Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 10/2000
Piotr Lass, Tomasz Bandurski, Jarosław Dzierżanowski
Zastosowanie technik medycyny nuklearnej w onkologii
Nuclear medicine techniques in oncology
z Zakładu Medycyny Nuklearnej Instytutu Radiologii i Medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Gdańsku
Kierownik Zakładu: dr hab. med. Piotr Lass
Streszczenie
This paper overviews the applications of nuclear medicine in oncology: diagnostic imaging, radionuclide therapy, radionuclide assessment of therapy´s side effects. The achievements of last decade, in particular radioimmunoscintigraphy and radioimmunotherapy, are underlined.
Medycyna nuklearna zajmuje się terapeutycznym i diagnostycznym zastosowaniem izotopów promieniotwórczych. W dziedzinie onkologii znaczny postęp dokonał się w zakresie uwidaczniania guzów pierwotnych i ich przerzutów, oceny skutków ubocznych terapii onkologicznej, a także metod leczenia radioizotopami. Postęp ten odnosi się zarówno do sprzętu, jak i radiofarmaceutyków. Komputerowa analiza obrazów zastąpiła obrazowanie narządów na kliszy fotograficznej, a wprowadzenie tomografii izotopowej (SPECT – single photon emission computed tomography i PETpositon emission tomography) zdecydowanie poprawiło jakość obrazowania technik medycyny nuklearnej. Postępy w dziedzinie radiofarmacji wynikają z przejścia od znaczników onkofilnych niespecyficznych (np. galu-67, bleomycyny-Cr-51) do radioznaczników specyficznych dla danego typu nowotworu (In-111-oktreotyd, In-111–przeciwciała monoklonalne), wiążących się swoiście z tkanką danego guza lub jego przerzutu.
Diagnostykę radioizotopową w onkologii można podzielić na dwie grupy: znane i powszechnie stosowane od wielu lat metody badań tarczycy, wątroby i kości (w poniższym artykule przypomniane w skrócie) oraz mniej znane metody wprowadzone w ostatnich latach, które będą omówione szerzej.
Ponieważ w krótkim artykule nie sposób przedstawić całości zastosowań technik medycyny nuklearnej w onkologii, przedstawiono je w formie tabel, omawiając następnie metody bardziej interesujące i/lub bardziej dostępne w Polsce.
Konwencjonalne metody obrazowania radioizotopowego w onkologii
Ponad połowę czasu pracy przeciętnego zakładu medycyny nuklearnej zajmuje diagnostyka onkologiczna. Są to metody powszechnie znane, dlatego będą one przedstawione w skrócie. Pierwsze miejsce zajmuje scyntygrafia kośćca, badanie obejmujące ok. 60% wszystkich badań radioizotopowych wykonywanych na świecie. Wykonuje się je metodą scyntygrafii całego ciała, najczęściej u chorych na raka piersi, gruczołu krokowego i płuca. Szerokim wskazaniem jest poszukiwanie przerzutów kostnych innych nowotworów, natomiast wskazaniem wąskim są bóle kostne u chorych z wywiadem nowotworowym.
Radioizotopowa diagnostyka guzków tarczycy stanowi odrębny problem, omówiony przez autorów w osobnym opracowaniu (23).
Z innych badań radioizotopowych należy zwrócić uwagę na scyntygrafię wątroby, badanie niesłusznie uważane za przestarzałe i zarzucone na korzyść badania ultrasonograficznego. O ile w ocenie guzów przerzutowych można się z takim podejściem zgodzić, o tyle w ocenie nowotworów pierwotnych czułość badania radioizotopowego potrafi przewyższyć badanie USG. Pierwotne raki wątroby mogą być izoechogeniczne w stosunku do prawidłowego miąższu wątroby, a zatem niewidoczne w badaniu USG. W szczególności należy zalecić rutynową ocenę chorych z marskością wątroby pod kątem ogniskowego uszkodzenia tego narządu. Z innych badań wątroby na uwagę zasługuje rozpoznawanie naczyniaków z użyciem znakowanych technetem-99m krwinek czerwonych. Badanie to pozwala określić charakter niejednoznacznych w badaniu USG lub TK ognisk w wątrobie. Gromadzenie się znakowanych krwinek w rzucie tych ognisk przemawia za rozpoznaniem naczyniaka i wykluczeniem złośliwego charakteru zmiany (19, 21).
Ważnym badaniem pomocniczym w postępowaniu operacyjnym w przypadku czerniaka złośliwego, raków piersi i skóry jest limfoscyntygrafia. W około 20% przypadków ocena spływu limfatycznego obszaru guza i wybór węzłów chłonnych wymagających usunięcia nastręcza poważne problemy. Ostrzyknięcie okolicy guza znacznikiem spływającym z chłonką (Tc-99m-nanokoloid) pozwala na ustalenie najbardziej prawdopodobnego umiejscowienia ewentualnych przerzutów. Jest to szczególnie istotne w przypadku czerniaków położonych na plecach i guzów położonych w przyśrodkowych kwadrantach piersi.
Obrazowanie tkanek nowotworowych
Radioznaczniki o powinowactwie do tkanek nowotworu określane są jako znaczniki onkofilne. Znaczniki te dzieli się na nieswoiste (o powinowactwie dla komórek nowotworowych niezależnie od utkania) i swoiste (o wybiórczym powinowactwie do danego nowotworu). Znaczniki nieswoiście onkofilne to m.in.: cytrynian galu-67, znaczniki kariotropowe (używane do badania perfuzji mięśnia sercowego, a posiadające nieswoiste powinowactwo do tkanki nowotworowej): tal-201 i znakowane technetem-99m: Ml-Bl, tetrofosmina oraz kompleks (V) DMSA. Przykładem znaczników swoistych są znakowane indem-111 przeciwciała monoklonalne przeciwko antygenom nowotworowym (np. CEA, PAP, PSA) oraz analogi biologicznie aktywnych peptydów. Zestawienie guzów obrazowanych za pomocą znaczników onkofilnych zawiera tabela 1.
Tabela 1. Diagnostyka izotopowa guzów złośliwych.
NowotwórRadioznacznikMechanizm wychwytuPozycja piśmiennictwa
Chłoniaki złośliweCytrynian galu-67, tal-201, Tc-99m-tetrofosminapompa sodowo-potasowa1, 19
Czerniak złośliwyPrzeciwciała monoklonalne, J123-IBZMwbudowanie w melaninę22
Guz chromochłonny nadnerczy, nerwiak zarodkowyJ123-MIBG, J131-MIBGwłączenie znacznika w metabolizm katecholamin6
Guzy mózgu, zwłaszcza ich wznowaTal-201, Tc99m MIBI/tetrofosminapompa sodowo-potasowa, wychwyt w mitochondriach9, 27
Guzy płucTal-201, Tc99m-MIBI/tetrofosminapompa sodowo-potasowa, wychwyt w mitochondriach9, 26
Mięsak mięśni poprzecznie prążkowanychIn111-antymiozynawiązanie z miozyną 
Rak jelita grubegoIn111-przeciwciała monoklonalne przeciwko antygenowi CEA Tc99m-przeciwciała monoklonalne przeciwko antygenowi PR1A3wiązanie z antygenem błonowym13
Rak gruczołu krokowegoIn111-CYT-353, Tc99m-przeciwciała monoklonalne przeciwko antygenowi PSAwiązanie z antygenem błonowym8
Rak trzustkiIn111-VIPwiązanie z receptorem dla VIP30
Odrębną pozycję w diagnostyce lokalizacyjnej guzów i ich przerzutów zajmuje pozytonowa tomografia emisyjna (PET). PET opiera się na wykrywaniu promieniowania powstałego w wyniku anihilacji pary elektronu i pozytonu, emitowanych przez ultrakrótko żyjące izotopy typu fluoru F-18, czy węgla C-11. W onkologii wykorzystuje się ocenę metabolizmu glukozy i białek w różnicowaniu wznowy guza od zmian popromiennych: wznowa wykazuje żywy metabolizm w odróżnieniu od zmniejszonego metabolizmu zmian popromiennych. W ocenie metabolizmu tkankowego wykorzystuje się znakowaną fluorem-18 deoksyglukozę dla badania metabolizmu glukozy i znakowaną węglanem-11 metioninę dla oceny metabolizmu białek (29). Metoda ta jest niestety niedostępna w Polsce.
Duża część podanych powyżej metod diagnostycznych ma zasadniczą słabość – niedostateczną dostępność w warunkach polskich, wynikającą z wysokich kosztów (dotyczy to zwłaszcza wszystkich radiofarmaceutyków znakowanych indem-111). Rozwijając tezy przedstawione w tabeli 1, omówione będą zatem metody tańsze, spotykane w Polsce, a stosowane zbyt rzadko, być może z powodu niedostatecznego porozumienia środowisk onkologów i medyków nuklearnych. Takimi metodami są na przykład wszystkie onkologiczne zastosowania znaczników kardiotropowych (o powinowactwie do mięśnia sercowego i stosowanych rutynowo w kardiologii), w szczególności Tc-99m-MIBI: diagnostyka guzów mózgu, piersi (scyntymammografia), wątroby, płuc, jamy ustnej i gardła.
W zakresie guzów mózgu, o ile diagnostyka wyjściowa (przedoperacyjna) opiera się przede wszystkim na tomografii komputerowej, o tyle tomografia emisyjna SPECT z użyciem MIBI wydaje się badaniem z wyboru w ocenie wznowy guza z dwóch względów:
– trudności różnicowania wznowy od zmian popromiennych w badaniu tomografii komputerowej i jądrowego rezonansu magnetycznego,
– znacznie niższego kosztu (ok. 3-4 razy) badania radioizotopowego.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Nowa Medycyna 10/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna