Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 2/2008, s. 64-68
*Wojciech Zgliczyński
Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu akromegalii
Progress in diagnosis and treatment of acromegaly
Klinika Endokrynologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. CMKP dr hab. med. Wojciech Zgliczyński
Streszczenie
W artykule przedstawiono aktualne zasady rozpoznawania i leczenia akromegalii, zwracając uwagę na postępy w tej dziedzinie, które związane są z:
– wprowadzeniem kryteriów rozpoznawania choroby, polegających na wykazaniu zwiększonego stężenia GH> 2,5 ?g/l przy braku zahamowania wydzielania GH ≤ 1,0 ?g/l po doustnym podaniu 75 g glukozy oraz podwyższonego stężenia IGF-1 powyżej normy dla płci i wieku.
– przedoperacyjnym zastosowaniem analogów somatostatyny o przedłużonym działaniu, które poprawiają wyniki leczenia neurochirurgicznego, szczególnie w przypadkach dobrze reagujących na leczenie farmakologiczne.
– wprowadzeniem analogów somatostatyny o przedłużonym działaniu oraz antagonistów receptora GH, co przyczynia się do dobrej kontroli przebiegu choroby u pacjentów po nieskutecznej operacji gruczolaka somatotropowego przysadki i u osób, które takiemu zabiegowi poddać się nie mogą.
Summary
We present actual guidelines for acromegaly diagnosis and treatment, with special attention on recent developments in clinical practice:
– Implementation of strict diagnosis criteria: increased random GH level in cases of lack GH suppression after oral glucose load and increased IGF-1 level,
– Pre-operative medical treatment with long-action somatostatin analogues improving neurosurgery outcome, especially in good-responders for somatostatin receptor ligands.
– Medical therapy with long-acting somatostatin analogues and growth hormone antagonist – improving disease control in cases of transsphenoideal neurosurgery failure or contraindications.
Definicja
Akromegalia klinicznie charakteryzuje się powiększeniem twarzoczaszki, dłoni i stóp, rozrostem tkanek miękkich, kości oraz narządów wewnętrznych w następstwie nadmiernego wydzielania hormonu wzrostu (GH) przez gruczolak przysadki wywodzący się z komórek somatotropowych (1).
Rys historyczny
W 1886 roku francuski neurolog Pierre Marie nabyty rozrost twarzy, rąk i stóp nazwał akromegalią. Rok później Oskar Minkowski w Berlińskim Tygodniku Lekarskim zasugerował związek przyczynowy między powiększeniem przysadki a tą chorobą. A już w 1909 roku amerykański neurochirurg Harvey Cushing wykazał ustąpienie somatycznych objawów akromegalii po operacyjnym usunięciu guza przysadki.
Epidemiologia
Częstość występowania akromegalii określa się na 50 do 70 przypadków na milion. W skali rocznej rozpoznaje się 4 nowe zachorowania na milion (2). Zgodnie z tymi wyliczeniami w naszym kraju na akromegalię winno chorować około 2 tys. osób. Śmiertelność pacjentów z akromegalią jest znacznie większa, a czas przeżycia krótszy średnio o 10 lat w porównaniu z ogólną populacją. Najczęstszą przyczyną zgonu są choroby układu sercowo-naczyniowego, gdzie śmiertelność jest 2 do 3 razy większa niż w pozostałej populacji (3). Akromegalię stwierdza się dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Etiopatogeneza
Główną przyczyną nadmiernego wydzielania GH, prowadzącego do objawów akromegalii są gruczolaki przysadki wywodzące się z komórek somatotropowych. Są to guzy pochodzenia monoklonalnego, powstałe w wyniku mutacji pojedynczej komórki. Okazuje się, że przyczyną niekontrolowanego wzrostu komórek gruczolaka produkującego GH u 40% chorych jest jedna z dwóch mutacji punktowych podjednostki α białka Gs, doprowadzająca do ustalenia receptora dla GH-RH w stanie ciągłej aktywacji. Prowadzi to do wzmożonej proliferacji zmienionych genetycznie komórek somatotropowych i niekontrolowanego wydzielania hormonu wzrostu (4). Niezwykle rzadko (<1% przypadków) może być następstwem ektopowego wydzielania GH przez guzy neuroendokrynne (5), bądź zwiększonego wydzielania GH z przerośniętych komórek somatotropowych przysadki pobudzanych przez somatoliberynę (GHRH) ektopowo wydzielaną przez rakowiak (carcinoid) oskrzeli lub przewodu pokarmowego albo wyspiak trzustki (6). Nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu prowadzi do zwiększonej syntezy w wątrobie i tkankach obwodowych somatomedyn, głównie somatomedyny C, inaczej insulinopodobnego czynnika wzrostowego-1 – IGF-1 ( Insulin-like Growth Factor-1). IGF-1 pobudza układy enzymatyczne komórek stymulując ich podziały kariokinetyczne warunkujące rozrost tkanek miękkich i kości. U dzieci i młodzieży z niezakończonym procesem wzrastania, u których nie doszło jeszcze do zrośnięcia nasad kości długich z trzonami, zwiększone stężenie IGF-1 prowadzi do ich nadmiernego wzrostu – gigantyzmu. U młodych pacjentów guzy wydzielające GH z reguły są większe i bardziej agresywne. W chwili rozpoznania 80% gruczolaków somatotropowych to makrogruczolaki, a ponad 70% z nich to guzy o średnicy przekraczającej 20 mm. W przewidywaniu charakteru i przebiegu klinicznego guza pomaga jego ocena za pomocą mikroskopii elektronowej. Gruczolaki o gęstym rozmieszczeniu ziarnistości wewnątrzwydzielniczych (rozpoznawane najczęściej po 50-tym roku życia) wykazują powolny wzrost, natomiast te z rzadko rozmieszczonymi ziarnistościami (rozpoznawane najczęściej u młodszych) z reguły przebiegają w sposób bardziej agresywny (7).
Objawy i przebieg choroby
Objawy akromegalii przedstawiono w tabeli 1.
Tabela 1. Objawy akromegalii.
l Objawy ogólne
– powiększenie: rąk, stóp, twarzoczaszki (nos, żuchwa, zatoki czołowe), języka
– pogrubienie rysów twarzy
– obrzmienie tkanek miękkich
– przyrost masy ciała
– wzmożona potliwość
– nadmierne owłosienie
– zmiana barwy głosu
l Układ krążenia
– nadciśnienie tętnicze
– powiększenie serca (kardiomegalia)
– niewydolność serca
l Układ oddechowy
– obturacyjny bezdech w czasie snu
– upośledzona drożność górnych dróg oddechowych
l Układ hormonalny
– nietolerancja glukozy/cukrzyca
– wole
– nadczynność tarczycy
– zespół MEN
l Układ pokarmowy
– zaparcia (megakolon)
– polipy jelita grubego
l Układ moczowo-płciowy
– zaburzenia miesiączkowania
– mlekotok
– obniżenie libido
– impotencja
– kamica nerek
l Układ nerwowy
– bóle głowy
– zespół cieśni nadgarstka
– niedowłady
l Układ kostno-stawowy
– bóle kości i stawów
– zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze
Gruczolaki przysadki wywołujące akromegalię charakteryzują się umiarkowaną szybkością wzrastania a objawy związane z ekspansją guza i uciskiem na skrzyżowanie nerwów wzrokowych pojawiają się po kilku latach trwania choroby. Początkowo obserwuje się stopniowo postępujące zmiany wyglądu: powiększenie doni i stóp, twarzoczaszki i języka, obrzmienie tkanek miękkich oraz charakterystyczne zlewne poty i częste bóle głowy. Ze względu na długi okres czasu jaki z reguły upływa do rozpoznania akromegalii i podjęcia skutecznego leczenia chorzy narażeni są na długotrwałe oddziaływanie wysokich stężeń czynników wzrostowych – m.in. IGF-1, co jest przyczyną pojawienia się zmian, które po latach prowadzą do śmierci (3, 7). Należy tu wymienić:
1) powikłania z zakresu układu sercowo-naczyniowego, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia przerostowa i związane z nią: zaburzenia rytmu i niewydolność serca oraz udary mózgu;
2) skłonność do rozrostów nowotworowych: złośliwych – najczęściej jelita grubego, ale też sutków, nerek, tarczycy i prostaty, oraz łagodnych – guzków tarczycy, polipów jelita grubego, mięśniaków macicy, łagodnego przerostu prostaty;
3) powikłania w układzie oddechowym w postaci zespołu bezdechu sennego i upośledzonej drożności górnych dróg oddechowych;
4) zaburzenia metaboliczne: nietolerancja glukozy związane z hiperinsulinizmem i jawną cukrzycą;
5) zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze w układzie kostno-stawowym (osteoartroza) – dające bóle i ograniczenie ruchomości w stawach;
6) zaburzenia z zakresu obwodowego układu nerwowego w postaci neuropatii, najczęściej występujący zespół cieśni nadgarstka,

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 20 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Zgliczyński W: Guzy przysadki. [W]: Szczeklik A., red.: Choroby wewnętrzne. Wyd. 1 Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005; 1021-32.
2. Paisley A, Trainer PJ: Recent developments in the therapy of acromegaly. Expert Opin. Investig. Drugs 2006; 15(3): 251-256.
3. Orme SM, et al.: Mortality and cancer incidence in acromegaly: a retrospective cohort study. United Kingdom Acromegaly Study Groups. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1998; 83: 2730-34.
4. Landis CA, et al.: GTPase inhibiting mutations activate the alpha chain of Gs and stimulate adenylyl cyclase in human pituitary tumours. Nature 1989; 340: 692-6.
5. Melmed S, et al.: Acromegaly due to secretion of growth hormone by an ectopic pancreatic islet-cell tumor. N. Engl. J. Med., 1985; 312: 9-17.
6. Thorner MO, et al.: Somatotroph hyperplasia: successful treatment of acromegaly by removal of a pancreatic islet tumor secreting a growth hormone-releasing factor. J. Clin. Invest., 1982; 70: 965-77.
7. Melmed S: Acromegaly. N. Engl. J. Med., 2006; 355: 2558-73.
8. Zgliczyński W: Obserwacyjny program badawczy leczenia Sandostatin LAR chorych z akromegalią (CSMS996BPL01) – podsumowanie - Endokrynol. Pol., 2007; 58(6) – w druku.
9. Giustina A, et al.: Criteria for cure of acromegaly: a consensus statement. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2000; 85: 526-29.
10. Melmed S, et al.: Consensus steatement: medical management of acromegaly. Eur. J. Endocrinol., 2005; 153: 737-40.
11. Zgliczyński W, et al.: The somatostatin analog (SR-Lanreotide) preatreatment improves surgical outcome in acromegalic patients harbouring pituitary tumours with somatostatin receptors. J. Endocrinol. Invest., 1997; 20(7): 45-47.
12. Bolanowski M, et al.: Konsensus Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. Przygotowanie analogami somatostatyny do leczenia operacyjnego akromegalii. Endokrynol. Pol., 2007; 58(4): 350-353.
13. Bates AS, et al.: An audit of outcome of treatment in acromegaly. Q J Med., 1993; 86: 293-99.
14. Rajasoorya C, et al.: Determinaty of clinical outcome and survival in acromegaly. Clin. Endocrinol., (OXF) 1994; 41: 35-102.
15. Zgliczyński W, et al.: Uszkodzenie mózgu po radioterapii guzów przysadki. Endokrynol. Pol., 2003; 54: 536-544.
16. Ayuk J, et al.: Growth hormone and pituitary radiotherapy, but not serum insulin-like growth factor-1 concentrations, predict excess mortality in patients with acromegaly. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2004; 89: 1613-17.
17. Trainer PJ, et al.: Treatment of acromegaly with the growth hormone – receptor antagonist pegvisomant. N. Engl. J. Med., 2000; 342: 1171-7.
18. Zgliczyński W, Zdunowski P: Pegvisomant – antagonista receptora hormonu wzrostu w leczeniu akromegalii. Endokrynol. Pol., 2007; 58(5): 408-416.
19. Van der Lely J, et al.: Long-term treatment of acromegaly with pegvisomant, a growth hormone receptor antagonist. Lancet 2001; 358(9295): 1754-59.
otrzymano: 2007-11-28
zaakceptowano do druku: 2007-12-29

Adres do korespondencji:
*Wojciech Zgliczyński
Klinika Endokrynologii CMKP, Szpital Bielański
ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa
tel./fax: (0-22) 834-31-31
e-mail: klinendo@cmkp.edu.pl

Postępy Nauk Medycznych 2/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych