Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Balneologia Polska 3/2006, s. 182-189
Marek Chabior, *Gościsława Korpalska-Chabior
Warunki bioklimatyczne Łeby
Bioclimatic conditions in Leba
z Katedry Ekologii Morza i Ochrony Środowiska Akademii Rolniczej w Szczecinie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Juliusz Chojnacki
Streszczenie
Ocenę warunków bioklimatycznych Łeby, miejscowości starającej się o status uzdrowiska, przeprowadzono na podstawie codziennych danych meteorologicznych z godz. 12 UTC z okresu 1971-2000. Podstawą oceny warunków biotermicznych Łeby była opracowana przez Błażejczyka i oparta na bilansie cieplnym ciała człowieka temperatura odczuwalna (STI) oraz temperatura radiacyjno-efektywna (TRE), dla której Baranowska opracowała skalę odczuwalności cieplnej w warunkach klimatu Polski.
Na podstawie skali Baranowskiej dla TRE uzyskano większe niż w przypadku skali dla STI, zróżnicowanie częstości występowania odczuć cieplnych w Łebie. Obydwie skale mogą być jednak wykorzystywane do oceny warunków bioklimatycznych wybrzeża jak i Polski.
Poza okresem letnim, korzystne warunki bioklimatyczne na potrzeby klimatoterapii i turystyki uzdrowiskowej, występują w maju i czerwcu oraz w mniejszym stopniu we wrześniu i październiku. Najmniej sprzyjające warunki, szczególnie dla klimatoterapii, występują od drugiej dekady listopada do drugiej dekady lutego. Tylko w okresie wiosny zaznaczył się w Łebie istotny statystycznie trend wzrostowy dla temperatury radiacyjno-efektywnej.
Wstęp
Łeba, mały port i znane kąpielisko nadmorskie, leży na Wybrzeżu Słowińskim u ujścia rzeki Łeby do Morza Bałtyckiego. Nadmorskie położenie oraz sąsiedztwo Słowińskiego Parku Narodowego są czynnikami decydującymi o atrakcyjności turystycznej tej miejscowości. Łeba należy od 1974 roku do miejscowości potencjalnie uzdrowiskowych o zatwierdzonym profilu leczniczym obejmującym choroby układu oddechowego, choroby układu wydzielania wewnętrznego i przemiany materii.
Nieuniknionym aspektem turystyki jest jej sezonowość wynikająca zarówno z warunków klimatycznych, ale także ze względu na okres wakacyjny wymuszający główny czas wypoczynku. Okres lata zawsze będzie okresem dominującym w turystyce ponieważ plażowanie i kąpiele morskie są podstawowymi typami turystyki nad morzem. Z tego powodu pogoda i klimat są bardzo ważne dla turystyki, ale dominuje jednak przekonanie, że rola ta jest oczywista i nie wymaga specjalnych badań.
Istnieje niewiele opracowań warunków bioklimatycznych Łeby. Kompleksowe opracowanie warunków bioklimatycznych tej miejscowości przedstawił Błażejczyk (3), jednak praca ta opiera się jedynie na danych z okresu 1961-70. Informacje dotyczące warunków bioklimatycznych Łeby można znaleźć także w literaturze dotyczącej klimatu lub bioklimatu wybrzeża (7, 8, 9, 13), Pomorza (10), a także Polski (4, 5, 12).
Klimat stanowi istotny aspekt atrakcyjności środowiska geograficznego, a jego zmiany mogą korzystnie lub niekorzystnie wpłynąć na walory turystyczne wybrzeża. Wskazuje się, że na poprawę warunków bioklimatycznych wybrzeża mają wpływ czynniki cyrkulacyjne (9). Obserwowane w ostatnich latach ocieplenie klimatu stanowi szansę dla rozwoju turystyki na polskim wybrzeżu Bałtyku. W literaturze z zakresu klimatologii turystyki wskazuje się, że w chwili obecnej dalszy rozwój turystyki stymulowany będzie głównie przez warunki klimatyczne i pogodowe. Agnew i Palutikof (1) na podstawie swoich i innych badań wskazują, że wzrost temperatury lata o 1°C przekłada się na zwiększenie liczby krajowych turystów korzystających z wypoczynku, od 1 do 5%.
Celem pracy jest ocena warunków bioklimatycznych Łeby na potrzeby klimatoterapii i turystyki, w oparciu o wybrane elementy meteorologiczne i wskaźniki biometeorologiczne. Porównano również warunki bioklimatyczne Łeby z innymi uzdrowiskami leżącymi nad otwartym Bałtykiem: Świnoujście, Kołobrzeg i Ustka. Dodatkowo wybrano Hel, ponieważ Jastarnia i Jurata, leżące na Półwyspie Helskim, są miejscowościami potencjalnie uzdrowiskowymi. W pracy podjęto jednocześnie próbę oceny zmian warunków biotermicznych Łeby w 30-leciu 1971-2000.
Planowane jest całościowe opracowanie bioklimatu Łeby uwzględniające, wszystkie określone przez Ministra Zdrowia, niezbędne właściwości lecznicze klimatu dla miejscowości uzdrowiskowych.
Materiał i metoda
Ocenę warunków bioklimatycznych Łeby przedstawiono na podstawie codziennych danych meteorologicznych ze stacji IMGW, z okresu 1971-2000. W celach porównawczych wykorzystano także dane ze Świnoujścia, Kołobrzegu, Ustki i Helu, z tego samego okresu. W pracy wykorzystano dane z 12 UTC: temperaturę powietrza, wilgotność względną powietrza, ciśnienie pary wodnej, prędkość wiatru, zachmurzenie ogólne i zachmurzenie przez chmury piętra niskiego (CL), średniego (CM) i wysokiego (CH), widzialność poziomą oraz sumę opadów w ciągu dnia (6-18 UTC). Przyjęto godzinę 12 UTC, ponieważ jest to pora dnia o największej aktywności ruchowej człowieka. Wykorzystano także średnie miesięczne wartości usłonecznienia z okresu 1990-2000.
Należy pamiętać, że na rozkład poszczególnych elementów meteorologicznych, a szczególnie na prędkość wiatru, wpływają uwarunkowania lokalne, takie jak odległość od linii brzegowej, rzeźba i zagospodarowanie terenu oraz roślinność. Znaczący wpływ na odczuwalność cieplną człowieka wywiera prędkość wiatru. Na wybrzeżu występuje duże zróżnicowanie w położeniu stacji meteorologicznych i pomiary prędkości wiatru wykonywane są na różnych wysokościach i na terenach o różnej klasie szorstkości. W związku z tym, w celu uzyskania porównywalnych prędkości wiatru, prędkość wiatru sprowadzono do wysokości 2 m nad powierzchnią gruntu i terenu o klasie szorstkości „3” (14). Pozwoliło to w znaczący sposób wyeliminować wpływ czynników lokalnych na prędkość wiatru, a przez to na ocenę odczuwalności cieplnej człowieka.
Wartość całkowitego promieniowania słonecznego, niezbędną do określenia temperatury radiacyjno-efektywnej (TRE), określono na podstawie wielkości zachmurzenia przez chmury piętra niskiego i średniego (z wyłączeniem chmur piętra wysokiego), wykorzystując w tym celu zmodyfikowany wzór zaproponowany przez Holstlaga i van Uldena (6). Następnie w oparciu o tak obliczoną wielkość natężenia promieniowania słonecznego, obliczono temperaturę radiacyjno-efektywną korzystając ze wzoru zaproponowanego przez Błażejczyka (5).
W ocenie warunków bioklimatycznych ważny jest także wybór odpowiedniego wskaźnika biometeorologicznego, który powinien być doświadczalnie przetestowany (11). Niestety w wielu polskich opracowaniach bioklimatycznych stosowano skale odczuwalności cieplnej opracowane dla cieplejszych stref klimatycznych. Z tego powodu warunki bioklimatyczne, zwłaszcza półrocza chłodnego, określano jako szczególnie niekorzystne. W ocenie odczuwalności cieplnej dominacja w okresie zimowym odczucia cieplnego „zimno” lub „bardzo zimno” wynikać może tylko z braku aklimatyzacji do takich warunków pogodowych osób przyjeżdżających z cieplejszych stref klimatycznych, a nie dla osób stale żyjących w tym klimacie.
Z tego względu w pracy, do oceny warunków biotermicznych, użyto stosowaną od dawna temperaturę radiacyjno-efektywną (TRE), dla której Baranowska, w warunkach klimatu Polski, opracowała siedmiostopniową skalę odczuwalności cieplnej (2). Zaletą skali Baranowskiej jest to, że odzwierciedla rzeczywiste odczucia cieplne, ponieważ uwzględnia wpływ zmieniającej się w ciągu roku termoizolacyjności odzieży i przystosowywania organizmu człowieka do różnych warunków meteorologicznych.
Jako drugi wskaźnik oceny warunków biotermicznych Łeby zastosowano temperaturę odczuwalną STI Błażejczyka, która oparta jest na analizie bilansu cieplnego człowieka, a określana przez model MENEX (4, 5). Zaletą tego wskaźnika jest to, że uwzględnia rzeczywiste reakcje termoregulacyjne człowieka. Do obliczenia wskaźnika STI niezbędna jest jednak stosunkowo duża ilość danych meteorologicznych. W związku z tym wielkość STI określono korzystając z uproszczonej wersji modelu w oparciu o następujące dane terminowe z godz. 12 UTC: temperatura powietrza, wilgotność względna powietrza, ciśnienie pary wodnej, prędkość wiatru, i tak jak dla TRE, zachmurzenie przez chmury piętra niskiego i średniego.
Poszczególnym wartościom wskaźnika STI Błażejczyk przypisał odczucia cieplne także w siedmiostopniowej skali subiektywnych odczuć cieplnych – od „bardzo zimno” do „bardzo gorąco”. Dzięki temu istnieje możliwość porównania oceny odczuwalności cieplnej w tych skalach.
Rosnąca popularność, a nawet moda na turystykę zdrowotną i profilaktyczną, spowodowała że władze Łeby zainteresowały się poszerzeniem swojej oferty turystycznej o funkcję uzdrowiskową, prowadzoną głównie poza sezonem turystycznym. Istotna jest więc odpowiedź na pytanie czy ze względów klimatycznych Łeba predysponowana jest do rozwoju tych funkcji także poza sezonem letnim.
W pracy porównano na wybrzeżu średnie miesięczne wartości wybranych elementów meteorologicznych oraz częstości występowania poszczególnych odczuć cieplnych określonych na podstawie TRE i STI dla stycznia i lipca. Ze względu na to, że coraz więcej turystów decyduje się na krótszy wypoczynek nad morzem analizę częstości poszczególnych odczuć cieplnych przedstawiono dla okresów 10-dniowych (trzecia dekada miesiąca może więc trwać od 8 do 11 dni). W celu zbadania w Łebie tendencji zmian z roku na rok warunków biotermicznych, zastosowano metodę regresji liniowej i wielomianu drugiego stopnia.
Wyniki
W Łebie średnie roczne zachmurzenie w godzinach okołopołudniowych wynosi 68,5%. Miesiącem o najmniejszym zachmurzeniu jest maj – z zachmurzeniem 56,7% oraz sierpień – 59,3% i lipiec – 60,9%. Największym zachmurzeniem charakteryzuje się grudzień (79,8%) i listopad (78,8%). Średnia roczna wilgotność względna powietrza z godziny 12 UTC w Łebie, wynosi 76,3%. Miesiącem o najniższej wilgotności względnej powietrza jest maj – 69,9%, a najwyższej grudzień – 85,1%. Oznacza to, że w skali wilgotności powietrza, średnio przez cały rok występuje powietrze wilgotne i nie przekracza normy dla uzdrowisk. Dni parne pojawiają się w Łebie bardzo rzadko, od 0,2 w maju do 5 dni w sierpniu. Średnia roczna – temperatura radiacyjno-efektywna (TRE) z godz. 12 UTC w Łebie wynosi 3,3oC i waha się średnio od -9,6oC w styczniu do 16,3oC w sierpniu. Zakres wahań średniej temperatury odczuwalnej STI jest znacznie szerszy: od 2,8oC w grudniu, do 41,0oC w lipcu (tab. 1).
Tabela 1. Średnie wartości elementów meteorologicznych i wskaźników TRE i STI, o godz. 12 UTC w Łebie, w 30-leciu 1971-2000.
 IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXIIRok
Zachm. ogólne (%)77,076,669,463,156,762,260,959,368,569,878,879,868,5
Wilgotność w (%)84.580.874.671.469.972.873.071.773.475.782.185.176.3
Liczba dni parnych0,00,00,00,00,20,94,35,00,50,00,00,010,9
TRE (°C)-9,6-7,8-3,12,59,212,915,916,310,94,8-3,6-8,33,3
STI (°C)2,97,716,225,434,937,641,040,831,021,58,92,822,6
W Łebie średnia roczna temperatura powietrza z godz. 12 UTC wynosi 9,6oC i jest najniższa na wybrzeżu. Najwyższa średnia temperatura powietrza w terminie południowym przypada na sierpień i wynosi 19,3oC, a najniższa – w styczniu i wynosi 0,6oC. W okresie od kwietnia do lipca średnia temperatura powietrza w Łebie jest wyższa niż w Ustce, a w lutym – wyższa niż na Helu. Średnia roczna prędkość wiatru w terminie południowym wynosi 3,7 m/s i jest najwyższa na wybrzeżu. Jedynie od listopada do stycznia średnia prędkość wiatru na Helu jest większa niż w Łebie (tab. 2).
Tabela 2. Średnia temperatura powietrza, prędkość wiatru i zachmurzenie przez chmury piętra niskiego i średniego z godz. 12 UTC (1971-2000) oraz średnie sumy usłonecznienia z okresu 1990-2000.
 StacjaIIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXIIRok
Temperatura (°C)Świnoujście1,02,05,28,914,017,319,720,116,211,45,52,410,3
Kołobrzeg0,91,95,08,513,216,719,019,716,011,65,62,310,0
Ustka0,91,74,67,912,315,818,619,315,811,45,62,39,7
Łeba0,61,34,38,113,016,218,819,315,611,25,31,99,6
Hel0,71,24,38,814,217,720,220,316,111,15,32,310,2
Prędkość wiatru (m/s)Świnoujście2.72.93.13.23.22.92.92.82.82.72.82.82.9
Kołobrzeg3.02.93.23.12.82.62.82.62.72.83.03.02.9
Ustka3.23.03.13.12.82.93.12.93.03.03.23.33.0
Łeba3.83.73.93.83.63.63.73.53.63.63.73.73.7
Hel3.93.43.43.13.03.03.02.93.33.63.93.93.4
Zachmurzenie (CL+CM)Świnoujście68,264,657,851,743,854,052,347,454,558,567,967,257,3
Kołobrzeg70,866,560,053,945,554,053,848,959,461,572,572,459,9
Ustka70,868,260,254,644,853,151,947,459,061,673,272,359,8
Łeba71,269,460,151,443,851,350,148,957,560,671,573,759,1
Hel71,670,059,250,241,349,248,848,055,158,973,874,258,4
Usłonecznienie (godz.)Kołobrzeg486012118125621924123613910646371690
Ustka484811717725025026924312711040361716
Łeba465812119127525427924815111246341816
Hel436213319227526328126215011545351857
Określono także zachmurzenie tylko przez chmury piętra niskiego i średniego, ponieważ chmury piętra wysokiego nie pogarszają warunków helioterapii. Średnie roczne zachmurzenie przez chmury piętra niskiego i średniego w Łebie w terminie południowym wynosi 59,1% i tylko w Świnoujściu i na Helu występuje zachmurzenie mniejsze. Miesiącem o najmniejszym zachmurzeniu w Łebie jest maj (43,8%) i sierpień (48,9%), a o największym zachmurzeniu – grudzień (73,7%) i listopad (71,5%).
Ze względu na to, że dla Łeby dostępne są pomiary usłonecznienia tylko od 1990 roku, porównania z innymi stacjami dokonano dla okresu 1990-2000. Średnie roczne usłonecznienie w tym okresie wynosi w Łebie 1816 godzin, a jedynie na Helu jest większe i wynosi 1857 godzin. W miejscowościach nadmorskich usłonecznienie jest znacznie większe niż wymagana dla uzdrowisk norma – 1500 godzin. W Łebie najwięcej godzin ze słońcem występuje w lipcu (279) i w maju (275), a najmniej słoneczny jest grudzień (34) oraz styczeń (46 godzin) (tab. 2).
Na wybrzeżu w styczniu częstość występowania odczuć cieplnych „komfort” i „ciepło”, określonych za pomocą skali Baranowskiej dla TRE, maleje z zachodu na wschód. Częstość występowania odczucia cieplnego „ciepło” największa jest w Świnoujściu i wynosi aż 19,5%, w Łebie wynosi tylko 6,7%, a na Helu – 6,5%. Częstość występowania odczucia cieplnego „chłodno”, określonego za pomocą wskaźnika STI, maleje od Łeby na zachód i wschód.
W lipcu w Łebie występuje najwięcej na wybrzeżu dni z odczuwalnością cieplną od „ciepło” do „chłodno”, które można określić jako neutralne stany biotermiczne. Warunki biotermiczne Łeby podobne są do warunków Ustki i Kołobrzegu. Wyróżnia jednak Łebę w skali dla TRE to, że występuje tu najwięcej dni z dyskomfortem zimna (3,3%). Na podstawie skali opracowanej dla STI, odczucie cieplne „bardzo gorąco” najrzadziej występuje w Ustce, a łącznie od „ciepło” do „bardzo gorąco” – w Kołobrzegu.
W styczniu, ocena odczuwalności cieplnej w skali dla TRE wskazuje na znacznie większe zróżnicowanie odczuć cieplnych, ponieważ wg STI występują tylko dwa odczucia cieplne „chłodno” i „zimno”. Mimo, że w lipcu w skali dla STI nie występuje odczucie cieplne „zimno” i „bardzo zimno” to występuje jednak stosukowo mała różnica w ocenie odczuwalności cieplnej między tymi skalami (ryc. 1).
Ryc. 1. Częstość występowania odczuć cieplnych w styczniu i lipcu określonych za pomocą skali Baranowskiej dla TRE, oraz STI, w latach 1971-2000 na polskim wybrzeżu Bałtyku. (Świn. – Świnoujście, Koł. – Kołobrzeg) (Odczucia cieplne: +3 „bardzo gorąco”; +2 „gorąco”; +1 „ciepło”; 0 „komfort”; -1 „chłodno”; -2 „zimno”; -3 „bardzo zimno”).
Ocena odczuwalności cieplnej dla TRE w skali roku, wskazuje na stosunkowo duże zróżnicowanie częstości występowania poszczególnych klas odczuwalności cieplnej człowieka. W Łebie w ciągu roku, najczęściej występuje odczucie cieplne „komfort” (30,6%), następnie „chłodno” (29,4%), „ciepło” (16,1%), „zimno” (11,5%), „gorąco” (6,0%), „bardzo gorąco” (3,5%), a najrzadziej odczucie cieplne „bardzo zimno” (2,9%). W okresie od października do kwietnia przeważają w Łebie dni z odczuwalnością cieplną od „chłodno” do „bardzo zimno”. W okresie zimy, druga dekada stycznia wyróżnia się największą częstością odczuć cieplnych „ciepło” i „komfort” oraz najmniejszą – „zimno”. W drugiej dekadzie marca występuje największa częstość odczucia cieplnego „zimno” i „bardzo zimno” – 27% (ryc. 2).
Ryc. 2. Częstość (%) występowania w dekadach, odczuć cieplnych człowieka określonych za pomocą skali Baranowskiej dla TRE w Łebie, w trzydziestoleciu 1971-2000. (Odczucia cieplne: +3 „bardzo gorąco”; +2 „gorąco”; +1 „ciepło”; 0 „komfort”; -1 „chłodno”; -2 „zimno”; -3 „bardzo zimno”).
W okresie lata występuje znacznie większe zróżnicowanie odczuć cieplnych niż zimą. W drugiej dekadzie czerwca zaznacza się bardzo wyraźnie drugorzędne minimum występowania odczuć cieplnych od „ciepło” do „bardzo gorąco”. Odczucia cieplne od „ciepło” do „bardzo gorąco” łącznie z częstością powyżej 50% występują tylko w lipcu i sierpniu. W drugiej dekadzie lipca, zaznacza się spadek częstości występowania odczuć cieplnych od „ciepło” do „bardzo gorąco”. Odczucia cieplne „gorąco” i „bardzo gorąco” najczęściej występują w pierwszej dekadzie sierpnia z częstością 41,3%. Na początku jesieni, w drugiej dekadzie września, zaznacza się bardzo wyraźny spadek częstości występowania odczuć cieplnych „gorąco” i „bardzo gorąco”.
Nieco inny obraz odczuwalności cieplnej uzyskano na podstawie wskaźnika STI. W Łebie najczęściej w skali roku występuje odczucie cieplne „chłodno” (43,4%), znacznie rzadziej „ciepło” (20,4%), następnie „komfort” (15,4%), a najrzadziej odczucie cieplne „bardzo gorąco” (3,4%). Nie wystąpiło w Łebie odczucie cieplne „bardzo zimno”.
Odczucie cieplne „zimno” występuje tylko w okresie od pierwszej dekady listopada do trzeciej dekady marca. Odczucie cieplne „chłodno” z częstością powyżej 50% od drugiej dekady października do trzeciej dekady marca. W okresie zimy od pierwszej dekady grudnia do pierwszej dekady stycznia występuje w Łebie tylko odczucie cieplne „chłodno” i „zimno”. W Łebie odczucie cieplne „komfort” w okresie od pierwszej dekady grudnia do pierwszej dekady stycznia nie występuje (ryc. 3).
Ryc. 3. Częstość (%) występowania w dekadach, odczuć cieplnych człowieka określonych na podstawie STI dla dekad w Łebie, w trzydziestoleciu 1971-2000. (Odczucia cieplne: +3 „bardzo gorąco”; +2 „gorąco”; +1 „ciepło”; 0 „komfort”; -1 „chłodno”; -2 „zimno”).
Okres występowania dni z odczuwalnością cieplną od „ciepło” do „bardzo gorąco”, z częstością powyżej 50%, trwa od pierwszej dekady maja do pierwszej dekady września. W okresie lata wyróżniają się w drugiej dekadzie czerwca i w drugiej dekadzie lipca drugorzędne minima częstości występowania odczuć cieplnych „gorąco” i „bardzo gorąco” (ryc. 3).
Odczucie cieplne „komfort” z największą częstością w roku (32,1%) występuje w trzeciej dekadzie października. Odczucie cieplne „ciepło” z częstością powyżej 40%, występuje od pierwszej do trzeciej dekady maja, oraz w drugiej i trzeciej dekadzie września. Odczucie cieplne „gorąco” i „bardzo gorąco” występuje z nieznacznie większą częstością niż określone za pomocą skali dla TRE (ryc. 3).
W Łebie temperatura radiacyjno-efektywna (TRE) oraz temperatura odczuwalna STI charakteryzują się dużą zmiennością z roku na rok. Określone dla pór roku trendy obu wskaźników biometeorologicznych wykazały, że dla STI, zarówno trendy liniowe jak i wielomianu drugiego stopnia (z wyjątkiem jesieni) okazały się nieistotne statystycznie, nawet na poziomie α=0,05.
We wszystkich porach roku zaznacza się tendencja wzrostowa temperatury radiacyjno-efektywnej, jednak tylko w okresie wiosny trend ten jest istotny statystycznie, na poziomie α=0,05. W okresie zimy, wiosny i jesieni najlepiej dopasowana do rozkładu TRE, w 30-leciu 1971-2000, okazała się wielomianowa linia trendu stopnia drugiego (α=0,01). Spowodowane to jest wysokimi wartościami TRE na początku lat siedemdziesiątych oraz w ostatnich dwóch latach XX wieku (ryc. 4).
Ryc. 4. Średnia temperatura radiacyjno-efektywna TRE o godz. 12 UTC w Łebie dla pór roku, w latach 1971-2000 (czcionka pogrubiona – poziom istotności α=0,01, normalna α=0,05).
W okresie wiosny i jesieni w 2000 roku, oraz w zimie 1999/2000 wystąpiła najwyższa w analizowanym 30-leciu temperatura radiacyjno-efektywna. W okresie lata, najwyższa TRE wystąpiła w 1997 roku. W okresie lata i zimy na początku lat siedemdziesiątych temperatura radiacyjno-efektywna była tylko nieznacznie niższa, a temperatura odczuwalna STI najwyższa była odpowiednio w 1975 i 1974.
Dyskusja
Położenie Łeby na wybrzeżu środkowym, otwartym na ochładzające oddziaływanie wód bałtyckich, powoduje, że Łeba charakteryzuje się najbardziej bodźcowymi warunkami bioklimatycznymi na wybrzeżu. Warunki termiczne Łeby są z tego powodu zbliżone do Ustki. W okresie lata, wyróżnia jednak Łebę korzystnie na wybrzeżu stosunkowo małe zachmurzenie i bardzo duże usłonecznienie.
Zastosowana dla temperatury radiacyjno-efektywnej skala odczuwalności cieplnej Baranowskiej, wskazuje na dużo większe zróżnicowanie odczuwalności cieplnej niż skala opracowana dla temperatury odczuwalnej – STI. Według skali dla TRE, w ciągu roku najczęściej występuje odczuwalność cieplna „komfort” (dwukrotnie częściej niż w przypadku STI) i odczucie cieplne „chłodno”. Według STI najczęściej występują odczucia cieplne „chłodno” i „ciepło”. Pomiędzy obydwiema skalami istnieje duże podobieństwo w rozkładzie częstości występowania odczuwalności cieplnej „bardzo gorąco” i „gorąco”.
Jeżeli przyjąć za kryterium bioklimatycznego lata okres występowania dni z odczuwalnością cieplną od „ciepło” do „bardzo gorąco” z częstością powyżej 50% – to wg skali dla TRE bioklimatyczne lato trwa w Łebie od pierwszej dekady lipca do trzeciej dekady sierpnia. Według STI, tak określone lato jest dłuższe i trwa od pierwszej dekady maja do pierwszej dekady września. Najcieplejszy okres występuje w Łebie od trzeciej dekady lipca do drugiej dekady sierpnia. Charakterystyczną cechą wybrzeża, jak i Łeby, jest duża zmienność warunków biotermicznych w ciągu roku, widoczna nawet w przebiegu średnich wieloletnich. Pogorszenie warunków biotermicznych w Łebie zaznacza się w drugiej dekadzie czerwca, lipca i września.
Jedynym sposobem przedłużenia sezonu wypoczynkowego w Łebie jest poszerzenie oferty turystycznej miasta o funkcję uzdrowiskową. Korzystne warunki biotermiczne na potrzeby klimatoterapii występują w Łebie od maja do pierwszej dekady października. Biorąc pod uwagę częstość występowania stresu zimna, sprzyjające warunki dla klimatoterapii wg skali Baranowskiej, dla TRE występują przez cały rok, a wg STI – od drugiej dekady lutego do pierwszej dekady grudnia.
Poprawa warunków bioklimatycznych obserwowana na wybrzeżu, szczególnie w okresie zimy i wiosny (9), zaznacza się w przypadku Łeby we wszystkich porach roku, ale tylko w okresie wiosny tendencja wzrostowa jest istotna statystycznie, na poziomie α=0,05. Konsekwencją obserwowanego ocieplenia klimatu staje się też zmniejszenie częstości występowania dyskomfortu zimna, przy jednoczesnym wzroście dyskomfortu gorąca, szczególnie w okresie wiosny.
Obserwowana, na wybrzeżu i w Łebie, w okresie wiosny wyraźna poprawa warunków biotermicznych powinna być wykorzystywana w promocji turystyki, ponieważ to w tym okresie turyści podejmują decyzje o wakacyjnych wyjazdach.
Wyraźnie zaznaczająca się w Łebie zmienność warunków biotermicznych z roku na rok, jest czynnikiem niekorzystnym dla turystyki. Zmienność warunków pogodowych, zarówno w ciągu roku jak i z roku na rok, jest charakterystyczną cechą klimatu wybrzeża i Polski. To zmienne środowisko jest jednak naszym środowiskiem optymalnym, niezbędnym do podtrzymania sprawności działania naszych mechanizmów fizjologicznych. Szansą dla polskiego wybrzeża Bałtyku jest więc promowanie turystyki aktywnej, a Łeba ma ku temu bardzo dobre warunki ze względu na swoje położenie.
W krajach o znacznie cieplejszym klimacie informacja klimatyczna często przedstawia warunki bioklimatyczne jako najbardziej korzystne, nie dając rzeczywistego obrazu klimatu w okresie wypoczynku (11, 15). Wskazuje się także, że krajowe organizacje turystyczne i odpowiednie urzędy, zainteresowane promowaniem swojego kraju, rzadko wspominają i ostrzegają przybywających turystów o niekorzystnych czynnikach klimatycznych, zagrożeniach dla zdrowia, albo innych problemach (16). W Polsce, wręcz przeciwnie, w mediach podkreślane są takie aspekty klimatu wybrzeża jak: duża zmienność pogody, niska temperatura powietrza i duże opady w okresie lata. Brak jest w promocji turystyki pozytywnej informacji o specyfice klimatu wybrzeża i Polski, a czasem występuje wręcz przekaz w stylu: wszędzie jest dobry klimat, tylko nie w Polsce. Bodźcowość klimatu wybrzeża i zmienność warunków pogodowych traktowane jako czynniki ograniczające w turystyce, powinny być elementem podkreślanym jako specyfika naszego klimatu sprzyjająca hartowaniu organizmu człowieka.
Ze względu na wzrost atrakcyjności spędzania wakacji za granicą, niezbędna jest wszechstronna promocja turystyki na wybrzeżu, uwzględniająca jego walory bioklimatyczne. Reklama specyfiki klimatu wybrzeża i Polski mogłaby zmienić wyobrażenia turystów, a przez to przyczynić się do modyfikacji oczekiwań i wzrostu zadowolenia turystów z klimatu i pogody naszego kraju. Za przykład powinny posłużyć działania Komisji Turystyki Irlandii, która wylansowała przyjemność wypoczynku podczas chłodnego i deszczowego irlandzkiego lata. Wskazuje się, że to wpłynęło na oczekiwania turystów, w ten sposób zmniejszając ich rozczarowanie warunkami pogodowymi (11).
Decydująca o odczuwalności cieplnej prędkość wiatru zmniejsza się wraz z oddalaniem od brzegu morskiego, dzięki czemu zmniejsza się także bodźcowość klimatu. Duże prędkości wiatru, jakimi charakteryzuje się na wybrzeżu Łeba, przyczyniają się do znacznie większego przestrzennego zróżnicowania bioklimatu. Na potrzeby planowanego uzdrowiska niezbędne jest więc opracowanie warunków topoklimatycznych Łeby.
Wnioski
Na wybrzeżu, w okresie lata, mimo największych prędkości wiatru, najniższej temperatury powietrza, TRE i STI, korzystnie wyróżnia Łebę stosunkowo małe zachmurzenie i bardzo duże usłonecznienie.
Warunki bioklimatyczne Łeby pozwalają na prowadzenie działalności uzdrowiskowej w zasadzie przez cały rok. Dla chorych na choroby układu oddechowego najkorzystniejsze warunki bioklimatyczne występują jednak od maja do września.
Warunki biotermiczne Łeby mimo widocznej – szczególnie w okresie wiosny – poprawy, charakteryzują się dużą zmiennością w ciągu roku jak i z roku na rok, co jest pewnym ograniczeniem w turystyce i wypoczynku. Natomiast powstanie uzdrowiska sprzyjać będzie rozwojowi miasta.
Piśmiennictwo
1. Agnew M. D., Palutikof J. P., 2001, Climate impacts on the demand for tourism. (w:) Proceedings of the first international workshop on climate, tourism and recreation, red. A. Matzarakis and C. R. de Freitas. s. 41-50. www.mif.uni-freiburg.de/isb/ws/report.htm
2. Baranowska M., Boniecka-Żółcik A., Gurba H., 1986, Weryfikacja skali klimatu odczuwalnego dla Polski, Przegl. Geof., 1986, z. 1, s. 27-40.
3. Błażejczyk K., 1980. Bioklimat Łeby. Probl. Uzdr., z. 7, s. 69-97.
4. Błażejczyk K., 2003. Biotermiczne cechy klimatu w Polsce. Przegl. Geogr., z. 4. S. 525-543.
5. Błażejczyk K., 2004. Bioklimatyczne uwarunkowania rekreacji i turystyki w Polsce. Prace Geogr., IGiPZ PAN, 192.
6. Burzyński J., 1998. Wielkość zachmurzenia – jej rola w zbiorach danych meteorologicznych i niektóre problemy, związane z automatyzacją pomiarów. z. 1. s. 61-78.
7. Chabior M., 1997. Bioklimat polskiego wybrzeża Bałtyku a warunki pracy, wypoczynku i turystyki, Balneologia Polska, z. 3-4, s. 247-253.
8. Chabior M., Girjatowicz J. P., 1997. Warunki kąpieliskowe polskiego wybrzeża Bałtyku, Czasopismo Geograficzne, z. 1, s. 25-37.
9. Chabior M., 2003. Assessment of variability of bioclimatic conditions on the Polish Baltic coast. Acta Universitatis Wratislaviensis, Studia Geograficzne, nr 75, s. 347-358.
10. Chabior M., 2005, Wstępna ocena warunków bioklimatycznych Pomorza dla potrzeb turystyki i rekreacji, (w:) Hydrograficzne i meteorologiczne aspekty badań wybrzeża Bałtyku i wybranych obszarów Polski. Red. Girjatowicz J. P., Koźmiński Cz., Szczecin. s. 14-17.
11. Freitas C. R. de, 2003.Tourism climatology: evaluating environmental information for decision making and business planning in the recreation and tourism sector. Int. J. Biometeorol., 48. 45-54.
12. Kozłowska-Szczęsna T., 1991. (red.) Wyniki badań bioklimatu Polski, Cz. 2. Dok. Geogr. 3.
13. Krawczyk B., 1984. Struktura bilansu cieplnego ciała człowieka na wybrzeżu Bałtyku. Dokum. Geogr., z. 1-2, s. 103-115.
14. Lorenc H., 1996. Struktura i zasoby wiatru w Polsce, Seria: Meteorologia 25, IMGW Warszawa.
15. Matzarakis, A. 2001, Climate and bioclimate information for tourism in Greece. (w:) Proceedings of the first international workshop on climate, tourism and recreation, red. A. Matzarakis and C. R. de Freitas. International Society of Biometeorology, Commission on Climate Tourism and Recreation. s. 171-183.
16. Skinner C. J., Dear R. J. de, 2001, Climate and tourism – in Australian perspective. (w:) Proceedings of the First International Workshop on Climate, Tourism and Recreation, red. A. Matzarakis and C. R. de Freitas. International Society of Biometeorology, Commission on Climate Tourism and Recreation, s. 239-256.
otrzymano: 2006-07-17
zaakceptowano do druku: 2006-08-31

Adres do korespondencji:
Katedra Ekologii Morza i Ochrony Środowiska
ul. K. Królewicza 7, 71-550 Szczecin
tel. (0-91) 423-10-61 w. 324

Balneologia Polska 3/2006