Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2015, s. 3-5
*Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia
Badania nad występowaniem i przeżywalnością drobnoustrojów chorobotwórczych w surowcach zielarskich
Studies on the occurrence and survival of pathogenic microorganisms in raw herb
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The presence of pathogenic microorganisms in raw herb is undesirable because of potential internal and local infections. The aim of studies was the evaluation of incidence of mentioned microorganisms also their survival time in raw herbs. The studies included 50 raw herbs from turnover with 1 year warranty of suitability. The raw herbs were classified to studies after preliminary review of literature regarding the presence of substances neutral to microorganisms. The studies included 8 raw herbs like herb (herba), 6 like root (radix), 4 like flower (flos), 7 like fruit (fructus), 3 like seed (semen), 4 like bark (cortex) and 3 different (varia). The raw herbs were stored in room temperature in dark place during 12 months. In total the pathogenic microorganisms were detected in 35 raw herbs.
In 12 raw herbs occurred 2 microorganisms, in 23 was found 1 microorganism and 15 raw herbs were free of pathogenic microorganisms. It seems that the pathogenic microorganisms are present in 70% of raw herbs. The studies shown that the yeast fungi of Candida species and geophylic dermatophytes of clinical importance survived relatively short and after 6 month are absent. Relatively long live in raw herbs staphylococci Staphylococcus aureus (6 months) and nonfermentative bacilli Pseudomonas aeruginosa (9 months). While the greater quantity of enterococci Enterococcus faecalis, bacilli Escherichia coli and aerobic bacilli Bacillus cereus survived in raw herbs (49% all isolated pathogenic microorganisms) during 12 month.
Key words: pathogens, raw herb.
Wstęp
W surowcach zielarskich występują różne grupy drobnoustrojów. Najczęściej drobnoustroje znajdujące się na powierzchni surowców zielarskich stanowią mieszaninę mikroflory swoiście przystosowanej do życia na określonych gatunkach roślin (flora epifityczna) oraz mikroflory pochodzącej ze środowiska naturalnego roślin, tj. gleby, wody i powietrza.
Na niektórych roślinach leczniczych mogą także występować drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka. Najczęściej przedostają się one na rośliny ze środowiska naturalnego, ale istnieje także prawdopodobieństwo zanieczyszczenia nimi surowców w trakcie ich zbioru, suszenia, rozdrabniania i konfekcjonowania w zakładach zielarskich.
Obecność drobnoustrojów w surowcach zielarskich jest zjawiskiem niepożądanym, ponieważ mogą one wywoływać różnego rodzaju zakażenia, tak wewnętrzne, jak i miejscowe.
W surowcach zielarskich mogą występować takie drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka, jak gronkowce Staphylococcus aureus, enterokoki Enterococcus faecalis, pałeczki okrężnicy Escherichia coli, pałeczki durowe Salmonella sp., pałeczki niefermentujące Pseudomonae aeruginosa, laseczki tlenowe Bacillus cereus, grzyby drożdżoidalne z rodzaju Candida oraz dermatofity geofilne ważne klinicznie (1).
Cel pracy
Celem badań było określenie częstotliwości występowania wymienionych drobnoustrojów oraz czasu ich przeżywania w surowcach zielarskich.
Materiał i metody
Surowce zielarskie
W badaniach uwzględniono 50 surowców zielarskich pochodzących z obrotu handlowego z roczną gwarancją przydatności do użycia. Surowce te zakwalifikowano do badań po wstępnej analizie danych piśmiennictwa odnośnie występowania w nich substancji obojętnych wobec drobnoustrojów (1).
Badania obejmowały 8 surowców typu ziele (herba), 6 surowców typu korzeń (radix), 4 surowce typu kwiat (flos), 7 surowców typu owoc (fructus), 3 surowce typu nasienie (semen), 4 surowce typu kora (cortex) i 3 surowce typu różne (varia).
Surowce przechowywano w temp. pokojowej w ciemnym miejscu przez 12 mies.
Badania mikrobiologiczne
Wykrywanie obecności wymienionych wyżej drobnoustrojów chorobotwórczych prowadzono według wcześniej opracowanych metod postępowania (1). Wykrywanie drobnoustrojów chorobotwórczych wykonywano na początku badań oraz po 3, 6, 9 i 12 mies. przechowywania.
Wyniki badań
Występowanie drobnoustrojów chorobotwórczych w badanych surowcach zielarskich przedstawiono w tabelach 1-3. Najliczniej występowały w nich laseczki tlenowe Bacillus cereus (18 surowców), a następnie pałeczki okrężnicy Escherichia coli (8 surowców) i grzyby drożdżoidalne z rodzaju Candida (8 surowców). Rzadziej w surowcach wykrywano obecność enterokoków Enterococcus faecalis (5 surowców) i dermatofitów geofilnych ważnych klinicznie (5 surowców). Pałeczki niefermentujące Pseudomonas aeruginosa stwierdzono w 2 surowcach, gronkowce Staphylococcus aureus w 1 surowcu, a pałeczek durowych Salmonella sp. nie wykryto w żadnym z badanych surowców. Należy dodać, że drobnoustroje chorobotwórcze występowały we wszystkich typach surowców zielarskich.
Tabela 1. Występowanie drobnoustrojów chorobotwórczych w badanych surowcach typu ziele, liść i kwiat.
Badany surowiec zielarskiWykryty drobnoustrój
Ziele (herba)
Abrotani herba
Basilici herba
 
Herniariae herba
Hyperici herba
Majoranae herba
 
Millefolii herba
Thymi herba
Urticae herba
 
brak
Bacillus cereus, Trichophyton terrestre
Candida parapsilosis
brak
Enterococcus faecalis, Escherichia coli
Bacillus cereus
brak
Escherichia coli, Candida tropicalis
Liść (folium)
Betulae folim
 
Farfarae folium
Menthae piperitae folium
Plantaginis lanceolatae folium
Salviae folium
Urticae folium
Uvae ursi folium
Vitis idaeae folium
 
Escherichia coli, Candida parapsilosis
Staphylococcus aureus
brak
 
Bacillus cereus
brak
Bacillus cereus
brak
brak
Kwiat (flos)
Althaeae flos
 
Calendulae flos
Chamomillae anthodium
Crataegi inflorescentia
Malvae arboreae flos
Tiliae inflorescentia
Verbasci flos
 
Bacillus cereus, Pseudomonas aeruginosa
Microsporum gypseum
Escherichia coli
Candida krusei
brak
Enterococcus faecalis
Bacillus cereus
Tabela 2. Występowanie drobnoustrojów chorobotwórczych w badanych surowcach typu korzeń, kłącze i owoc.
Badany surowiec zielarskiWykryty drobnoustrój
Korzeń (radix)
Archangelicae radix
Glycyrrhizae radix
Levistici radix
Symphyti radix
Taraxaci radix
Valerianae radix
 
brak
brak
Escherichia coli
Bacillus cereus, Trichophyton terrestre
Bacillus cereus, Candida tropicalis
Bacillus cereus
Kłącze (rhizoma)
Calami rhizoma
Curcumae rhizoma
Rhei rhizoma
Tormentillae rhizoma
 
Bacillus cereus
Candida tropicalis
Escherichia coli
brak
Owoc (fructus)
Aroniae fructus
Capsici fructus
Carvi fructus
Juniperi fructus
 
Rosae fructus
Sambuci fructus
 
Silybi mariani fructus
 
Escherichia coli
brak
Bacillus cereus
Pseudomonas aeruginosa, Trichophyton terrestre
Bacillus cereus, Candida krusei
Enterococcus faecalis, Bacillus cereus
Bacillus cereus
Tabela 3. Występowanie drobnoustrojów chorobotwórczych w badanych surowcach typu nasienie, kora i różne.
Badany surowiec zielarskiWykryty drobnoustrój
Nasienie (semen)
Foenugraeci semen
Hippocastani semen
Lini semen
 
Bacillus cereus
brak
Enterococcus faecalis, Bacillus cereus
Kora (cortex)
Frangulae cortex
Hippocastani cortex
Salicis cortex
 
Bacillus cereus
Candida krusei
brak
Różne (varia)
Allii sativi bulbus
Maydis stigma
Phaseoli pericarpium
 
Bacillus cereus
Enterococcus faecalis
Escherichia coli, Trichophyton terrestre
Łącznie drobnoustroje chorobotwórcze wykryto w 35 surowcach zielarskich. W 12 surowcach występowały po dwa drobnoustroje, w 23 wykrywano jeden drobnoustrój, a w 15 surowcach nie stwierdzono obecności żadnego drobnoustroju chorobotwórczego. Z tego wynika, że drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka występują w 70% surowców zielarskich.
Czas przeżywania drobnoustrojów chorobotwórczych w surowcach zielarskich przedstawiono w tabeli 4. Wynika z niej, że grzyby drożdżoidalne z rodzaju Candida oraz dermatofity geofilne ważne klinicznie przeżywają w surowcach zielarskich stosunkowo krótko i po 6 mies. nie stwierdzono w nich obecności żadnego z wyizolowanych wcześniej grzybów.
Tabela 4. Czas przeżywania drobnoustrojów chorobotwórczych w surowcach zielarskich.
Wykryte drobnoustrojeCzas przeżywania (mies.)
036912
Staphylococcus aureus
Enterococcus faecalis
Bacillus cereus
Escherichia coli
Salmonella sp.
Pseudomonas aeruginosa
Candida sp.
Dermatofity geofilne
1
5
18
8
0
2
8
5
1
5
18
8
0
2
2
1
1
5
16
8
0
2
0
0
0
5
15
7
0
1
0
0
0
4
13
6
0
0
0
0
Łącznie (%)10092686049
Względnie długo w surowcach zielarskich przeżywają gronkowce Staphylococcus aureus (6 mies.) oraz pałeczki niefermentujące Pseudomonas aeruginosa (9 mies.). Natomiast większość enterokoków Enterococcus faecalis, pałeczek okrężnicy Escherichia coli oraz laseczek tlenowych Bacillus cereus, przeżywała w surowcach zielarskich (49% wszystkich wyizolowanych drobnoustrojów chorobotwórczych) przez okres 12 mies.
Wnioski
1. Badania wykazały, że drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka występują w 70% surowców zielarskich.
2. Przeżywanie większości drobnoustrojów chorobotwórczych w surowcach zielarskich jest stosunkowo długie (6-12 mies.).
3. Obecność drobnoustrojów chorobotwórczych w surowcach zielarskich stwarza potencjalne niebezpieczeństwo zakażeń dla człowieka.
Piśmiennictwo
1. Kędzia B. Badania nad zanieczyszczeniem surowców zielarskich drobnoustrojami. Rozprawa habilitacyjna. Inst Rośl Przetw Ziel, Poznań 1999.
otrzymano: 2015-01-05
zaakceptowano do druku: 2015-01-12

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. Bogdan Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel. +48 (61) 665-95-50, fax: (61) 665-95-51
e-mail: bogdan.kedzia@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 1/2015
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii