteria (MIC=0.03-3 mg/ml) to this product. The mean antibacterial activity showed EEP against Gram-positive and Gram-negative cocci, coryenbacteria and mycobacteria (MIC=0.075-10 mg/ml) also protozoa (MIC=0.05-9 mg/ml). It should be added that the few data indicate the killing of staphylococci only in concentration 12-21 mg/ml and Entamoeaba histolytica survived in presence of 20 mg/ml EEP.
The least sensibility to EEP had Gram-negative bacteria (fermentative and non-fermentative) (MIC=4-20 mg/ml EEP) also yeast fungi and moulds (MIC=5->25 mg/ml EEP).

Key words: polish propolis, activity against aerobic and anaerobic bacteria, fungi, protozoa, pathogenic microorganisms for human and animals.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Żywienie a uroda

Kalendarz zdrowia na każdy dzień roku 2010

Święta Hildegarda z Bingen Medycyna na każdy dzień

Liczne publikacje krajowe, dotyczące działania przeciwdrobnoustrojowego ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) wskazują, że wrażliwość bakterii, grzybów i pierwotniaków na ten produkt znacznie się różni. Dotyczy to zarówno poszczególnych szczepów i gatunków, jak i całych grup drobnoustrojów.

Dla przykładu Stojko i Furowicz (1) wyizolowali gronkowce złociste ( S. aureus) wrażliwe na 0,075 mg/ml EEP, natomiast Starzyk i Doleżal (2) określili wrażliwość wyizolowanych przez siebie gronkowców złocistych na 3-4 mg/ml EEP.

Istnieją także duże różnice we wrażliwości na EEP pomiędzy gatunkami należącymi do tego samego rodzaju drobnoustrojów. Przykładem mogą być bakterie beztlenowe należące do gatunku Fusobacterium russii wrażliwe w większości na 0,01-0,06 mg/ml EEP i bakterie beztlenowe należące do gatunku Fusobacterium nucleatum wrażliwe w większości dopiero na stężenia 1-3 mg/ml EEP (3).

Innym przykładem może być grupa ziarniaków Gram-dodatnich, której przedstawiciele wrażliwi są na działanie EEP w granicach stężeń 0,05-1 mg/ml i grupa pałeczek Gram-ujemnych, której przedstawiciele ulegają działaniu EEP dopiero w stężeniach 5-20 mg/ml (4).

Różnice te wynikają z wielu powodów. Przede wszystkim ważnym czynnikiem jest skład chemiczny propolisu, zależny od roślin, z których zbierany jest surowiec i pory jego zbioru (5). Duży wpływ na wyniki oznaczeń ma także pochodzenie szczepów (ludzkie i zwierzęce), ich zjadliwość, oporność na antybiotyki, a także metodyka przeprowadzonych badań (działanie bakteriostatyczne lub bakteriobójcze, wielkość inokulum, użyte podłoże bakteriologiczne, warunki inkubacji).

W tej sytuacji wydawało się celowe przeprowadzenie analizy badań krajowych pod kątem działania przeciwdrobnoustrojowego EEP i wyciągnięcie na tej podstawie bardziej ogólnych wniosków odnośnie wrażliwości poszczególnych grup drobnoustrojów na ten produkt.

Bakterie tlenowe

Badania krajowe, dotyczące działania EEP, obejmują ziarniaki Gram-dodatnie i Gram-ujemne, maczugowce, prątki oraz pałeczki Gram-ujemne fermentujące i niefermentujące.

Jako jedni z pierwszych w kraju zagadnienie to zaczęli badać Scheller i wsp. (6). Stwierdzili oni, że najbardziej wrażliwe na EEP okazały się szczepy maczugowców i prątków (<1 mg/ml). Średnią wrażliwość wykazywały ziarniaki Gram-dodatnie z rodzaju Staphylococcus i Diplococcus oraz ziarniaki Gram-ujemne Neisseria catarrhalis (MIC=1-3 mg/ml). Najmniejszą wrażliwość okazywały bakterie należące do ziarniaków Gram-dodatnich z rodzaju Enterococcus oraz pałeczki Gram-ujemne fermentujące i niefermentujące z rodzajów: Escherichia, Klebsiella, Proteus, Salmonella i Pseudomonas (MIC=7-10 mg/ml) (tab. 1). Wszystkie wyizolowane drobnoustroje pochodziły z materiału zwierzęcego.

Tabela 1. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na drobnoustroje chorobotwórcze dla zwierząt (wg 6).

Rodzaj i gatunek drobnoustrojów	MIC (mg/ml)
Ziarniaki Gram-dodatnie Staphylococcus aureus Staphylococcus aureus Diplococcus pneumoniae Enterococcus faecalis Enterococcus faecalis	>13 13 11 >10 >10
Ziarniaki Gram-ujemne Neisseria catarrhalis	>1
Maczugowce Corynebacterium diphteriae Corynebacterium hoffmanii	<1 <1
Prątki Mycobacterium tuberculosis Mycobacterium tuberculosis	<1 <1
Pałeczki Gram-ujemne fermentujące Escherichia coli Klebsiella ozenae Proteus morganii Salmonella typhimurium	>10 >10 >10 >10
Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące Pseudomonas aeruginosa Pseudomonas aeruginosa	17 10

Badania Kędzi (4) dały podobne efekty. Na EEP większą wrażliwość wykazywały gronkowce z rodzaju Staphylococcus, paciorkowce z rodzaju Streptococcus i maczugowce z rodzaju Corynebacterium (MIC=0,05-1,0 mg/ml) w porównaniu do paciorkowców kałowych z rodzaju Enterococcus, a także pałeczek z rodzajów Escherichia, Klebsiella, Proteus i Pseudomonas (MIC=0,5-20,0 mg/ml) (tab. 2). W badaniach użyto szczepów wyizolowanych z materiału szpitalnego.

Tabela 2. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka (wg 4).

Rodzaje i gatunki drobnoustrojów	MIC (mg/ml)
Rodzaje i gatunki drobnoustrojów	metoda rozcieńczeń seryjnych 1	metoda rozcieńczeń seryjnych 2	metoda krążków bibułowych
Ziarniaki Gram-dodatnie Staphylococcus aureus Staphylococcus epidermidis Streptococcus pyogenes Enterococcus faecalis	1,0 0,75 0,25 2,5	0,25 0,1 0,05 0,5	1,0 0,5 1,0 5,0
Maczugowce Corynebacterium hoffmanii	1,0	0,1	0,5
Pałeczki Gram-ujemne fermentujące Escherichia coli Klebsiella pneumoniae Proteus vulgaris	20,0 20,0 15,0	5,0 5,0 5,0	15,0 15,0 5,0
Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące Pseudomonas aeruginosa	20,0	5,0	15,0

Kolejne prace także potwierdzają różnice we wrażliwości bakterii tlenowych Gram-dodatnich i Gram-ujemnych (2, 7). Jednak różnice te nie były tak duże. A mianowicie Starzyk i Doleżal (2) stwierdzili, że najmniejsze stężenia bakteriobójcze (MBC) dla EEP wynoszą w przypadku gronkowców złocistych ( S. aureus) 3-4 mg/ml, natomiast dla pałeczek Gram-ujemnych ( E. coli, K. pneumoniae, P. vulgaris, S. enteritidis, S. typhimurium, S. sonnei, P. aeruginosa) wynoszą one 4-9 mg/ml. Badania prowadzono na 300 szczepach izolowanych z materiału klinicznego (tab. 3). Z kolei Dobrowolski i wsp. (7) wykazali, że średnice stref zahamowania wzrostu bakterii Gram-dodatnich (z rodzaju S taphylococcus, Streptococcus, Diplococcus i Corynebacterium) wokół krążków bibułowych zawierających EEP są większe (12-17 mm) w porównaniu do stref zahamowania wzrostu bakterii Gram-ujemnych (z rodzajów Escherichia, Salmonella i Shigella) wokół analogicznych krążków zawierających EEP (11-13 mm) (tab. 4). Wskazuje to na nieco większą wrażliwość na EEP bakterii Gram-dodatnich niż Gram--ujemnych.

Tabela 3. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na bakterie chorobotwórcze pochodzące ze środowiska szpitalnego (wg 2).

Rodzaje i gatunki drobnoustrojów	Liczba szczepów	MBC (mg/ml)
Rodzaje i gatunki drobnoustrojów	Liczba szczepów	1	2	3	4	5	6	7
Ziarniaki Gram-dodatnie Staphylococcus aureus	101			52	49
Pałeczki Gram-ujemne fermentujące Escherichia coli Klebsiella pneumoniae Proteus vulgaris Salmonella enteritidis Salmonella typhimurium Shigella sonnei	53 32 39 27 1 1				4	14 8 7	35 24 9 9 1	23 18 1
Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące Pseudomonas aeruginosa	46						10	36
Łącznie Procent	300 100	0 0	0 0	52 17,3	53 17,7	29 9,7	88 29,3	78 26,0

Tabela 4. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na bakterie chorobotwórcze pochodzące ze środowiska szpitalnego (wg 7).

Rodzaje i gatunki drobnoustrojów	Średnice stref zahamowania wzrostu szczepów wokół krążków bibułowych (mm)*
Ziarniaki Gram-dodatnie Staphylococcus aureus Streptococcus pyogenes Streptococcus viridans Diplococcus pneumoniae Corynobacterium diphteriae	16 17 16 14 12
Bakterie Gram-ujemne Escherichia coli Salmonella typhi Salmonella paratyphi Shigella flexneri	13 11 11 12
*Autorzy przyjęli strefę wokół krążka większą od 10 mm jako efekt pozytywnego działania EEP na bakterie

Dość duże zróżnicowanie we wrażliwości na EEP wykryto również w obrębie szczepów klinicznych S. aureus. I tak Scheller i wsp. (8) wśród 62 szczepów gronkowców złocistych określili 8,1% szczepów wrażliwych na stężenie <1 mg/ml EEP, 37,1% szczepów wrażliwych na stężenia 1-3 mg/ml i 54,8% szczepów wrażliwych na stężenia 5-10 mg/ml EEP (tab. 5).

Tabela 5. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na gronkowce chorobotwórcze wyizolowane z materiału szpitalnego (wg 8).

Stopień wrażliwości szczepów S. aureus na EEP	Kryterium wrażliwości MIC (mg/ml)	Badane szczepy
Stopień wrażliwości szczepów S. aureus na EEP	Kryterium wrażliwości MIC (mg/ml)	liczba	procent
Wrażliwe Średnio wrażliwe Oporne	<1 1-3 5-10	5 23 34	8,1 37,1 54,8
Łącznie	<1-10	62	100,0

Stojko i Furowicz (1) dla 16 szczepów S. aureus wyizolowanych od psów określili wrażliwość w granicach 0,075-0,3 mg/ml EEP. Podobne wartości otrzymali Kędzia i Hołderna (9) dla 10 szczepów klinicznych S. aureus, a mianowicie 0,2-0,4 mg/ml EEP. Zgoła odmienne wyniki podają Scheller i wsp. (10), którzy oznaczali wrażliwość na EEP 56 szczepów gronkowców złocistych pochodzących od chorych. Na 8,9% szczepów bakteriobójczo działały stężenia 3-9 mg/ml EEP, na 41,1% stężenia 12-15 mg/ml, a na 50,0% szczepów bakteriobójczo działały stężenia 18-21 mg/ml EEP (tab. 6).

Tabela 6. Działanie bakteriobójcze (EEP) na gronkowce wyizolowane z materiału szpitalnego (wg 10).

Stężenie EEP (mg/ml)	Wrażliwość na działanie propolisu
Stężenie EEP (mg/ml)	liczba	procent
3-9 12-15 18-21	5 23 28	008,9 041,1 050,0
Łącznie	56	100,0

W innych badaniach, dotyczących szczepów klinicznych prątków kwasoopornych Mycobacterium, Scheller i wsp. (11) także odnotowali duże zróżnicowanie tych drobnoustrojów we wrażliwości na EEP. Wśród 13 szczepów Mycobacterium chorobotwórczych dla człowieka, stężenie 1,8 mg/ml EEP tylko w 6 przypadkach hamowało wzrost wyizolowanych szczepów. Do zahamowania rozwoju pozostałych 7 szczepów wymagane były stężenia EEP wielokrotnie wyższe (autorzy nie podają jakie).

Bakterie beztlenowe

Badania nad wpływem EEP na drobnoustroje beztlenowe przeprowadzone były w jednym ośrodku krajowym (3, 12, 13). Prezentowane powyżej tabele obejmują całokształt tych badań. Były one prowadzone na 690 szczepach bakterii beztlenowych wyizolowanych ze zmian zapalnych w obrębie jamy ustnej i jamy brzusznej. Wrażliwość wszystkich badanych bakterii beztlenowych mieściła się w granicach 0,01-3 mg/ml EEP. W podsumowaniu można stwierdzić, że bakterie beztlenowe z rodzaju Bacteroides (tab. 7), Peptococcus, Peptostreptococcus i Propionibacterium (tab. 9) oraz Actinomyces, Clostridium i inne (tab. 10) są mniej wrażliwe na EEP (najwięcej szczepów wrażliwych na wysokie stężenia EEP: 1-3 mg/ml), w porównaniu do bakterii beztlenowych z rodzaju Fusobacterium (tab. 8) (najwięcej szczepów wrażliwych na niskie stężenia EEP: 0,01-0,06 mg/ml). Działanie EEP na inne bakterie beztlenowe wyizolowane z materiału klinicznego przedstawiono w tabeli 10. Nie mniej bakterie beztlenowe jako grupa drobnoustrojów należą do bardziej wrażliwych na działanie EEP (stężenia hamujące ich wzrost mieszczą się w granicach 0,01-3 mg/ml) w odniesieniu do pozostałych badanych drobnoustrojów (bakterie tlenowe, grzyby i pierwotniaki).

Tabela 7. Działanie EEP na bakterie beztlenowe z rodzaju Bacteroides izolowane z materiału klinicznego (wg 3, 12, 13).

Gatunki	Liczba szczepów	Wrażliwość na EEP (mg/ml)
Gatunki	Liczba szczepów	1,0-3,0	0,12-0,5	0,01-0,06
B. asaccharolyticus B. bivius B. corredens B. distasonis B. fragilis B. intermedius B. melaninogenicus B. multiacidus B. oralis B. ovatus B. pneumosintes B. ruminicola subsp. brevis B. ruminicola subsp. ruminicola B. thetaiotaomicron B. vulgatus Bacteroides sp.	27 3 1 57 29 3 23 17 2 2 5 13 5 25 5 57	8 2 0 30 15 2 4 7 2 2 1 6 3 15 4 25	15 0 01 18 8 1 14 3 0 0 3 5 0 7 1 19	4 1 0 9 6 0 5 7 0 0 1 2 2 3 0 13
Łącznie Procent	274 100,0	126 46,0	95 34,7	53 19,3

Tabela 8. Działanie EEP na bakterie beztlenowe z rodzaju Fusobacterium izolowane z materiału klinicznego (wg 3, 12, 13).

Gatunki	Liczba szczepów	Wrażliwość na EEP (mg/ml)
Gatunki	Liczba szczepów	1,0-3,0	0,12-0,5	0,01-0,06
F. bullosum F. mortiferum F. necrophorum F. nucleatum F. plauti F. russii F. varium Fusobacterium sp.	9 5 4 34 9 43 13 25	0 3 2 17 2 4 2 10	4 2 1 9 4 5 7 11	5 0 1 8 3 34 4 4
Łącznie Procent	142 100,0	40 28,2	43 30,3	59 41,5

Tabela 9. Działanie EEP na bakterie beztlenowe z rodzaju Peptococcus, Peptostreptococcus i Propionobacterium izolowane z materiału klinicznego (wg 3, 12, 13).

Gatunki	Liczba szczepów	Wrażliwość na EEP (mg/ml)
Gatunki	Liczba szczepów	1,0-3,0	0,12-0,5	0,01-0,06
Peptococcus P. asaccharolyticus P. magnus P. prevotii	5 6 5	1 5 1	1 0 0	3 1 4
Peptostreptococcus P. anaerobius P. intermedius P. micros P. productus P. variabilis Peptostreptococcus sp.	4 4 33 38 2 33	0 4 10 18 0 20	2 0 10 12 1 10	2 0 13 8 1 3
Propionibacterium P. acnes P. avidum P. lymphophilum Propionibacterium sp.	22 3 14 3	14 3 10 3	7 0 3 0	1 0 1 0
Łącznie Procent	172 100,0	89 51,7	46 26,7	37 21,6

Tabela 10. Działanie EEP na inne bakterie beztlenowe izolowane z materiału klinicznego (wg 3, 12, 13).

Gatunki	Liczba szczepów	Wrażliwość na EEP (mg/ml)
Gatunki	Liczba szczepów	1,0-3,0	0,12-0,5	0,01-0,06
Actinomyces fermenti Actinomyces israelii Actinomyces odontolyticus Actinomyces sp. Arachnia propionica Eubacterium lentum Eubacterium sp. Leptotrichia buccalis Veilonella parvula Clostridium beijerinckii Clostridium cochlearium Clostridium histolyticum Clostridium novyi Clostridium pasteurianum Clostridium sardiniensis Clostridium sp. Niezidentyfikowane pałeczki Gram-dodatnie	1 1 1 8 4 8 3 20 15 1 1 2 2 2 7 19 7	0 1 1 2 2 6 1 1 10 0 1 1 2 0 5 12 6	1 0 0 1 2 2 1 7 3 0 0 0 0 2 2 5 0	0 0 0 5 0 0 1 12 2 1 0 1 0 0 0 2 1
Łącznie Procent	102 100,0	51 50,0	26 25,5	25 24,5

Grzyby

W badaniach uwzględniono grzyby drożdżoidalne i grzyby pleśniowe (w tym dermatofity) izolowane zarówno od ludzi, jak i zwierząt.

Z najdawniejszych badań wynika, że EEP hamował wzrost grzybów drożdżoidalnych z rodzaju Candida,wyizolowanych od ludzi i zwierząt w granicach stężeń 2,5-10 mg/ml (4, 6). Późniejsze badania Dudko (14), przeprowadzone na 36 szczepach grzybów drożdżoidalnych wyosobnionych z klinicznych przypadków zapalenia wymion u krów ( mastitis) wykazały, że są one wrażliwe na działanie EEP w granicach stężeń 10-20 mg/ml (tab. 11). Grzyby te, poza rodzajem Candida, należały także do rodzajów: Trichosporon, Pichia i Rhodotorula. Najwięcej wyizolowanych grzybów drożdżoidalnych (72,2%) było wrażliwych na stężenie 10 mg/ml EEP (tab. 11).

Tabela 11. Wpływ EEP na grzyby drożdżoidalne wyizolowane z mleka krów chorych na zapalenie wymion (wg 14).

Gatunek	Liczba szczepów	Stężenie EEP hamujące wzrost grzybów drożdżoidalnych (mg/ml)
Gatunek	Liczba szczepów	10	15	20
Candida pseudotropicalis Candida krusei Candida brumptii Candida guilliermondii Candida curvata Candida solani Candida lipolytica Trichosporon cutaneum Pichia membranaefaciens Rhodotorula minuta Niezidentyfikowane	9 5 4 4 4 1 1 4 1 1 2	6 4 1 3 3 1 1 3 1 1 2	1 0 2 1 0 0 0 0 0 0 0	2 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0
Łącznie Procent	36 100,0	26 72,2	4 11,1	6 16,7

Badania Dobrowolskiego i wsp. (7) wskazują, że do zahamowania wzrostu grzybów drożdżoidalnych z gatunku Cryptococcus neoformans nie wystarczało nawet stężenie 25 mg/ml EEP (tab. 12). Na stężenie to były niewrażliwe także grzyby pleśniowe z gatunków Histoplasma capsulatum i Allescheria mycetomi. Pozostałe badane grzyby pleśniowe z rodzajów Microspora, Phialophora, Piedraia i Trichophyton były wrażliwe na EEP w granicach stężeń 5-20 mg/ml EEP (tab. 12).

Tabela 12. Wpływ ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na grzyby chorobotwórcze pochodzące ze środowiska szpitalnego (wg 7).

Rodzaje i gatunki grzybów	Stężenie EEP hamujące wzrost grzybów (mg/ml)
Grzyby drożdżoidalne Cryptococcus neoformans	>25
Grzyby pleśniowe Histoplasma capsulatum Allescheria mycetomi Microsporum canis Microsporum gypseum Phialophora jeanseimei Piedraia hortai Trichophyton rubrum Trichophyton mentagrophytes Trichophyton cutaneum	>25 >25 10 20 20 10 5 5 5

Pierwotniaki

Wyniki badań przeprowadzonych przez Suchego (15) wskazują, że rzęsistek pochwowy ( Trichomonas vaginalis) ulegał całkowitemu zniszczeniu pod wpływem 24-godzinnego działania EEP w stężeniach 3-9 mg/ml. Starzyk i wsp. (16) opisują podobne działanie EEP już w stężeniu 0,15 mg/ml. Natomiast stężenia niższe (0,05-0,005 mg/ml) unieczynniały komórki T. vaginalis po dłuższym czasie (120-144 godz.).

W przypadku Toxoplasma gondii działanie EEP, niszczące żywe formy tego pierwotniaka w ciągu 24 godz., obserwowano w stężeniach 0,05-0,15 mg/ml (16). Niższe stężenia EEP (0,005-0,0005 mg/ml) działały letalnie na T. gondii po 48-72 godz.

Natomiast badania Dobrowolskiego i wsp. (7), odnośnie działania EEP na komórki ameby Entamoeba histolytica, zakończyły się niepowodzeniem. Stwierdzono, że ameba ta przeżywała 24-godzinny kontakt z EEP w stężeniach 5-20 mg/ml.

Podsumowanie badań

Wyniki zbiorcze przytoczonych powyżej badań dla bakterii tlenowych i beztlenowych przedstawiono w tabeli 13, a dla grzybów i pierwotniaków w tabeli 14. Działanie EEP na poszczególne grupy drobnoustrojów chorobotwórczych dla ludzi i zwierząt przedstawiono z kolei w tabeli 15. Wynika z nich, że na EEP najbardziej wrażliwe są bakterie beztlenowe (MIC w granicach 0,01-3 mg/ml).

Tabela 13. Działanie EEP na bakterie tlenowe i beztlenowe pochodzące od ludzi i zwierząt.

Drobnoustroje	Piśmiennictwo	Działanie EEP na drobnoustroje (mg/ml)
Bakterie tlenowe
Ziarniaki Gram-dodatnie Staphylococcus Streptococcus Diplococcus Enterococcus	2, 4, 6, 7, 8, 10 4, 7 6 4, 6	0,075-21 0,05-1 1 0,5->10
Ziarniaki Gram-ujemne Neisseria	6	1
Maczugowce Corynebacterium	4, 6	0,1-1
Prątki Mycobacterium	6, 11	<1->1,8
Pałeczki Gram-ujemne fermentujące Escherichia Klebsiella Proteus Salmonella Shigella	2, 4, 6 2, 4, 6 1, 2, 4, 6 2, 6 2	4-20 5-20 0,15-15 6-10 7
Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące Pseudomonas	2, 4, 6	5-20
Bakterie beztlenowe
Bacteroides, Fusobacterium, Peptococcus, Peptostreptococcus, Propionibacterium, Actinomyces, Arachnia, Eubacterium, Leptotrichia, Veilonella, Clostridium	3, 12, 13	0,01-3

Tabela 14. Działanie EEP na grzyby i pierwotniaki chorobotwórcze dla ludzi i zwierząt.

Drobnoustroje	Piśmiennictwo	Działanie EEP na drobnoustroje (mg/ml)
Grzyby drożdżoidalne Candida Cryptococcus Pichia Rhodotorula Trichosporon	4, 6, 14 7 14 14 14	2,5-20 >25 10 10 10-20
Grzyby pleśniowe Allescheria Histoplasma Microsporum Phialophora Piedraia Trichophyton	7 7 7 7 7 7	>25 >25 10-20 20 10 5
Pierwotniaki Trichomonas vaginalis Toxoplasma gondii Entamoeba histolytica	15, 16 16 7	0,15-9 0,05-0,15 >20

Tabela 15. Działanie EEP na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka i zwierząt.

Grupy drobnoustrojów	Zakres działania EEP na drobnoustroje (mg/ml)	Stopień aktywności przeciwdrobnoustrojowej
Ziarniaki Gram-dodatnie, ziarniaki Gram-ujemne, maczugowce i prątki Pałeczki Gram-ujemne (fermentujące i niefermentujące) Bakterie beztlenowe Grzyby drożdżoidalne i pleśniowe Pierwotniaki	0,075-10 (18-21) 4-20 0,01-3 5->25 0,05-9 (>20)	++ + +++ + ++
Stopień aktywności przeciwdrobnoustrojowej: +++ wysoki, ++ średni, + niski; w nawiasach podano skrajne wartości.

Średnią aktywnością przeciwdrobnoustrojową odznacza się EEP wobec ziarniaków Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, maczugowców i prątków (MIC w granicach 0,075-10 mg/ml) oraz pierwotniaków (MIC w granicach 0,05-9 mg/ml). Należy przy tym dodać, że według nielicznych danych gronkowce mogą ulegać zniszczeniu dopiero w stężeniach 12-21 mg/ml (9), a Entamoeba histolytica przeżywała w obecności 20 mg/ml EEP (6).

Natomiast najmniejszą wrażliwością na EEP odznaczają się pałeczki Gram-ujemne (fermentujące i niefermentujące) (MIC w granicach 4-20 mg/ml) oraz grzyby drożdżoidalne i pleśniowe (MIC w granicach 5->25 mg/ml EEP).

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Zmęczenie

Zjadając siebie

Żywienie a uroda

Piśmiennictwo

1. Stojko A, Furowicz AJ. Próba zastosowania etanolowego ekstraktu propolisu (EEP) w terapii otitis externa u psów. Med Wet 1980; 36:110-13. 2. Starzyk J, Doleżal M. Badania nad działaniem propolisu na drobnoustroje bakteryjne oporne na antybiotyki. V Międzynar Symp Apiter, Kraków 1985. Zagadnienia wybrane. Wyd Pol Zw Pszczel, Kraków-Kamianna 1986; 116-9. 3. Kędzia A, Kałowski M. Ocena skuteczności działania wyciągu etanolowego z propolisu na bakterie bezwzględnie beztlenowe jamy ustnej. Czas Stomat 1988; 41:757-62. 4. Kędzia B. Przeciwdrobnoustrojowe działanie etanolowego ekstraktu z propolisu (EEP). Dokumentacja tematu 3/73. Inst Rośl Przetw Ziel, Poznań 1974. 5. Kędzia B. Skład chemiczny i aktywność biologiczna propolisu pochodzącego z różnych rejonów świata. Post Fitoter 2006; Nr 1:23-35. 6. Scheller S, Rogala D, Stasiak E i wsp. Antibacterial properties of propolis. Pol Arch Wet 1968; 11:391-8. 7. Dobrowolski JW, Vohora SB, Sharma K i wsp. Antibacterial, antifungal, antiamoebic, antiinflammatory and antipyretic studies on propolis bee products. J Ethnopharmacol 1991; 35:77-82. 8. Scheller S, Tustanowski J, Curylo B i wsp. Biological properties and clinical application of propolis. III Investigation of the sensitivity of Staphylococcus isolated from pathological cases to ethanol extract of propolis (EEP). Attempts on inducing resistance in laboratory Staphylococcus strain to EEP. Arzneim-Forsch 1977; 27:1395. 9. Kędzia B, Hołderna-Kędzia E. Badania nad skojarzonym działaniem antybiotyków i propolisu na Staphylococcus aureus. Herba Pol 1986; 32:187-95. 10. Scheller S, Tustanowski J, Paradowski Z. Srawnitelnoje izuczenje czuwstwitelnosti stafilokokkow k propolisu i antibiotikam. W: Cennyj produkt pczełowodstwa: propolis (red. V Harnaj). Izd Apimondia, Bucharest 1987; 97-9. 11. Sheller S, Kowalski H, Oklek K i wsp. Correlation between virulence of various strains of mycobacteria and their susceptibility to ethanolic extract of propolis (EEP). Z Naturforsch, 1988; 53C:1040-4. 12. Kędzia A. Działanie wyciągu etanolowego z propolisu na bakterie beztlenowe. Herba Pol 1986; 32:53-7. 13. Kędzia A. Wrażliwość bakterii bezwzględnie beztlenowych na wyciąg etanolowy z propolisu. Herba Pol 1988; 34:267-72. 14. Dudko P. Badania nad czynnikami etiologicznymi, leczeniem i zwalczaniem zapaleń gruczołu mlekowego u krów. Rozprawa doktorska. Akademia Rolnicza, Lublin 1986. 15. Suchy H. Próba oceny propolisu w terapii rzęsistka pochwowego. Wiad Parazytol 1977; 23:611-2. 16. Starzyk J, Scheller S, Szaflarski J i wsp. Biological properties and clinical application of propolis. III. Studies on the antiprotozoan activity of ethanol extract of propolis. Arzneim-Forsch 1977; 27:1198-9.

otrzymano: 2009-03-05
zaakceptowano do druku: 2009-04-10

Adres do korespondencji:
*Bogdan Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
Oddział Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel. (0-61) 665-95-40, fax: 665-95-51
e-mail: bkedzia@iripz.pl, bognao@o2.pl

Postępy Fitoterapii 2/2009
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2009:

- reklama -