Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 8/2014, s. 547-554
*Piotr Kamiński, Piotr Michał Rud, Łukasz Sołtysiak, Wiesław Tarnowski
Nowotworowa niedrożność jelita grubego – wyniki leczenia operacyjnego
Colorectal cancer obstruction – results of surgical treatment
Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. Witolda Orłowskiego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Wiesław Tarnowski
Streszczenie
Wstęp. Niedrożność jelita grubego jest nadal stanem zagrażającym życiu chorego mimo postępów w leczeniu chirurgicznym i opiece nad ciężko chorymi pacjentami.
Cel pracy. W pracy oceniono sposoby i wyniki leczenia spowodowane rakiem niedrożności jelita grubego.
Materiał i metody. Oceniono prospektywnie zbierane dane dotyczące 150 chorych leczonych w Oddziale Klinicznym Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego w okresie 24,5 roku z powodu nowotworowej niedrożności jelita grubego.
Wyniki. Niedrożność dotyczyła 12% spośród 1253 chorych leczonych z powodu pierwotnego raka jelita grubego. Niedrożność prawostronna wystąpiła u 52 (34,6%) chorych, lewostronna u 98 (65,4%) chorych. Wszyscy chorzy byli operowani. Resekcję guza powodującego niedrożność wykonaliśmy u 136 (90,6%) chorych, a operację zakończono zespoleniem jelita u 84 (61,6%) spośród nich. U 14 (9,4%) chorych guz był nieresekcyjny. Przerzuty do węzłów chłonnych lub przerzuty odległe stwierdziliśmy u 103 (68,8%) chorych. Powikłania po operacji wystąpiły u 56 (37,3%) chorych. Śmiertelność okołooperacyjna wyniosła 13,3% (20 chorych), najniższa była wśród chorych, u których wycięto guz i można było wykonać zespolenie (4,8%). Czynnikami znamiennie zwiększającymi ryzyko zgonu były: wiek powyżej 70 lat, ciężki stan ogólny oceniany według skali ASA jako III lub wyższy stopień oraz obecność przerzutów do węzłów chłonnych lub przerzutów odległych.
Wnioski. 1. Resekcyjność guza w niedrożności nowotworowej jelita grubego wynosi około 90%. 2. Resekcję guza i pierwotne zespolenie zalecamy u chorych z niewielkim ryzykiem operacyjnym (grupa I – II wg skali ASA) niezależnie od jego lokalizacji. 3. U chorych z dużym ryzykiem (grupa III – IV wg ASA) bezpieczniejsze jest wykonanie resekcji bez zespolenia pierwotnego.
Summary
Introduction. Large bowel obstruction is still life threatening condition in spite of progress in surgical treatment and intensive care of severely ill patients.
Aim. Aim of the study was assessment of methods and results of operative treatment of colorectal cancer obstruction.
Material and methods. The analysis included prospectively collected data of 150 patients operated on during the period of 24.5 years in Department of General, Oncological and Gastrointestinal Surgery because of obstruction complicating colorectal cancer.
Results. Obstruction affected 12% of 1253 patients operated on due to primary colorectal cancer. Right-sided obstruction was observed in 52 (34.6%) patients and left-sided obstruction was in 98 (65.4%) patients. All patients were operated on. Resection of underlying tumour was performed in 136 (90.6%) patients and primary anastomosis was performed in 84 (61.6%) of them. 14 (9.4%) patients had unresectable tumours. Metastases to lymph nodes or distant metastases were found in 103 (68.8%) patients. Postoperative morbidity was 37.3% (56 patients). Perioperative mortality was 13.3% (20 patients). Resection and primary anastomosis resulted with the lowest (4.8%) mortality. Factors significantly increasing risk of death were: age over 70 years, poor general condition assessed as III or more degree according to American Society of Anaestesiologists and presence of metastases to lymph nodes or distant metastases.
Conclusions. 1. Tumour resectability in colorectal obstruction is 90%. 2. We recommend resection and primary anastomosis in patients with low surgical risk (ASA I-II group). 3. We believe that resection without anastomosis is safer life saving procedure in high risk patients (ASA III-V group).
Wstęp
Niedrożność jelita grubego stanowi około 2-4% wszystkich przyjęć do szpitala z powodu ostrego brzucha i w większości przypadków wymaga leczenia operacyjnego w trybie pilnym (1, 2). Niedrożność jest powikłaniem raka jelita grubego u około 7-30% chorych (3, 4). Leczenie operacyjne w trybie pilnym niedrożności nowotworowej wiąże się z wysokim odsetkiem powikłań pooperacyjnych w granicach 40-77% oraz mimo postępów w technikach operacyjnych i opiece pooperacyjnej z większą niż po operacjach planowych liczbą zgonów sięgającą 15-20% (5, 6). Sprzyja temu kilka czynników: podeszły wiek chorych, obecność współistniejących chorób pogarszających stan ogólny pacjentów, zaawansowanie i umiejscowienie guza nowotworowego. Rozpoznanie ustalane jest na podstawie objawów podmiotowych i przedmiotowych, jak narastające zazwyczaj od kilku dni zatrzymanie gazów i oddawania stolca, bóle brzucha, wymioty (w przypadku niedrożności lewostronnej występują późno, jeśli zastawka krętniczo-kątnicza jest wydolna), wzdęcie brzucha na ogół symetryczne oraz w oparciu badanie radiologiczne, które wykazuje rozdęte jelito grube z poziomami lub bez poziomów płynu. Zalecane jest wykonanie wlewu kontrastowego dla potwierdzenia rozpoznania oraz wykluczenia zespołu Ogilviego lub niedrożności porażennej (7-10). Tomografia komputerowa brzucha może być pomocna w ustaleniu nowotworowej przyczyny niedrożności i lokalizacji guza (1, 4, 11). Chory z niedrożnością wymaga leczenia operacyjnego w trybie pilnym, aby uwolnić rozdęcie jelita grożące niedokrwieniem, martwicą ściany i jej pęknięciem oraz usunąć guz nowotworowy. Metody leczenia operacyjnego są nadal dyskutowane w piśmiennictwie. Większość autorów uważa, że resekcja guza i pierwotne zespolenie, prawostronna hemikolektomia są bezpiecznymi sposobami leczenia prawostronnej niedrożności. W przypadku lewostronnej niedrożności zalecano w przeszłości leczenie trzyetapowe: 1) założenie kolostomii w celu odbarczenia jelita, 2) wycięcie guza po 2-3 tygodniach, 3) po kilku miesiącach odtworzenie ciągłości jelita grubego. Leczenie takie jest rozłożone w czasie i duża część chorych rezygnowała z trzeciej operacji, pozostając z kolostomią (12, 13). W ostatnich dziesięcioleciach proponuje się wykonanie subtotalnej lub całkowitej kolektomii jako operacji bezpiecznej (14-16). Zalecane jest też wykonanie w dobranych przypadkach wycięcia odcinka jelita wraz z guzem i pierwotnego zespolenia po śródoperacyjnym wypłukaniu jelita lub bez płukania (2, 14, 11, 17, 18). W przypadkach ciężkiego niestabilnego stanu ogólnego chorego, dużego stopnia niedokrwienia ściany jelita nadal zalecane jest wykonanie operacji Hartmanna (10, 19, 20). W ostatnich latach niektórzy odbarczają jelito przy pomocy metalowej samorozprężalnej protezy wprowadzanej drogą kolonoskopii i wykonują operację po upływie kilku dni. Metalowy stent bywa zakładany jako ostateczne leczenie niedrożności u chorych z ekstremalnie wysokim ryzykiem operacyjnym lub krótkim oczekiwanym czasem życia z powodu rozsianej choroby nowotworowej (3, 11, 21).
Cel pracy
Celem pracy była ocena leczenia chirurgicznego i wyników pooperacyjnych dotyczących powikłań, śmiertelności oraz czynników wpływających na efekty leczenia chorych z nowotworową niedrożnością jelita grubego.
Materiał i metody
W okresie od 1 lipca 1988 do 31 grudnia 2012 roku leczyliśmy operacyjnie 1253 chorych (607 kobiet i 646 mężczyzn) w średnim wieku 66,4 roku (20-95 lat) z powodu pierwotnego raka jelita grubego. Średni wiek kobiet był nieco niższy niż średni wiek mężczyzn (odpowiednio 66,0 vs 66,9 roku). Większość chorych (770 – 61,4%) była leczona z powodu raka okrężnicy, a rak odbytnicy oraz okolicy połączenia esiczo-odbytniczego występował u 483 (38,6%) chorych. Chorzy leczeni z powodu raka okrężnicy byli nieco starsi (średni wiek – 67,8 roku) niż operowani z powodu raka odbytnicy (średni wiek – 64,2 roku). Aby ocenić wyniki leczenia niedrożności nowotworowej, retrospektywnie przejrzeliśmy prospektywnie zbierane dane dotyczące chorych z rakiem jelita grubego przyjętych i operowanych w trybie pilnym. Niedrożnością jelita grubego określiliśmy całkowite zatrzymanie oddawania gazów i stolca przez co najmniej 24 godziny, bóle i wzdęcie brzucha w połączeniu z cechami niedrożności widocznymi na zdjęciach rentgenowskich, składające się na obraz kliniczny ostrego brzucha wymagającego pilnej resuscytacji i operacji w czasie 24 godzin od przyjęcia. Do badania włączyliśmy tylko chorych z pierwotnym rakiem jelita grubego, wykluczyliśmy z badania chorych z niedrożnością spowodowaną nawrotem raka. Zebraliśmy dane dotyczące płci i wieku chorych, chorób współistniejących, lokalizacji guza powodującego niedrożność, obecności przerzutów w węzłach chłonnych, przerzutów odległych, leczenia operacyjnego, powikłań pooperacyjnych i czasu pobytu chorych w szpitalu. Niektóre dane porównywaliśmy z grupą chorych bez niedrożności. Różnice między grupami ocenialiśmy za pomocą testu znamienności różnicy proporcji i różnicy średnich arytmetycznych. Za istotny statystycznie przyjęliśmy poziom zmienności p < 0,05. Niedrożność określiliśmy jako prawostronną, jeśli guz nowotworowy umiejscowiony był proksymalnie od lewego zagięcia okrężnicy. Niedrożność lewostronna spowodowana była guzem umiejscowionym w lewym zagięciu okrężnicy lub obwodowo od niego. Przedoperacyjna ocena chorych obejmowała badanie przedmiotowe i podmiotowe, elektrokardiograficzne, badania laboratoryjne oraz zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej i brzucha. Wlew kontrastowy wykonaliśmy u 26 chorych, a 10 chorych miało wykonane badanie tomograficzne brzucha. Fiberosigmoideoskopię wykonano u 15 chorych. Wszyscy byli operowani po nawodnieniu i wyrównaniu zaburzeń elektrolitowych. W czasie indukcji do znieczulenia otrzymywali antybiotyk o szerokim zakresie działania na bakterie tlenowe i na beztlenowce. Antybiotyk powtarzano co 8 godzin w czasie 24 godzin po operacji. Jeśli skażenie otrzewnej było duże, podawaliśmy antybiotyk przez trzy doby po operacji. Jeśli były objawy zakażenia, podawaliśmy antybiotyk zgodnie z wrażliwością wyhodowanych bakterii. Od około 15 lat wszyscy chorzy otrzymywali heparynę drobnocząsteczkową. Wybór operacji zależał od umiejscowienia i resekcyjności guza, od stopnia rozdęcia okrężnicy oraz preferencji i doświadczenia chirurga. W przypadkach prawostronnej niedrożności operacją z wyboru była hemikolektomia i pierwotne zespolenie z jelitem cienkim. W niedrożności lewostronnej dążyliśmy do wycięcia guza i wykonania zespolenia, jeśli stan chorego był stabilny. U chorych w złym stanie ogólnym (grupa ASA III lub wyższa) lub jeśli chirurg uważał, że jest duże ryzyko nieszczelności zespolenia, wykonywana była operacja Hartmanna. W przypadkach guzów nieresekcyjnych wykonywaliśmy boczną przetokę jelitową lub zespolenie omijające. Śmiertelnością okołooperacyjną określiliśmy zgony do 30 dni po operacji lub w dłuższym okresie podczas tego samego pobytu w szpitalu.

Wyniki
Kryteria włączenia do badania spełniło 150 (12%) chorych. Wśród nich były 82 kobiety i 68 mężczyzn w średnim wieku 69,5 ± 12,5 roku (36-95). Mężczyźni byli nieco starsi, w wieku od 43 do 90 lat (średni wiek 70,4 ± 10,7 roku), niż kobiety, których średni wiek wynosił 68,7 ± 14 lat (36-95). Pacjenci z niedrożnością raka odbytnicy byli starsi – średni wiek 74 ± 9,8 roku (56-95) – niż chorzy z niedrożnością w przebiegu raka okrężnicy – średni wiek 69 ± 12,8 roku (36-92).
Niedrożność występowała częściej u pacjentów starszych. Obserwowaliśmy ją u 65 (8,3%) spośród 783 chorych w wieku do 70 lat oraz u 85 (18,1%) spośród 470 chorych w wieku 71-95 lat. Różnica jest znamienna statystycznie (p < 0,005). U 72 (48,0%) chorych stwierdziliśmy współistniejące choroby, najczęściej nadciśnienie tętnicze – 19 chorych, chorobę niedokrwienną serca – 13 chorych, cukrzycę – 10 chorych, migotanie przedsionków – 9 chorych, niewyrównaną niewydolność krążenia – 6 chorych. Stan ogólny chorych ocenialiśmy według skali Amerykańskiego Stowarzyszenia Anestezjologów (ASA). Do grupy I kwalifikowało się 5 (3,3%) chorych, do grupy II – 65 (43,3%), do grupy III – 67 (44,6%) oraz do grup IV i V – 23 (15,3%) chorych. Umiejscowienie raka jelita grubego przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Umiejscowienie raka jelita grubego powodującego niedrożność.
Lokalizacja guzaRak jelita grubegoRak jelita grubego – niedrożnośćOdsetek guzów powodujących niedrożność jelita grubego
N = 1253N = 150
n%n%
Kątnica1249,92114,016,9 (21/124)
Okrężnica wstępująca715,785,311,3 (8/71)
Prawe zagięcie okrężnicy645,1106,715,6 (10/64)
Okrężnica poprzeczna806,4138,716,2 (13/80)
Lewe zagięcie okrężnicy372,9106,727,0 (10/37)
Okrężnica zstępująca372,996,024,3 (9/37)
Okrężnica esowata35728,56342,017,6 (63/357)
Odbytnica48338,61610,63,3 16/483)
Niedrożność wystąpiła u 134 (17,4%) spośród 770 operowanych z powodu raka okrężnicy i u 16 (3,4%) spośród 483 chorych leczonych z powodu raka odbytnicy. Różnica jest wysoce znamienna statystycznie (p < 0,001). Rak prawej połowy jelita grubego znamiennie częściej powodował niedrożność – wystąpiła u 52 (15,3%) spośród 339 chorych. Guzy lewej połowy jelita grubego spowodowały niedrożność u 98 (10,7%) spośród 914 chorych. Różnica ta jest znamienna statystycznie (p < 0,05). Najczęstszymi przyczynami niedrożności były raki okrężnicy esowatej (42,0%), rak kątnicy (14%) oraz rak odbytnicy (10,6%). Największym ryzykiem niedrożności byli obciążeni pacjenci z rakiem lewego zagięcia okrężnicy i rakiem okrężnicy zstępującej. Raka zagięcia lewego okrężnicy stwierdziliśmy u 37 (2,9%) spośród 1253 chorych i aż 10 (27,0%) spośród nich było operowanych w trybie pilnym z powodu niedrożności. Podobnie często występował rak okrężnicy zstępującej – 37 (2,9%) chorych, a 9 (24,3%) spośród nich miało niedrożność jelita. Najmniejsze ryzyko niedrożności dotyczyło chorych z rakiem odbytnicy – wystąpiła u 16 (3,4%) spośród 483 chorych. Różnica ta jest istotna statystycznie (p < 0,005).
Wszyscy byli leczeni operacyjnie. Rodzaje wykonanych operacji w zależności od lokalizacji guza powodującego niedrożność przedstawiają tabele 2 i 3.
Tabela 2. Leczenie operacyjne prawostronnej niedrożności nowotworowej jelita grubego.
OperacjaLiczba chorych
Hemikolektomia prawostronna lub rozszerzona prawostronna hemikolektomia41
Kolektomia + ileostomia końcowa6
Ileotranswersostomia3
Ileostomia2
Tabela 3. Leczenie operacyjne lewostronnej niedrożności nowotworowej jelita grubego.
OperacjaLiczba chorych
Kolektomia subtotalna lub kolektomia30
Odcinkowa resekcja okrężnicy13
Operacja Hartmanna37
Kolektomia + ileostomia końcowa9
Kolostomia9
Resekcję guza wykonaliśmy u 47 (90,4%) spośród 52 chorych z prawostronną niedrożnością jelita grubego, ale tylko u 41 (78,8%) można było wykonać pierwotne zespolenie. U 6 chorych nie wykonano zespolenia ze względu na zły stan ogólny – 4 chorych, oraz z powodu przedziurawienia proksymalnie od guza i duże skażenie otrzewnej – 2 chorych. W niedrożności lewostronnej wykonaliśmy resekcję guza u 89 (90,8%) spośród 98 chorych, ale zespolenie tylko u 43 (43,9%) pacjentów. U 30 chorych wykonana była subtotalna lub całkowita kolektomia. Odcinkową resekcję okrężnicy wykonaliśmy u 13 chorych – u 3 spośród nich wykonano zespolenie po śródoperacyjnym płukaniu okrężnicy drogą cewnika wprowadzonego przez kikut świeżo odjętego wyrostka robaczkowego. Byli oni wypisani do domu po 7, 9 i 10 dniach po operacji. U pozostałych 46 (46,9%) chorych nie wykonano zespolenia. Operacja kończyła się zamknięciem kikuta obwodowego i założeniem końcowej kolostomii u 37 chorych lub końcowej ileostomii u 9 chorych. W tej ostatniej grupie 5 chorych miało wykonaną subtotalną kolektomię bez zespolenia z powodu współistniejącego przedziurawienia rozdętej kątnicy i dużego skażenia otrzewnej treścią jelitową. Troje z nich zmarło. U 14 chorych wykonane było 17 innych zabiegów: najczęściej cholecystektomia z powodu kamicy – 6 chorych, częściowa resekcja wciągniętego przez guz jelita cienkiego – 3 chorych, wycięcie śledziony uszkodzonej podczas uwalniania lewego zagięcia okrężnicy – 3 chorych. U 2 chorych wykonano resekcję segmentu wątroby zajętego przez pojedyncze przerzuty. Jeden z nich żył 8 lat po operacji.
U 13 (8,6%) chorych stwierdziliśmy współistniejące z niedrożnością przedziurawienie jelita w obrębie guza – 6 chorych, lub przedziurawienie w proksymalnej w stosunku do guza części jelita u 7 chorych. U 4 chorych z przedziurawieniem w obrębie guza wykonana była resekcja jelita i pierwotne zespolenie. U pozostałych 9 pacjentów wycięto guz bez wykonania zespolenia: operacja Hartmanna – 4 chorych, kolektomia subtotalna i ileostomia końcowa – 5 chorych.
U większości chorych (103 – 68,8%) stwierdzono przerzuty do węzłów chłonnych lub przerzuty odległe. Choroba nowotworowa była bardziej zaawansowana u chorych z niedrożnością niż u pacjentów bez niedrożności. Rak jelita grubego zaawansowany w stopniach C i D według klasyfikacji Dukes’a stwierdzony był u 103 (68,8%) chorych z niedrożnością i u 572 (51,8%) spośród 1103 chorych bez niedrożności. Różnica jest wysoce znamienna statystycznie (p < 0,001). W okresie pooperacyjnym wystąpiły powikłania u 56 (37,3%) chorych – przedstawia je tabela 4.
Tabela 4. Powikłania w okresie pooperacyjnym u 56 (37,3%)chorych.
PowikłaniaLiczba chorych
Powikłania chirurgiczne
Zakażenie rany15
Zakażenie ogólne12
Wytrzewienie6
Zaburzenia drożności przewodu pokarmowego6
Martwica lub niedokrwienie jelita w obrębie stomii5
Ropień śródotrzewnowy4
Nieszczelność zespolenia4
Niedrożność przewodu pokarmowego2
Martwica i przedziurawienie kątnicy2
Krwotok wewnętrzny2
Krwawienie z wrzodu trawiennego2
Wstrząs endotoksyczny1
Zgorzelinowe zapalenie pęcherzyka żółciowego1
Powikłania ogólne
Niewydolność krążeniowo-oddechowa11
Niewydolność wielonarządowa9
Nagłe zatrzymanie czynności serca3
Zawał serca2
Napadowe migotanie przedsionków2
Zapalenie płuc1
Zatorowość płucna1
Wyniszczenie1
Najczęstszym powikłaniem chirurgicznym było zakażenie rany – 15 chorych, następnie: wytrzewienie – 6 chorych, ropnie śródotrzewnowe – 4 chorych i niedrożność przewodu pokarmowego – 2 chorych. U 6 chorych obserwowaliśmy zaburzenia drożności przewodu pokarmowego, które ustąpiły po leczeniu zachowawczym. Nieszczelność zespolenia wystąpiła u 4 (4,7%) spośród 84 chorych. Powikłania wymagały leczenia operacyjnego u 25 chorych. Wskazania do reoperacji przedstawia tabela 5.
Tabela 5. Wskazania do reoperacji.
Przyczyna reoperacjiLiczba chorych
Wytrzewienie6
Martwica jelita w obrębie stomii5
Nieszczelność zespolenia4
Ropień śródotrzewnowy3
Przetrwałe zapalenie otrzewnej3
Niedrożność2
Martwica i przedziurawienie kątnicy2

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Frago R, Biondo S, Millan M et al.: Differences between proximal and distal obstructing colonic cancer after curative surgery. Colorectal Disease 2011; 13: e116-e122.
2. Biondo S, Jaurieta E, Jorba R et al.: Intraoperative colonic lavage and primary anastomosis in peritonitis and obstruction. Br J Surg 1997; 84: 222-225.
3. Cirocchi R, Farinella E, Trastulli S et al.: Safety and efficacy of endoscopic colonic stenting as a bridge to surgery in the management of intestinal obstruction due to left colon and rectal cancer. A systematic review and meta-analysis. Surg Oncol 2013; 22: 14-21.
4. Lee YM, Law WL, Chu KW, Poon RT: Emergency surgery for obstructing colorectal cancers: a comparison between right-sided and left-sided lesions. J Am Coll Surg 2001; 192: 719-725.
5. Tan K-K, Sim R: Surgery for obstructed colorectal malignancy in an Asian population: predictors of morbidity and comparison between left- and right-sided cancers. J Gastrointest Surg 2010; 14: 295-302.
6. Tekkis PP, Kinoman R, Thompson MR, Stamatakis JD: The Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland study of large bowel obstruction: caused by colorectal cancer. Ann Surg 2004; 240: 76-81.
7. Kamiński P, Bielecki K: Niedrożność jelita grubego – jedno- czy wieloetapowe leczenie chirurgiczne. Pol Przegl Chir 1995; 67: 733-740.
8. Lopez-Kostner F, Hool GR, Lavery IC: Management and causes of acute large-bowel obstruction. Surg Clin N Am 1997; 77: 1265-1288.
9. Bielecki K, Kamiński P: Postępowanie w niedrożności jelita grubego – obserwacje własne. Wiad Lek 2007; 60: 312-319.
10. Cuffy M, Abir F, Audisio RA, Longo WE: Colorectal cancer presenting as surgical emergencies. Surg Oncol 2004; 13: 149-157.
11. Alcantara M, Serra-Aracil X, Falco J et al.: Prospective, controlled, randomized study of intraoperative colonic lavage versus stent placement in obstructive left-sided colonic cancer. World J Surg 2011; 35: 1904-1910.
12. Isbister WH, Prasad J: The management of left-sided large bowel obstruction: an audit. Aust N Z J Surg 1996; 66: 602-604.
13. Gebhardt C, Schultheis KH, Ott R: Chirurgische differentialtherapie des dickdarmileus. Zentralbl Chir 1990; 115: 77-85.
14. Poon RT, Law WL, Chu KW, Wong J: Emergency resection and primary anastomosis for left-sided obstructing colorectal carcinoma in the elderly. Br J Surg 1998; 85: 1539-1542.
15. Nyam DC, Leong AF, Ho YH, Seow-Choen F: Comparison between segmental left and extended right colectomies for obstructing left-sided colonic carcinomas. Dis Colon Rectumm 1996; 39: 1000-1003.
16. Hennekinne-Mucel S, Utech J-J, Brehant O et al.: Emergency subtotal/total colectomy in the management of obstructed left colon carcinoma. Int J Colorectal Dis 2006; 21: 538-541.
17. Hsu TC: Comparison of one stage resection and anastomosis of acute complete obstruction of left and right colon. Am J Surg 2005; 189: 384-387.
18. Villar JM, Martinez AP, Villegas MT et al.: Surgical options for malignant left-sided obstruction. Surg Today 2005; 35: 275-281.
19. Yeo HL, Lee SW: Colotrectal emergencies: review and controversies in the management of large bowel obstruction. J Gastrointest Surg 2013; 17: 2007-2012.
20. Meyer F, Marusch F, Koch A et al.: Emergency operation in carcinomas of the left colon: value of Hartmann’s procedure. Tech Coloproctol 2004; 8: S226-S229.
21. Martinez-Santos C, Lobato RF, Fradejas JM et al.: Self-expandable stent before elective surgery vs. emergency surgery for the treatment of malignant colorectal obstructions: comparison of primary anastomosis and morbidity rates. Dis Colon Rectum 2002; 45: 401-406.
22. Gainant A: Emergency management of acute colonie cancer obstruction. J Visc Surg 2012; 149: e3-e10.
23. Skala K, Gervaz P, Buchs N et al.: Risk factors for mortality – morbidity after emergency – urgens colorectal surgery. Int J Colorectal Dis 2009; 24: 311-316.
24. Eishove-Bolk J, Ellensen VS, Baatrup G: Logistics and outcome in urgens and emergency colorectal surgery. Colorectal Disease 2010; 12: e255-e259.
25. Aslar AK, Özdemir S, Mahmoudi H, Kuzu MA: Analysis of 230 cases of emergent surgery for obstructing colon cancer – lesson learned. J Gastrointest Surg 2011; 15: 110-119.
26. Sjo OH, Larsen S, Lunde OC, Nesbakken A: Short term outcome after emergency and elective surgery for colon cancer. Colorectal Disease 2009; 11: 733-739.
27. Abbott S, Eglinton TW, Ma Y et al.: Predictors of outcome in palliative colonic stent placement for malignant obstruction. Br J Surg 2014; 101: 121-126.
28. Gianotti L, Tamini N, Zespoli L et al.: A prospective evaluation of short-term and long-term results from colonic stenting for palliation or as a bridge to elective operation versus immediate surgery for large-bowel obstruction. Surg Endosc 2013; 27: 832-842.
29. Gorissen KJ, Tuynman JB, Foyer E et al.: Local recurrence after stenting for obstructing left-sided colonic cancer. Br J Surg 2013; 100: 1805-1809.
30. Richter P, Kłęk S, Bucki K et al.: Wyniki leczenia raka jelita grubego u chorych z niedrożnością mechaniczną. Pol Przegl Chir 2004; 76: 915-930.
31. Yang H-Y, Wu C-C, Jao S-W et al.: Two stage resection for malignant colonic obstructions: the timing of early resection and possible predictive factors. World J Gastroenterol 2012; 18: 3267-3271.
32. Jiang JK, Lan YT, Lin TC et al.: Primary vs. delayed resection for obstructive left-sided colorectal cancer: impact of surgery on patient outcome. Dis Colon Rectum 2008; 51: 306-311.
33. Käser SA, Glauser PM, Künzli B et al.: Subtotal colectomy for malignant left-sided colon obstruction is associated with a lower anastomotic leak rate than segmental colectomy. Anticancer Res 2012; 32: 3501-3505.
34. Frago R, Ramirez E, Millan M et al.: Current management of acute malignant large bowel obstruction: a systematic review. Am J Surg 2014; 207: 127-138.
35. Biondo S, Pares D, Frago R et al.: Large bowel obstruction: predictive factors for postoperative mortality. Dis Colon Rectum 2004; 47: 1889-1897.
36. Breitenstein S, Rickenbacher A, Berdajs D et al.: Systematic evaluation of surgical strategies for acute malignant left-sided colonic obstruction. Br J Surg 2007; 94: 1451-1460.
37. Varadarajulu S, Roy A, Lopes T et al.: Endoscopic stenting versus surgical colostomy for the management of malignant colonic obstruction: comparison of hospital costs and clinical outcomes. Surg Endosc 2011; 25: 2203-2209.
38. Lee GJ, Kim HJ, Baek J-H et al.: Comparison of short-term outcomes after elective surgery following endoscopic stent insertion and emergency surgery for obstructive colorectal cancer. Int J Surg 2013; 11: 442-446.
39. Cennamo V, Luigiano C, Coccolini F et al.: Meta-analysis of randomized trials comparing endoscopic stenting and surgical decompression for colorectal cancer obstruction. Int J Colorectal Dis 2013; 28: 855-863.
otrzymano: 2014-05-20
zaakceptowano do druku: 2014-06-30

Adres do korespondencji:
*Piotr Kamiński
Oddział Kliniczny Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego SPSK im. Prof. W. Orłowskiego CMKP
ul. Czerniakowska 231, 00-416 Warszawa
tel. +48 (22) 621-71-73, +48 (22) 584-11-36
pwkaminski@poczta.onet.pl

Postępy Nauk Medycznych 8/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych