Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2017, s. 80-88
Dorota Olczak-Kowalczyk1, Wojciech Grzebieluch2, Miłosz Turkowski3, *Urszula Kaczmarek2
Pożywienie a próchnica zębów. Część 2. Żywność zawierająca polifenole
Food and dental caries. Part 2. Nutrition containing polyphenols
1Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Warsaw
Head of Department: Professor Dorota Olczak-Kowalczyk, MD, PhD
2Department of Conservative and Paediatric Dentistry, Wrocław Medical University
Head of Department: Professor Urszula Kaczmarek, MD, PhD
3Specialisation in the Department of Conservative and Paediatric Dentistry, Wrocław Medical University
Head of Department: Professor Urszula Kaczmarek, MD, PhD
Streszczenie
Naturalne składniki pożywienia, a zwłaszcza polifenole, mogą oddziaływać na bytującą w jamie ustnej mikroflorę, powodując hamowanie wzrostu i metabolizmu bakterii próchnicotwórczych i promując przez to wzrost korzystnych gatunków drobnoustrojów. Polifenole stanowią szeroką grupę związków chemicznych występujących powszechnie w diecie. Z różnych naturalnych produktów wyizolowano ponad 8000 związków fenolowych. Zawierają je: owoce, warzywa, płatki zbożowe, kakao, herbata, kawa naturalna i zbożowa oraz kulinarnie stosowane zioła i przyprawy. W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach oraz in vitro i in vivo wykazano redukcję rozwoju próchnicy spowodowaną polifenolami zawartymi w produktach spożywczych. Mechanizm działania tych związków w aspekcie zapobiegania rozwojowi próchnicy jest wieloraki. Polega na hamowaniu wzrostu bakterii próchnicotwórczych i obniżaniu produkcji przez nie kwasów, inhibicji aktywności bakteryjnej glukozylotransferazy, zmniejszaniu adherencji bakterii Streptococcus mutans do powierzchni zębów oraz zahamowaniu aktywności ślinowej amylazy. Wiedza odnośnie bioaktywnych składników produktów spożywczych może przyczynić się do wyboru funkcjonalnego pożywienia, które oprócz wartości odżywczej korzystnie oddziałuje na stan uzębienia.
Summary
Natural food ingredients, polyphenols in particular, can influence the oral microflora, inhibiting the growth and metabolism of cariogenic bacteria and promoting the growth of beneficial microbial species. Polyphenols are a broad group of chemical compounds commonly found in the diet. More than 8,000 phenolic compounds have been isolated from various natural products. They are present in fruits, vegetables, cereals, cocoa, natural and grain coffee, as well as culinary herbs and spices. Animal studies as well as in vitro and in vivo studies demonstrated caries reduction due to polyphenols contained in food products. The mechanism of anticariogenic action of these compounds is complex. It involves the inhibition of the growth of cariogenic bacteria, reduction of bacterial acid production, inhibition of bacterial glucosyltransferase activity, reduction of Streptococcus mutans adherence to dental surface as well as inhibition of salivary amylase. Knowledge on the bioactive components of food products can make a contribution to the choice of functional food, which apart from the nutritive properties can also have a beneficial impact on dental condition.
W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie naturalnymi składnikami pokarmowymi, które oddziałują na rezydentną florę jamy ustnej w aspekcie zarówno promowania wzrostu korzystnych gatunków drobnoustrojów, jak i hamowania wzrostu i metabolizmu bakterii związanych z chorobą próchnicową. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują związki polifenolowe (1-6).
Polifenole są związkami fenolowymi tworzącymi szeroką grupę naturalnych substancji występujących w wielu roślinach, owocach, warzywach, nasionach oraz liściach niektórych drzew. Wyizolowano ponad 8000 związków fenolowych z różnych naturalnych produktów. Ze względu na duże zróżnicowanie pod względem struktury i właściwości, trudne jest ich usystematyzowanie. Biorąc po uwagę bardzo ogólnie strukturę chemiczną podstawowego szkieletu węglowego tych związków, wyróżnia się flawonoidy oraz kwasy fenolowe będące pochodnymi kwasów benzoesowego i cynamonowego. Wśród flawonoidów rozróżnia się podklasy, które także są wysoce zróżnicowane: flawony (apigenina, hesperetyna, luteolina), flawanony (naringenina, hesperedyna, taksifolina), flawonole (kwercetyna, kemferol, mirycetyna, rutyna), flawanole (katechina, epikatechina, epigalokatechina), izoflawony (daidzeina, genisteina, glicyteina) i antocyjany (np. cyjanidyna, malwidyna, delfinidyna) (7).
Polifenole występują powszechnie w diecie zawierającej: owoce, warzywa, płatki zbożowe, czekolada i suche rośliny strączkowe. Jednak ich głównym źródłem są: owoce, soki owocowe, napoje pochodzenia roślinnego, herbata i kawa (8).
Herbata jest wodnym naparem suszonych liści rośliny Camellia sinensis. Wiele jest rodzajów herbat. Najpopularniejsze z nich to herbata czarna, zielona, biała, czerwona (pu-erh) i ulung (oolong). Liście herbaty zawierają ok. 36% polifenoli, z których większość (ok. 80%) stanowią katechiny. Najbardziej istotnym składnikiem w odniesieniu do zdrowia jamy ustnej są katechiny, takie jak: galusan epigallokatechiny, galusan epikatechiny, epigalokatechina i epikatechina. Są one utlenionymi polifenolami zbiorczo nazywanymi taninami (1). W wielu badaniach wykazano hamujące oddziaływanie na rozwój próchnicy zawartych w herbacie polifenoli. U szczurów karmionych dietą próchnicotwórczą z dodatkiem 0,1% polifenoli z zielonej herbaty zanotowano hamowanie o 40% rozwoju próchnicy (9). Przeciwpróchnicowe działanie ekstraktów różnego typu herbat polega na hamowaniu wzrostu bakterii próchnicotwórczych i produkcji przez nie kwasów, inhibicji aktywności bakteryjnej glukozylotransferazy, obniżaniu adherencji bakterii Streptococcus mutans do powierzchni zębów oraz hamowania aktywności α-amylazy. W warunkach in vitro stwierdzono działanie antybakteryjne wyekstrahowanych z czarnej i czerwonej herbaty polifenoli wobec planktonicznych bakterii Streptococcus mutans i Streptococcus sobrinus oraz zmniejszanie proporcji bakterii produkujących kwasy (10-12). Istotną redukcję kolonii bakterii Streptococcus mutans i Lactobacilli spp. w ślinie zanotowano po płukaniu jamy ustnej (przez tydzień 3 razy dziennie) ekstraktem zielonej herbaty (13). Awadella i wsp. (14) wykazali istotny spadek poziomu bakterii Streptococcus mutans w ślinie i płytce oraz wartości wskaźnika krwawienia dziąseł (GBI) po 7 dniach płukania 3 razy dziennie jamy ustnej 2% naparem zielonej herbaty. Z kolei płukanie jamy ustnej galusanem epigalokatechiny, będącym jedną z katechin zawartych w zielonej herbacie, z następowym płukaniem roztworem sacharozy powodowało mniejszy spadek pH płytki świadczący o redukcji produkcji kwasów przez florę bakteryjną (15). Zatem można sugerować, że picie zielonej herbaty po posiłku zawierającym ulegające fermentacji węglowodany może sprzyjać utrzymaniu odczynu płytki powyżej poziomu demineralizującego i zapobiegać rozwojowi próchnicy. Wskazują na to również obserwacje kliniczne, gdyż u dzieci pijących nawykowo 1-3 filiżanki herbaty dziennie w porównaniu z pijącymi tylko 1-2 filiżanki w tygodniu stwierdzono istotnie niższe wartości PUWZ i wskaźnika płytki (16). Z kolei w warunkach in vivo wykazano, że płukanie jamy ustnej 1,5% naparem czarnej herbaty po spożyciu krakersów powoduje hamowanie aktywności α-amylazy, enzymu hydrolizującego skrobię do maltozy i innych węglowodanów o niskiej masie cząsteczkowej, które stanowią substrat dla bakterii produkujących kwasy (17). Herbata jest także źródłem fluoru, którego zawartość w zależności od gatunku i miejsca uprawy jest zróżnicowana, waha się od 0,34 do 3,71 ppm (18). Zatem ochronne przed próchnicą działanie herbaty może być wynikiem zarówno antybakteryjnego działania polifenoli, jak i fluoru oddziałującego na procesy demineralizacji i remineralizacji.
Kawa jest źrodłem wielu bioaktywnych związków, między innymi polifenoli (taniny), kofeiny i antyoksydantów. Zawartość tych składników jest zróżnicowana w zależności od gatunku kawy i sposobu sporządzania. Ekstrakty kawy zielonej i palonej dwóch najczęściej używanych gatunków kawy Coffea arabica i Coffea robusta zakłócają adsorpcję Streptococus mutans do hydroksyapatytu pokrytego śliną. Aktywnymi związkami zawartymi w kawie są: trygonelina, kofeina, kwas chlorogenowy. Adsorbują się one do zęba, przeciwdziałając interakcji receptorów na jego powierzchni z bakteryjnymi adhezynami. Zaobserwowano ponadto hamowanie bakteryjnej glukozylotransferazy (19). Podobne działanie wykazują gotowane i niegotowane wodne roztwory handlowo dostępnej kawy, zarówno mielonej ziarnistej, jak i rozpuszczalnej (1, 13, 20). Anila Namboodiripad i Kori (21) wykazali u osób przez wiele lat pijących kawę bez cukru i mleka niższe wartości PUWZ (2,9) niż u osób niespożywających kawy (4,0) lub pijących ją z cukrem i mlekiem (5,5). Zatem kawa może pomagać w zapobieganiu próchnicy, jeśli konsumowana jest bez dodatków.
Kawy zbożowe, powstające w wyniku prażenia ziaren zbóż, są również źródłem polifenoli. Popularnym napojem jest kawa z palonego jęczmienia, którego przykładem jest kawa Inka zawierająca ok. 72% prażonego zboża (jęczmień, żyto) oraz cykorię i buraki cukrowe. Wykazano, że kawa z palonego jęczmienia zawiera komponenty antyadhezyjne, które zakłócają adsorpcję bakterii Streptotoccus mutans do hydroksyapatytu (22). Napój z prażonego i zmielonego korzenia cykorii jest substytutem kawy prawdziwej. Zawiera on również polifenole. Wykazano antybakteryjne działanie 100% roztworu cykorii wobec Streptococcus mutans manifestujące się redukcją liczby kolonii bakterii. Z kolei dodanie cykorii do kawy naturalnej powodowało zarówno zmniejszenie liczby drobnoustrojów, jak i obniżenie adhezji bakteryjnej. Zatem zarówno cykoria, jak i kawa wykazują działanie przeciwpróchnicowe, które następuje w odmienny sposób, tj. cykoria działa przeciwbakteryjnie, a kawa zmniejsza adherencję bakterii próchnicotwórczych (23).
Słodycze, w tym czekolada i czekoladki postrzegane są jako jeden z czynników przyczynowych rozwoju próchnicy. Jednakże zawartość w nich kakao może w pewnej mierze hamować rozwój choroby (24). Ito i wsp. (25) wykazali, że dodanie rozpuszczalnego w wodzie ekstraktu ze sproszkowanego kakao do kariogennego modelu żywienia (biała czekolada) zwierząt zakażonych bakteriami Streptococcus sobrinus istotnie redukowało próchnicę poprzez hamowanie glukozylotransferaz bakteryjnych. Wyniki te sugerują, że dodanie ekstraktu kakao do próchnicotwórczego pożywienia może kontrolować próchnicę. Pentamery polifenoli zawarte w kakao istotnie redukują powstawanie biofilmu i produkcję kwasów przez bakterie Streptococcus mutans i Streptococcus sanguis. Jednakże takie oddziaływanie ekstraktu kakao nie powoduje zmniejszenia próchnicotwórczości sacharozy. Natomiast ekstrakt z łusek kakao posiada działanie antybakteryjne i redukuje aktywność glukozylotransferazy bakteryjnej (26). Wykazano, że zastosowanie zmielonej łuski z nasion kakaowca, będącej produktem przemysłowym, do płukania jamy ustnej redukowało o 20,9% liczbę bakterii Streptococcus mutans oraz zmniejszało wartości wskaźnika płytki (13).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. van Loveren C, Broukal Z, Oganessian E: Functional foods/ingredients and dental caries. Eur J Nutr 2012; 51 (suppl. 2): S15-S25.
2. Gazzani G, Daglia M, Papetti A: Food components with anticaries activity. Curr Opin Biotechnol 2012; 23: 153-159.
3. Signoretto C, Canepari P, Stauder M et al.: Functional foods and strategies contrasting bacterial adhesion. Curr Opin Biotechnol 2012; 23: 160-167.
4. Cheng L, Li J, He L, Zhou X: Natural products and caries prevention. Caries Res 2015; 49 (suppl. 1): 38-45.
5. Sandhu KS, Gupta N, Gupta P et al.: Caries protective food: A futuristic perspective. Int J Adv Health Sci 2014; 1: 21-25.
6. Petti P, Scully C: Polyphenols, oral health and disease: A review. J Dent 2009; 37: 413-423.
7. Gheribi E: Związki polifenolowe w owocach i warzywach. Med Rodz 2011; 4: 111-115.
8. Lolayekar N, Shanbhang C: Polyphenols and oral health. RSBO 2012; 9: 74-84.
9. Sakanaka S, Shimura N, Aizawa M et al.: Preventive effect of green tea polyphenols against dental caries in conventional rats. Biosci Biotech Biochem 1992; 56: 592-594.
10. Wu CD: The impact of food components and dietary factors on oral health. J Food Drug Analysis 2012; 20 (suppl. 1): 270-274.
11. Goenka P, Sarawgi A, Karun V et al.: Camellia sinensis (Tea): Implications and role in preventing dental decay. Pharmacogn Rev 2013; 7: 152-156.
12. Sasaki H, Matsumoto M, Tanaka T et al.: Antibacterial activity of polyphenol components in oolong tea extract against Streptococcus mutans. Caries Res 2004; 38: 2-8.
13. Ferrazzano GF, Roberto L, Amato I et al.: Antimicrobial properties of green tea extract against cariogenic microflora: an in vivo study. J Med Food 2011; 14: 907-911.
14. Awadella HI, Rgab MH, Fayed MT et al.: Evaluation of the effect of green tea on dental caries and composite restorations. TAF Prev Med Bull 2011; 10: 269-274.
15. Hirasawa M, Takada K, Otake S: Inhibition of acid production in dental plaque bacteria by green tea catechins. Caries Res 2006; 40: 265-270.
16. Elvin-Lewis M, Steelman R: The anticariogenic effects of tea drinking among Dallas school children. J Dent Res 1986; 65: 198.
17. Arya V, Taneja L: Inhibition of salivary amylase by black tea in high-caries and low-caries index children: A comparative in vivo study. Ayu 2015; 36: 278-282.
18. Chan JT, Koh SH: Fluoride content in caffeinated, decaffeinated and herbal teas. Caries Res 1996; 30: 88-92.
19. Namboodiripad PC, Srividya K: Can coffee prevent caries? An in vitro study. Internet J Dent Sci 2009; 7: 2-5.
20. Daglia M, Tarsi R, Papetti A et al.: Antiadhesive effect of green and roasted coffee on Streptococcus mutans’ adhesive properties on saliva-coated hydroxyapatite beads. J Agric Food Chem 2002; 50: 1225-1229.
21. Anila Namboodiripad P, Kori S: Can coffee prevent caries? J Conserv Dent 2009; 12: 17-21.
22. Papetti A, Pruzzo C, Daglia M et al.: Effect of barley coffee on the adhesive properties of oral streptococci. J Agric Food Chem 2007; 55: 278-284.
23. Sharma R, Reddy VK, Prashant G et al.: Antimicrobial and anti-adherence activity of various combinations of coffee-chicory solutions on Streptococcus mutans: An in vitro study. J Oral Maxillofac Pathol 2014; 18: 201-206.
24. Nirmala S, Quadar MA, Veluru S: pH modulation and salivary sugar clearance of different chocolates in children: A randomized clinical trial. J Indian Soc Pedod Prev Dent 2016; 34: 10-16.
25. Ito K, Nakamura Y, Tokunaga T et al.: Anti-cariogenic properties of a water-soluble extract from cacao. Biosci Biotechnol Biocem 2003; 67: 2567-2573.
26. Osawa K, Miyazaki K, Shimura S et al.: Identification of cariostatic substances in the cacao bean husk: their anti-glucosyltransferase and antibacterial activities. J Dent Res 2001; 80: 2000-2004.
27. Moynihan P, Petersen PE: Diet, nutrition and the prevention of dental disease. Publ Health Nutr 2004; 7: 201-226.
28. Stephan RM: Effects of different types of human foods on dental health in experimental animals. J Dent Res 1996; 45: 1551-1561.
29. Grobler SR, Blignaut JB: The effect of a high consumption of apples or grapes on dental caries and periodontal disease in humans. Clin Prev Dent 1989; 11: 8-12.
30. Wu CD: Grape products and oral health. J Nutr 2009; 139 (suppl.): 1818S-1823S.
31. Daglia M, Papetti A, Grisoli P et al.: Antibacterial activity of red and white wine against oral streptococci. J Agric Food Chem 2007; 55: 5038-5042.
32. Wong A, Young DA, Emmanouil DE et al.: Raisins and oral health. J Food Sci 2013; 78 (suppl. 1): A26-A29.
33. Weiss EI, Kozlovsky A, Steinberg D et al.: A high molecular mass cranberry constituent reduces mutans streptococci level in saliva and inhibits in vitro adhesion to hydroxyapatite. FEMS Microbiol Lett 2004; 232: 89-92.
34. Koo H, Nino de Guzman P, Schobel BD et al.: Influence of cranberry juice on glucan-mediated processes involved in Streptococcus mutans biofilm development. Caries Res 2006; 40: 20-27.
35. Li L, Guo L, Wolinsky L et al.: The antimicrobial activity of pomegranate polyphenol extract (POMx) lozenges in a saliva-derived biofilm model system. Dent Open 2015; 2: 112-120.
36. Ikeno K, Ikeno T, Miyazawa C: Effects of propolis on dental caries in rats. Caries Res 1991; 25: 347-351.
37. Suzuki CO, Date CE, Suza DC, Schemizuj MT: Influence of propolis on caries – an in vivo study in rats. Revista Saude 2009; 3: 20-24.
38. Duailibe SA, Gonçalves AG, Ahid FJ: Effect of a propolis extract on Streptococcus mutans counts in vivo. J Appl Oral Sci 2007; 15: 420-423.
39. Prabhakar AR, Karuna YM, Yavagal C, Deepak BM: Cavity disinfection in minimally invasive dentistry – comparative evaluation of Aloe vera and propolis: A randomized clinical trial. Contemp Clin Dent 2015; 6 (suppl. 1): S24-S31.
40. Mohsin S, Manohar B, Rajesh S, Asif Y: The effects of a dentifrice containing propolis on Mutans Streptococci: a clinico-microbiological study. Ethiop J Health Sci 2015; 25: 9-16.
41. De Luca MP, Franca JR, Macedo FA et al.: Propolis varnish: antimicrobial properties against cariogenic bacteria, cytotoxicity, and sustained-release profile. Biomed Res Int 2014; 2014: 348647. DOI: 10.1155/2014/348647.
42. Opara EI, Chohan M: Culinary herbs and spices: their bioactive properties, the contribution of polyphenols and the challenges in deducing their true health benefit. Int J Mol Sci 2014; 15: 19183-19202.
43. Uju DE, Obioma NP: Anticariogenic potentials of clove, tobacco and bitter kola. Asian Pac J Trop Med 2011; 4: 814-818.
44. Marya CM, Satija G, Avinash J et al.: In vitro inhibitory effect of clove essential oil and its two active principles on tooth decalcification by apple juice. Int J Dent 2012; 2012: 759618.
45. Gupta C, Kumari A, Garg AP et al.: Comparative study of cinnamon oil and clove oil on some oral microbiota. Acta Biomed 2011; 82: 197-199.
46. Hasan S, Danishuddin M, Khan AU: Inhibitory effect of zingiber officinale towards Streptococcus mutans virulence and caries development: in vitro and in vivo studies. BMC Microbiol 2015; 15: 1. DOI: 10.1186/s12866-014-0320-5.
47. Chung JY, Choo JH, Lee MH, Hwang JK: Anticariogenic activity of macelignan isolated from Myristica fragrans (nutmeg) against Streptococcus mutans. Phytomedicine 2006; 13: 261-266.
48. Borhan-Mojabi K, Sharifi M, Karagah T: Efficacy of different concentrations of garlic extract in reduction of oral salivary microorganisms. Arch Iran Med 2012; 15: 99-101.
49. Chavan SD, Shetty NL, Kanuri M: Comparative evaluation of garlic extract mouthwash and chlorhexidine mouthwash on salivary Streptococcus mutans count – an in vitro study. Oral Health Prev Dent 2010; 8: 369-374.
50. Ahn S-J, Song Y-D, Mah S-J et al.: Determination of optimal concentration of deglycyrrhizinated licorice root extract for preventing dental caries using a bacterial model system. J Dent Sci 2014; 9: 214-220.
51. Davis BA, Raubertas RF, Pearson SK, Bowen WH: The effects of benzoate and fluoride on dental caries in intact and desalivated rats. Caries Res 2001; 35: 331-337.
52. Arweiler NB, Lenz R, Sculean A et al.: Effect of food preservatives on in situ biofilm formation. Clin Oral Investig 2008; 12: 203-208.
otrzymano: 2017-04-10
zaakceptowano do druku: 2017-04-28

Adres do korespondencji:
*Urszula Kaczmarek
Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Krakowska 26, 50-425 Wrocław
tel. +48 (71) 784-03-61
urszula.kaczmarek@umed.wroc.pl

Nowa Stomatologia 2/2017
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia