漏 Borgis - Post阷y Fitoterapii 1/2011, s. 28-33
*Anna Grys, El偶bieta Ho艂derna-K臋dzia, Zdzis艂aw 艁owicki
Ganoderma lucidum – grzyb o cennych w艂a艣ciwo艣ciach farmakologicznych
Ganoderma lucidum – fungus with valuable pharmacological properties
Instytut W艂贸kien Naturalnych i Ro艣lin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
Ganoderma lucidum has been known for many millennia in folk medicine of China and Japan, used in stomach diseases, arthritis, asthma. In the past this fungus was grown only in the natural environment. Currently, because of the value of phytochemicals, it is cultivated, which makes it more accessible and achievable. This fungus is highly rich in minerals, aminoacids, proteins, triterpenes, glycosides, essential oils, vitamin C. The plant has attracted attention due to its wealth of polysaccharides which are isolated from their organs. That is why a lot of research is carried out on the usage of Ganoderma lucidum in the treatment of diseases such as heart disease, cancer, diabetes, etc. These studies are very promising therefore this plant is very popular as an adjunct to chronic diseases.
Wst臋p
Grzyb Ganoderma lucidum w chi艅skiej i japo艅skiej medycynie ludowej stosowany jest od 4 tys. lat (ryc. 1). Wykorzystywany jest w leczeniu chor贸b w膮troby, przewlek艂ego zapalenia w膮troby, hipertonii, artretyzmu, astmy, wrzod贸w 偶o艂膮dka. W Ben Cao Gang Mu, najs艂ynniejszej chi艅skiej farmakopeii podano: „nieustanne u偶ycie Ling Zhi zmniejsza ci臋偶ar cia艂a – zwi臋ksza d艂ugo艣膰 偶ycia”. Swego czasu uwa偶ano, 偶e w艂asno艣ci farmakologiczne Ganoderma lucidum zwi膮zane s膮 z jego barw膮. Rzeczywi艣cie, Ganoderma lucidum ma wiele r贸偶nych w艂a艣ciwo艣ci zale偶nych od stanowiska. Za czas贸w Dynastii Ming nazywano go Qi Zhi lub „czerwony grzyb”. W tradycyjnej chi艅skiej medycynie znajduje si臋 w najwy偶szej klasie. Wiele chi艅skich i japo艅skich sprawozda艅 na temat ludzi choruj膮cych na nowotwory dotyczy艂o poszukiwa艅 leczniczych w艂asno艣ci grzyba Ganoderma lucidum.
Ryc. 1. Dojrza艂a posta膰 grzyba Ganoderma lucidum (wg 13).
W przesz艂o艣ci grzyb ten r贸s艂 tylko w naturalnych warunkach i by艂 bardzo drogi. Od kilku dziesi臋cioleci jest hodowany, co czyni go bardziej dost臋pnym.
Grzyb znany jest pod wieloma nazwami. W Chinach najpopularniejsz膮 nazw膮 jest Ling Zhi, a w Japonii Reishi. Nazwa Ling Zhi oznacza „ro艣lina duch” i po raz pierwszy pojawi艂a si臋 w jedenastym wieku. Inne chi艅skie nazwy to: „ro艣lina nie艣miertelno艣ci”, „ziele wywo艂uj膮ce si艂臋”, „studziesi臋cioletni grzyb”. Poniewa偶 by艂 on trudny do zdobycia, w Japonii okre艣lono go jako „Phanton – grzyb”.
Sk艂ad chemiczny
Zarodniki Ganoderma lucidum zawieraj膮 w臋glowodany proste i z艂o偶one, aminokwasy, bia艂ka, zwi膮zki nieorganiczne, triterpeny, glukozydy, olejki eteryczne, kwas askorbinowy. Najwa偶niejsze jony nieorganiczne to: Mg, Ca, Zn, Fe. Zarodniki bogate s膮 w betain臋, kwas stearynowy, kwas kokosowy, ergosterol i β-sitosterol. Owocnik zawiera ergosterol, kwa艣n膮 proteaz臋. Gor膮cy wyci膮g wodny z owocnika zawiera 51% polisacharyd贸w i 5% bia艂ek. Owocniki zawieraj膮 sterole, mleczany, alkaloidy, polisacharydy i triterpeny. Bogate s膮 one tak偶e w kwasy ganoderowe: A, B, C, D, E, F i G (1) (ryc. 2).
Ryc. 2. Budowa chemiczna kwas贸w ganoderowych (wg 14).
Grzyb ten przyci膮ga uwag臋 ze wzgl臋du na bogactwo polisacharyd贸w. Istnieje ponad 150 polisacharyd贸w wyizolowanych z organ贸w Ganoderma lucidum (2). Ca艂y czas prowadzone s膮 badania dotycz膮ce sk艂adu chemicznego ro艣liny, a tak偶e metod izolacji zwi膮zk贸w biologicznie aktywnych. Wyizolowano mi臋dzy innymi polisacharydy z zarodnik贸w Ganoderma lucidum. Stworzono i scharakteryzowano polisacharydy o nazwie GSG (Ganoderma lucidum spores glucan). Analiza GSG wykaza艂a, 偶e zawiera on w swym sk艂adzie D-glukoz臋. Glukan ten wykaza艂 potencjalne dzia艂anie przeciwnowotworowe. Ze wzgl臋du na niski ci臋偶ar cz膮steczkowy i rozpuszczalno艣膰 w wodzie, GSG mo偶e zosta膰 wykorzystany do iniekcji do偶ylnych w leczeniu nowotwor贸w (3).
Szczeg贸ln膮 uwag臋 zwraca obecno艣膰 triterpen贸w obecnych w tej偶e ro艣linie. Zbadano przeciwutleniaj膮ce dzia艂anie triterpen贸w pozyskanych z Ganoderma lucidum. Sproszkowany materia艂 wykorzystano do otrzymania wyci膮gu wodnego EX-1. Wszystkie przeprowadzone testy wykaza艂y dzia艂anie przeciwutleniaj膮ce zale偶ne od dawki. Izolacja chemiczna frakcji terpen贸w pozwoli艂a na wykrycie kwas贸w ganoderowych: A, B, C i D. Stwierdzono, 偶e triterpeny przy st臋偶eniu 160 mg/ml s膮 w stanie w pe艂ni chroni膰 mitochondria przed uszkodzeniem. Dobra rozpuszczalno艣膰 mo偶e przyczynia膰 si臋 do wi臋kszej aktywno艣ci w dost臋pie do miejsc lipofilowych w mitochondriach i aktywno艣膰 ta mo偶e by膰 jeszcze wi臋ksza. Ochrona mo偶e wynosi膰 nawet 96%. W toku bada艅 okaza艂o si臋, 偶e polisacharydy Ganoderma s膮 lepiej przyswajalne drog膮 doustn膮. Przeprowadzono eksperyment ze wstrzykiwaniem ma艂ych ilo艣ci polisacharyd贸w pochodz膮cych z grzyb贸w Lentinula i Coriolus. Kiedy jadalne grzyby, takie jak Lentinula edodes, zosta艂y podane do zjedzenia zwierz臋tom laboratoryjnym, regresja nowotwor贸w by艂a indukowana na znacznym poziomie tylko wtedy, gdy stanowi艂y one 20-30% diety. Dla kontrastu, 5% sproszkowanego suchego owocnika Ganoderma lucidum, stosowanego jako dodatek do diety szczur贸w przez 5 tygodni, powodowa艂 znaczne op贸藕nienie w powstawaniu i rozwoju mikrogruczolak贸w (4).
Hodowla
Wyst臋powanie Ganoderma lucidum jest niezwykle rzadkie w przyrodzie. Dlatego te偶 uprawy sta艂y si臋 niezb臋dne, aby sprosta膰 wymaganiom rynk贸w mi臋dzynarodowych (ryc. 3). G艂贸wnymi, tradycyjnymi metodami upraw Ganoderma lucidum s膮 trociny w workach lub butelkach i uprawy na naturalnych polanach. Technologie upraw zale偶膮 od podstawowych element贸w 艣rodowiskowych, w tym od temperatury, wilgotno艣ci, tlenu. Ganoderma ro艣nie w temperaturze 10-38°C, ale warunki optymalne to 25-32°C. Optymalna wilgotno艣膰 to 65-70%, pH = 4,2-5,3. Niezb臋dny jest dost臋p tlenu do prawid艂owego wzrostu. Ustalono r贸wnie偶 optymalne warunki dla wszystkich etap贸w wzrostu tego偶 grzyba. Dla tworzenia owocnik贸w optymalne warunki to 27-32°C i wilgotno艣膰 na poziomie 97%. Niezb臋dny jest dost臋p 艣wiat艂a w czasie pierwotnego formowania si臋 i rozwoju owocnik贸w. Opublikowano tak偶e szczeg贸艂owe informacje dotycz膮ce pod艂o偶a hodowlanego dla Ganoderma lucidum. Tiamina (wit. B1) zawarta w 艣wie偶ych, nieprzetworzonych otr臋bach wymagana jest do jego rozwoju. Niska zawarto艣膰 cukru powoduje powstawanie i aktywacj臋 enzym贸w rozk艂adaj膮cych lignin臋. Znane s膮 r贸偶ne sposoby uprawy Ganoderma lucidum:
a) uprawa grzybni w bioreaktorze: uprawa na pod艂o偶u sta艂ym oraz zanurzenie uprawy w ciek艂ym pod艂o偶u,
b) uprawa owocnik贸w: na niesterylizowanych d艂ugich k艂odach drewna – na zewn膮trz, uprawa na sterylnych kr贸tkich k艂odach drewna, na trocinach w workach, w butelkach lub na tacach.
Ryc. 3. Uprawa Ganoderma lucidum (wg 15).
Okres inkubacji w przypadku upraw na d艂ugich, niesterylnych k艂odach jest bardzo d艂ugi, wynosi 2-3 lata. Od 1980 roku pojawi艂 si臋 nowy trend – uprawy na kr贸tkich sterylnych k艂odach. Uprawa taka trwa oko艂o 1 roku i daje wysok膮 wydajno艣膰 w kr贸tszym czasie. Przez wiele lat prowadzono badania dotycz膮ce optymalizacji warunk贸w uprawy Ganoderma lucidum.
Chen i Miles (5) badali wp艂yw parametr贸w uprawy na utworzenie polisacharyd贸w przez Ganoderma. Pod艂o偶e zawiera艂o: glukoz臋 50 g/l; K2HPO4 0,5 g/l; MgSO4 X 7H2O 0,5 g/l; ekstrakt dro偶d偶owy 1 g/l, chlorek amonu 4 g/l; optymalna temperatura 30-35°C; pH = 4-4,5. Polisacharydy osi膮gn臋艂y st臋偶enie 1,6 mg/ml. Zaobserwowano, 偶e mieszanie i napowietrzanie wzmaga syntez臋 polisacharyd贸w. Du偶y wp艂yw na zawarto艣膰 polisacharyd贸w ma szybko艣膰 mieszania. Fang i Zhong (cyt. za 5) badali wp艂yw pH na wytwarzanie kwasu ganoderowego i polisacharyd贸w przez grzyb Ganoderma lucidum. Stwierdzono, 偶e optymalne warunki dla wytwarzania polisacharyd贸w przez G. lucidum stwarza pH 3,5. Ta sama grupa badaczy ocenia艂a wp艂yw 藕r贸d艂a azotu na wytwarzanie kwas贸w ganoderowych oraz polisacharyd贸w. Optymalne warunki wzrostu kom贸rek i wytwarzania metabolitu uzyskano w obecno艣ci ekstraktu dro偶d偶owego i peptonu, przy ich st臋偶eniu 5 g/l.
Bezpiecze艅stwo stosowania i toksyczno艣膰
Badacze w swych pracach przedstawiaj膮 mechanizmy dzia艂ania sk艂adnik贸w od偶ywczych grzyba Ganoderma lucidum i powody, dla kt贸rych jest on wa偶n膮 podstaw膮 test贸w biomedycznych. Ganoderma lucidum zosta艂 wykorzystany w profilaktyce i leczeniu: od 艣rodka zapobiegawczego i utrzymuj膮cego stan zdrowia, do regulacji i leczenia przewlek艂ego, a tak偶e do leczenia ostrych stan贸w chorobowych. Proponowane dawkowanie Ganoderma lucidum opiera si臋 na tradycji i do艣wiadczeniu. Terapia jest jednak og贸lnie uznana jako bezpieczna przy d艂ugotrwa艂ym stosowaniu.
Dawka LD50 ekstraktu z Ganoderma lucidum do wstrzykiwania dootrzewnego dla gryzoni wynosi艂a 38 g/kg. Warto艣膰 LD50 rozpuszczalnej w wodzie polisacharydowej frakcji Ganoderma lucidum by艂a wy偶sza od 5 g/kg. Nale偶y podj膮膰 艣rodki ostro偶no艣ci przy stosowaniu ekstrakt贸w z tej ro艣liny podczas zabieg贸w operacyjnych, aby unikn膮膰 nadmiernego krwawienia, odk膮d wiadomo, 偶e Ganoderma lucidum rozszerza naczynia krwiono艣ne i wzmaga kr膮偶enie krwi. Dawkowanie Ganoderma lucidum powinno by膰 tymczasowo zmniejszone lub zatrzymane w przypadku pojawienia si臋 biegunki lub wysypki. Zaobserwowano tak偶e niekorzystne reakcje przy u偶yciu Ganoderma lucidum z innymi lekami. Polisacharyd wzbogacony frakcj膮 GL-P z Ganoderma lucidum znacznie hamuje wzrost w艂贸kniako-mi臋saka u myszy, kiedy zosta艂 u偶yty w po艂膮czeniu z bleomycyn膮. Ponadto polisacharydowa frakcja GLP(AJ) silnie wp艂ywa na zwi臋kszenie rozwoju kom贸rek nowotwor贸w u myszy, gdy by艂a podawana dootrzewnowo wraz z cytotoksycznymi lekami przeciwnowotworowymi, takimi jak adriamycyna, fluorouracyl, cisplatyna.
Wsp贸lne u偶ycie glutationu i ekstraktu z Ganoderma lucidum dzia艂a艂o korzystnie przeciw martwicy i zapaleniu w膮troby u szczur贸w. Ganoderma lucidum powoduje tak偶e przed艂u偶enie czasu snu. Doniesienia naukowe wskazuj膮, 偶e Ganoderma lucidum podwy偶sza pr贸g b贸lu i zmniejsza uzale偶nienie od morfiny, jak r贸wnie偶 zwi臋ksza dzia艂anie lek贸w reguluj膮cych ci艣nienie krwi (6).
Mechanizm aktywno艣ci biologicznej
Wiele bioaktywnych sk艂adnik贸w Ganoderma lucidum dzia艂a na drodze korzystnej odpowiedzi immunologicznej. Powierzchnia kom贸rki jest dla Ganoderma lucidum miejscem bioaktywnych receptor贸w i zmian b艂onowych. Odkryto, 偶e receptory β-D-glukanu wyst臋puj膮 na powierzchni kom贸rek leukocyt贸w, monocyt贸w, makrofag贸w u ludzi i u zwierz膮t. Wyra藕ny efekt stymuluj膮cy β-glukan贸w Ganoderma drog膮 transdukcji receptor贸w powierzchniowych w uk艂adzie immunologicznym prowadzi do uwolnienia cytokinin i limfokinin, takich jak K-1, K-2, K-4, interferonu oraz czynnika TNF. Ganoderma lucidum wzmaga wytwarzanie przeciwcia艂. Mechanizm ten odpowiada za efekt przeciwnowotworowy, przeciwzapalny i bakteriob贸jczy. Potencjalne korzy艣ci i niska toksyczno艣膰 czyni polisacharydy uzyskane z Ganoderma korzystnymi z punktu widzenia podwy偶szania odporno艣ci immunologicznej pacjent贸w poddanych chemioterapii, radioterapii lub podczas rekonwalescencji po przebytych operacjach. Efekt immunomoduluj膮cy mo偶e by膰 r贸wnie偶 wykorzystany w zaburzeniach autoimmunologicznych i profilaktyce AIDS. Powierzchnie kom贸rkowe u ssak贸w s膮 te偶 interaktywnym miejscem dla triterpen贸w.
Kwas ganoderowy S wyizolowany z hodowli grzyba mo偶e by膰 wprowadzany do b艂on kom贸rkowych p艂ytek krwi. Morfologicznie zmienione b艂ony cytoplazmatyczne bior膮 udzia艂 w zahamowaniu agregacji p艂ytek przez triterpeny. Pochodne triterpen贸w wyst臋puj膮cych w b艂onach kom贸rkowych s膮 zdolne do zniszczenia wirusa wewn膮trz kom贸rek. Dzi臋ki pracy wielu japo艅skich naukowc贸w wykazano, 偶e niskocz膮steczkowe immunoproteiny aktywuj膮 system obronny do wytwarzania kom贸rek T i cytokinin. Ustalenie sekwencji 110 aminokwas贸w wchodz膮cych w sk艂ad immunoproteiny i zastosowanie biologii molekularnej w klonowaniu gen贸w koduj膮cych bia艂ka spowoduj膮, 偶e badania nad Ganoderma lucidum przynios膮 pe艂ne wyja艣nienie tego mechanizmu.
Powszechne stosowanie Ganoderma lucidum
Bardzo szerokie i powszechne badania nad zastosowaniem Ganoderma lucidum prowadzone by艂y w latach 90. ubieg艂ego stulecia. Efekty tych bada艅 zebrano w tabeli 1.
Tabela 1. Badania nad zastosowaniem Ganoderma lucidum prowadzone w latach 90. ubieg艂ego stulecia (6).
Zastosowanie 殴r贸d艂o
A. Pr贸by z kosmonautami w Rosji
1. Wzrost wydajno艣ci pracy
2. Szybkie przywracanie normalnej fizjologii
Alexeev i Kupin 1993
B. Wykorzystanie w konwencjonalnym leczeniu nowotwor贸w
1. Utrzymywanie liczby leukocyt贸w
2. Podwy偶szanie odporno艣ci
3. Redukowanie toksycznych skutk贸w chemioterapii i zapobieganie powstawaniu leukopenii pod wp艂ywem chemio- i radioterapii
4. Przyspieszenie rekonwalescencji poszpitalnej
5. Uspokojenie, zmniejszenie b贸lu i uzale偶nienia od morfiny u pacjent贸w chorych na nowotwory
6. Stosowanie w czasie os艂abienia, zapobiegawczo przeciw nowotworom
Teow 1995, Chang 1994
Teow 1995
Chen i wsp. 1995
Kupin 1992, Hseu 1993
Kupin 1992, Hseu 1993
Chang 1994
C. Zaburzenia sercowo-naczyniowe
1. Rozszerzenie naczy艅 wie艅cowych, polepszenie kr膮偶enia wie艅cowego
2. Wzrost cz臋sto艣ci i amplitudy skurcz贸w serca
3. Regulacja ci艣nienia krwi
4. Dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe, hipoglikemiczne i przeciwzakrzepowe
5. Niedotlenienie narz膮d贸w
Lee i Rhee 1990, Lin i wsp. 1993, Teow 1995
Teow 1993
Yang i wsp. 1995
D. Dzia艂anie immunomoduluj膮ce
1. Przeciwnowotworowe
2. Przeciwwirusowe (m.in. przeciw wirusowi HIV)
3. Przeciwzapalne
4. Zmniejszenie immunosupresji
5. Hamowanie wydzielania histaminy w alergiach i zapobieganie wstrz膮sowi anafilaktycznemu
Chang 1995
E. Dzia艂anie przeciwnowotworoweChang 1993
F. Zwi臋kszenie zu偶ycia tlenu
1. Zmniejszenie dyskomfortu z powodu wysokiego poziomu stresu, b贸lu i zawrot贸w g艂owy, nudno艣ci, bezsenno艣ci
2. Zmniejszenie utraty tlenu przy zablokowaniu naczy艅 wie艅cowych
3. Przy niskim ci艣nieniu
Dharmananda 1988, Yang i wsp. 1995
W 1996 roku Soo opublikowa艂 prac臋, w kt贸rej zamie艣ci艂 efektywne dawkowanie ekstraktu z Ganoderma w leczeniu r贸偶nych dolegliwo艣ci. W badaniach wykorzysta艂 500 mg ekstraktu w 1 kapsu艂ce. Pacjenci poddani badaniom pochodzili z r贸偶nych grup wiekowych, byli to m臋偶czy藕ni i kobiety z r贸偶nymi dolegliwo艣ciami i chorobami. Badani cierpieli na migren臋 i b贸l g艂owy (18 pacjent贸w), reumatyzm (20 pacjent贸w), dn臋 moczanow膮 (24 pacjent贸w), nadci艣nienie (18 pacjent贸w), niskie ci艣nienie (12 pacjent贸w), astm臋 (28 pacjent贸w), gor膮czk臋 Denga (16 pacjent贸w), cukrzyc臋 (32 pacjent贸w), alergi臋 sk贸rn膮 (16 pacjent贸w), problemy z nerkami (12 pacjent贸w), bezsenno艣膰 (28 pacjent贸w), hipercholesterolemi臋 (18 pacjent贸w), zaparcia (21 pacjent贸w), hemoroidy (31 pacjent贸w), bolesne lub nieprawid艂owe miesi膮czkowanie (29 pacjentek), problemy sercowo-naczyniowe (27 pacjent贸w), liszaj rumieniowaty (9 pacjent贸w), zapalenie w膮troby A, B, C (19 pacjent贸w), padaczk臋, (5 pacjent贸w), wrzody i nie偶yt 偶o艂膮dka (17 pacjent贸w), stres (12 pacjent贸w) oraz nowotwory (48 pacjent贸w).
Zwykle dawka wynosi艂a 1-2 kapsu艂ki 3 razy dziennie. Po偶膮dany efekt otrzymano po 1-2 tygodniach; w贸wczas dzienne dawki zmniejszano do 2-3 kapsu艂ek. Wyniki bada艅 by艂y bardzo obiecuj膮ce. W przypadku leczenia migreny i b贸lu g艂owy ekstrakt okaza艂 si臋 bardzo skuteczny. Zalecana dawka to 3 kapsu艂ki 3 razy dziennie przed posi艂kiem. Taka sama dawka by艂a skuteczna w leczeniu reumatyzmu i dny moczanowej. W leczeniu nadci艣nienia lub niskiego ci艣nienia ekstrakt by艂 wysoce efektywny. W wi臋kszo艣ci przypadk贸w ci艣nienie krwi wr贸ci艂o do normy w ci膮gu 2 tygodni. Zalecana dawka wynosi艂a 1 kapsu艂k臋 3 razy dziennie przez tydzie艅, a nast臋pnie 3 kapsu艂ki 3 razy dziennie. Jest bardzo wa偶ne, aby pacjent z nadci艣nieniem zacz膮艂 leczenie od 1 kapsu艂ki. Gdy uzyska si臋 po偶膮dany spadek ci艣nienia krwi, dzienna dawka mo偶e zosta膰 zredukowana.
Badania wykaza艂y, 偶e ekstrakt okaza艂 si臋 efektywny w redukowaniu, a w pewnych przypadkach eliminacji atak贸w astmy. Zalecana dawka zaczyna si臋 od 1 kapsu艂ki 3 razy dziennie przez 5 dni, wzrastaj膮c do 2 kapsu艂ek 3 razy dziennie przez tydzie艅, a nast臋pnie 3 kapsu艂ki 3 razy dziennie. Wa偶ne jest, aby pacjent zaczyna艂 terapi臋 od niskiej dawki, poniewa偶 wysoka dawka mo偶e inicjowa膰 ataki astmy. Ekstrakt jest tak偶e skuteczny w leczeniu gor膮czki Denga. Zalecana dawka to 4 kapsu艂ki 3 razy dziennie przez miesi膮c. Ekstrakt z Ganoderma jest efektywny w redukowaniu poziomu cukru we krwi. Efektywno艣膰 leczenia zmniejsza si臋 wraz z d艂ugo艣ci膮 trwania cukrzycy. U pacjent贸w z cukrzyc膮 insulinoniezale偶n膮 leczenie jest bardziej skuteczne. Pacjenci powinni obserwowa膰 efekty leczenia w ci膮gu 1 do 2 miesi臋cy. Zwykle zalecana dawka to 3-4 kapsu艂ki 3 razy dziennie, zale偶nie od stanu zdrowia.
Ekstrakt jest wysoce efektywny w przywracaniu si艂 偶yciowych i energii lub w os艂abieniu po przed艂u偶aj膮cej si臋 chorobie, w szczeg贸lno艣ci u pacjent贸w cierpi膮cych na nowotwory oraz po radio- i chemioterapii. Zalecana dawka to 2 kapsu艂ki 3 razy dziennie. Dawka 3 kapsu艂ek 3 razy dziennie zalecana jest w leczeniu alergii sk贸rnych, bezsenno艣ci, zapar膰, leczeniu bolesnych i nieregularnych miesi膮czek, liszaju rumieniowatego, padaczki, nie偶ytu i wrzod贸w 偶o艂膮dka. Wy偶sza dawka: 3-4 kapsu艂ki 3 razy dziennie, zalecana jest w przypadku chor贸b nerek, leczeniu hemoroid贸w i w zapaleniu w膮troby typu A, B, C.
Bardzo obiecuj膮ce s膮 badania dotycz膮ce chor贸b nowotworowych. Rezultaty w tym wypadku by艂y zale偶ne od rodzaju nowotworu i stanu chorego. Ekstrakt mo偶e by膰 wysoce skuteczny w istotnym zmniejszeniu lub eliminowaniu efekt贸w ubocznych radio- i chemioterapii, je偶eli jest za偶ywany przed leczeniem i po leczeniu. Mo偶e on powstrzymywa膰 efekty uboczne, tj. wypadanie w艂os贸w, nudno艣ci, wymioty, zapalenie jamy ustnej, zapalenie gard艂a, utrata apetytu, bezsenno艣膰. Zalecana dawka to 6 kapsu艂ek 3 razy dziennie (7).
Badania nad dzia艂aniem przeciwnowotworowym Ganoderma lucidum prowadzone s膮 od wielu lat, a ich wyniki coraz bardziej obiecuj膮ce. W publikacji z 2002 roku (8) wykazano, 偶e Ganoderma lucidum hamuje ruchliwo艣膰 wysoko inwazyjnych kom贸rek raka piersi i prostaty. Wykazano, 偶e zarodniki lub suszone owoce Ganoderma lucidum hamuj膮 aktywne czynniki transkrypcyjne AP-1 i NK-κB. Ponadto stwierdzono, 偶e ro艣lina ta hamuje ekspresj臋 uPA i uPAR, jak r贸wnie偶 wydzielanie uPA i migracj臋 kom贸rek PC-3 i MDA-MB-231. Hamowanie wymienionych czynnik贸w przez grzyb Ganoderma jest szczeg贸lnie interesuj膮ce, poniewa偶 sugeruje si臋, 偶e s膮 one potencjalnym celem w leczeniu nowotwor贸w. W badaniach wykorzystano zarodniki i ca艂e owocniki Ganoderma, kt贸re s膮 dost臋pne jako suplementy diety i nie stwierdzono istotnych r贸偶nic w ich aktywno艣ci biologicznej. Badania prowadzono, stosuj膮c dawki 0,5-2,5 mg/ml, co znacznie hamowa艂o migracj臋 kom贸rek nowotworowych (8, 9).
Ganoderma lucidum hamuje nie tylko rozw贸j kom贸rek nowotworowych raka piersi i prostaty, ale tak偶e bia艂aczk臋, ch艂oniaki, kom贸rki szpiczaka. M眉ller i wsp. (cyt. za 9) potwierdzili, 偶e Ganoderma lucidum hamuje r贸偶ne szlaki sygnalizacyjne r贸偶nych linii kom贸rek nowotworowych. Du偶e znaczenie ma tutaj standaryzacja Ganoderma lucidum, poniewa偶 sk艂ad i ilo艣膰 aktywnych biologicznie triterpen贸w zale偶y od miejsca produkcji, warunk贸w uprawy, ekstrakcji. Wykazano bowiem, 偶e niekt贸re fragmenty grzyba Ganoderma lucidum wyra藕nie hamowa艂y sygnalizacj臋 wewn膮trzkom贸rkow膮 i inwazyjne zachowanie si臋 kom贸rek nowotworowych, podczas gdy inne fragmenty nie wykazywa艂y 偶adnego wp艂ywu na kom贸rki rakowe. Dlatego d膮偶y si臋 do udowodnienia, 偶e Ganoderma lucidum jako produkt naturalny nadaje si臋 do leczenia raka. G艂贸wn膮 przeszkod膮 dla akceptacji produkt贸w naturalnych w medycynie jest ich z艂o偶ono艣膰. Z艂o偶ono艣膰 ta mo偶e jednak by膰 korzystna, poniewa偶 niekt贸re naturalne sk艂adniki mog膮 zmniejsza膰 cytotoksyczno艣膰 ca艂ego produktu, a niekt贸re zwi膮zki mog膮 mie膰 tak偶e efekt synergistyczny. Tak wi臋c triterpeny z Ganoderma lucidum bezpo艣rednio eliminuj膮 inwazyjno艣膰 kom贸rek nowotworowych, podczas gdy polisacharydy mog膮 stymulowa膰 uk艂ad odporno艣ciowy. Stwierdza si臋, 偶e badania na poziomie molekularnym s膮 bardzo obiecuj膮ce, jednak niezb臋dne jest przeprowadzenie bada艅 klinicznych, aby uzasadni膰 znaczenie tego produktu w leczeniu nowotwor贸w. Kolejne badania przeprowadzone przez Wanga i Wenga (10), opublikowane w 2006 roku potwierdzaj膮 przeciwnowotworowe dzia艂anie wyci膮g贸w z Ganoderma lucidum. Zbadano aktywno艣膰 przeciwnowotworow膮 oraz dzia艂anie ochronne na uszkodzone kom贸rki w wyniku radio- i chemioterapii. Stwierdzono, 偶e aktywno艣膰 przeciwnowotworowa ekstraktu z Ganoderma lucidum by艂a najkorzystniejsza w st臋偶eniu 0,125 mg/ml, a wska藕nik hamowania rozwoju kom贸rek nowotworowych wynosi艂 ponad 50%.
Bardzo obiecuj膮ce s膮 badania prowadz膮ce do 艂膮czenia Ganoderma lucidum z innymi preparatami naturalnymi, np. zielon膮 herbat膮. Autorzy takich bada艅 (11) podaj膮, i偶 po艂膮czenie Ganoderma lucidum z zielon膮 herbat膮 hamuje migracj臋 kom贸rek nowotworowych. Badania te sugeruj膮 potencjalne zastosowanie tego po艂膮czenia w hamowaniu rozwoju i inwazyjno艣ci raka piersi z przerzutami.
Nie tylko 艂膮czenie z innymi preparatami, ale tak偶e wytwarzanie zupe艂nie nowych produkt贸w budzi coraz wi臋ksze zainteresowanie naukowc贸w. Przyk艂adem takim jest opracowanie produkcji piwa z ekstraktu Ganoderma lucidum o podwy偶szonych w艂a艣ciwo艣ciach biologicznych i sensorycznych. Piwo zosta艂o poddane ocenie przez 105 os贸b, w tym m臋偶czyzn i kobiet, w przedziale wiekowym 20-25 lat. Badani nie mieli 偶adnego do艣wiadczenia w ocenie smaku piwa. Ocen臋 sensoryczn膮 przeprowadzono tego samego dnia, w pomieszczeniach z monitorowan膮 temperatur膮 i ha艂asem. Na pi臋ciopunktow膮 ocen臋 piwa sk艂ada艂o si臋 badanie aromatu, smaku, wska藕nika goryczy, wra偶e艅 og贸lnych. Analiz臋 chemiczn膮 piwa dokonano za pomoc膮 techniki LC-MS. Stwierdzono obecno艣膰 aminokwas贸w, kwas贸w t艂uszczowych, w臋glowodan贸w i triterpen贸w. Opr贸cz aromatu piwo z ekstraktu Ganoderma lucidum zosta艂o ocenione lepiej ni偶 piwo typu Pilsner, kt贸re tak偶e by艂o przedmiotem badania. Wyniki testu akceptacji konsument贸w by艂y niezwykle obiecuj膮ce i wskazuj膮, 偶e triterpeny z ekstraktu Ganoderma lucidum mog膮 by膰 stosowane do nowego rodzaju piwa o bogatej funkcjonalno艣ci. Stwierdzono tak偶e, 偶e alkoholowy ekstrakt z Ganoderma lucidum, o mniej lub bardziej gorzkim smaku, jest jak najbardziej do przyj臋cia, a cechy sensoryczne otrzymanego produktu zale偶膮 od dawki i rodzaju dodanego ekstraktu. Ekstrakt mo偶e by膰 wykorzystany jako 艣rodek aromatyzuj膮cy, a tak偶e podnosz膮cy warto艣ci terapeutyczne wytwarzanych 艣rodk贸w fitoterapeutycznych (12).
Podsumowanie
Analiza pi艣miennictwa wykaza艂a, 偶e Ganoderma lucidum ma szerokie zastosowanie w terapii chor贸b cywilizacyjnych, tj. nowotwor贸w, cukrzycy, chor贸b serca. Zastosowanie tej ro艣liny na szerok膮 skal臋 w medycynie wymaga dalszych dog艂臋bnych bada艅 klinicznych. Konieczne jest przeprowadzenie bada艅 na poziomie molekularnym. Nale偶y uwzgl臋dni膰 r贸wnie偶 potencjalne zagro偶enie zwi膮zane z wyst膮pieniem skutk贸w ubocznych wynikaj膮cych z zastosowania tej ro艣liny w lecznictwie. Prace badawcze wykaza艂y niewielk膮 toksyczno艣膰 tej ro艣liny, co wi膮偶e si臋 z bezpiecze艅stwem jej stosowania. Powinno to stanowi膰 zach臋t臋 do jeszcze wi臋kszego zainteresowania t膮 ro艣lin膮 jako potencjalnym 艣rodkiem wspomagaj膮cym medycyn臋 konwencjonaln膮.
Pi艣miennictwo
1. Ganodemla lucidum, Ling Zhi, Reishi, Herzog Pharma, Medizinische Vertretungen, Synapsys A.G., Switzerland 1996, (http://www.synapsys.ch/herzog-pharma/ReishiFacts1.htm. 2. Yang M, Wang X, Guan S i wsp. Analysis of triterpenoids in Ganoderma lucidum using liquid chromatography coupled with electrospray ionization mass spectrometry. J Am Soc Mass Spectrom 2007; 18:927-39. 3. Guo L, Xie J, Ruan Y i wsp. Characterization and immunostimulatory activity of a polysaccharide from the spores of Ganoderma lucidum. Inter Immunopharmacol 2009; 9:1175-82. 4. Zhu M, Chang Q, Wong LK i wsp. Triterpene antioxidant from Ganoderma lucidum. Phytother Res 1999; 13:529-31. 5. Boh B, Berovic M, Zhang J i wsp. Ganoderma lucidum and its pharmaceutically active compounds. Biotechnol Ann Rev 2007; 13:265-301. 6. Chen AW, Miles PG. Biomedical research and the application of mushroom nutriceuticals from Ganoderma lucidum. Mushr Biol Mushr Prod 1996; 161-70. 7. Soo TS. Effective dosage of the extract of Ganoderma lucidum in the treatment of various ailments. Mushr Biol Mushr Prod 1996; 177-84. 8. Sliva D, Labarrere-Silvova V. Ganoderma lucidum suppresses motility of highly invasive breast and prostate cancer cells. Biochem Biophys Res Commun 2002; 298:603-12. 9. Guest editorial, Ganoderma lucidum in cancer research. Leuk Res 2006; 30:767-68. 10. Wang DH, Weng XC. Antitumor activity of extracts of Ganoderma lucidum and their protective effects on damaged HL-7702 cells induced by radiotherapy and chemotherapy. Zhongguo Zhong Yao Za Zhi 2001; 19:1618-22. 11. Thyagarajan A, Zhu J, Sliva D. Combined effect of green tea and Ganoderma lucidum on invasive behavior of breast cancer cells. Int J Oncol 2007; 4:963-9. 12. Leskosek-Cukalovic I, Despotovic S, Lakic N. Ganoderma lucidum – medical mushroom as a raw material for beer with enhanced functional properties. Food Res Inter 2010; 43:2262-69. 13. http://image.made-in-china.com/2f0joolemEgpkWHfry/Ganoderma-Lucidum-P-E.jpg). 14. en.wikipedia.org/wiki/Ganoderic-acid. 15. http://english.peopledaily.com.cn/200608/01/images/0801_A40.jpg.
otrzymano: 2010-12-19
zaakceptowano do druku: 2011-01-19

Adres do korespondencji:
*Anna Grys
Instytut W艂贸kien Naturalnych i Ro艣lin Zielarskich Zak艂ad Badania Jako艣ci Produkt贸w Leczniczych i Suplement贸w Diety
ul. Libelta 27, 61-707 Pozna艅 tel.: (61) 665-95-50; fax: (61) 665-95-51
e-mail: anna.grys@iwnirz.pl

Post阷y Fitoterapii 1/2011
Strona internetowa czasopisma Post阷y Fitoterapii