Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2008, s. 170-175
*Jolanta Nazaruk, Tomasz Brzóska
Aktualny stan wiedzy na temat aktywności farmakologicznej roślin z rodzaju Cirsium Mill.
Current state of the knowledge about the pharmacological activity of plants from cirsium mill. genus
Zakład Farmakognozji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr n. farm. Michał Tomczyk
Summary
Cirsium genus belonging to sunflower family contain about 300 species widespread in Europe, Asia, north part of Africa and North America. There are biennial or perennial plants with characteristic inflorescence capitulum. Flower heads consist of numerous disc florets. Flavonoids, phenolic acids, triterpenes are their main chemical compounds. Some species are use in folk medicine, especially in Asia and Europe. From many years and particularly in the last time scientists carrying out research of Cirsium spp. The results of the pharmacological investigations have proved a broad spectrum of activity of extracts and isolated compounds. Amongst types of activity it is possible to replace analgesic, anti-inflammatory, anti-hemorrhagic, antidiabetic, antioxidant, hepatoprotective, antimicrobial, anticancer, cytotoxic action, influence on cardiovascular and central nervous systems. In many cases they have confirmed traditional uses of these plants.
Rodzaj Cirsium Mill. – ostrożeń, należący do rodziny Asteraceae – Astrowate, obejmuje ok. 300 gatunków roślin występujących na obszarze Europy, Azji, północnej Afryki i Ameryki Północnej. Rośliny te charakteryzują się obecnością kwiatostanu typu koszyczek, złożonego wyłącznie z kwiatów promienistych o koronie rurkowatej lub lejkowatej. U wszystkich gatunków występuje rozwinięty puch kielichowy, którego pierzaste włoski są ze sobą u nasady pierścieniowato zrośnięte. Liście na pędach ułożone są skrętolegle, kolczasto lub ościsto ząbkowane, kłujące (1, 2).
Skład chemiczny poszczególnych gatunków jest w różnym stopniu poznany. Najwięcej prac badawczych dotyczy izolacji i identyfikacji związków flawonoidowych. Poza tym wymieniane są poliacetyleny, fenolokwasy, triterpeny, sole mineralne (3-5).
Wiele roślin z rodzaju Cirsium znalazło zastosowanie w medycynie ludowej różnych krajów.
Rozpowszechniony na terenie Japonii, Chin i Korei C. japonicum DC, w medycynie ludowej tamtejszych kultur znalazł zastosowanie jako środek przeciwkrwotoczny, hipertensyjny, moczopędny, stosowany również w zapaleniu wątroby oraz jako środek przeciwnowotworowy (m.in. nowotwory wątroby, macicy i białaczka). Kłącze i korzeń tego gatunku umieszczone zostały, jako surowce lecznicze, w farmakopeach chińskiej i japońskiej (6, 7). We florze Turcji rodzaj reprezentowany jest przez 59 gatunków. Odwary z nasion i korzeni stosowano w leczeniu hemoroidów, a kwiaty miały zastosowanie jako środek przeciwkrwotoczny, natomiast pędy roślin stosowane były w leczeniu wrzodów trawiennych, kaszlu i zapalenia oskrzeli (8). Występujący na terenie południowych Włoch C. tenoreanum Petrak wykorzystywany był w leczeniu żylaków (9). Często spotykany w Polsce ostrożeń łąkowy C. rivulare, w medycynie ludowej zwany „strachopłochem”, w regionie Tarnopolskim stosowany był, zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie, jako środek leczniczy działający anksjolitycznie i sedatywnie. Analogicznie stosowany był na Podlasiu ostrożeń lancetowaty C. vulgare, a w Wielkopolsce ostrożeń warzywny C. oleraceum. Ostrożeń warzywny spożywany był w postaci surówek lub po ugotowaniu. Przypisywano mu działanie pobudzające apetyt. Jędrzejko i wsp. (12) wspominają o zastosowaniu C. oleraceum jako środka moczopędnego, ściągającego i przeciwreumatycznego, a także w kosmetyce (kąpiele przeciw wypadaniu włosów). Ostrożeń polny wykorzystywany był w schorzeniach zatok nosowych. Wywar z ziela używano do mycia głowy (10-12). C. subcoriaceum (Less.) Schultz-Bip. jest gatunkiem, który spotkać można w pasie od centralnego Meksyku po Panamę. W medycynie ludowej roślina ta stosowana była w leczeniu zapaleń piersi i wielu różnorodnych schorzeń układu oddechowego. C. pascuarense (H.B.K.) Spreng., również występujący na terenie Meksyku, stanowił lek przeciwcukrzycowy (13, 14).
Aktywność farmakologiczna różnych gatunków roślin z rodzaju Cirsium
Wiedza na temat aktywności farmakologicznej różnych gatunków z rodzaju Cirsium coraz bardziej się poszerza. Szczególnie ostatnie lata przyniosły wiele doniesień o możliwościach terapeutycznych wyciągów z roślin i wyizolowanych z nich związków.
Działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe
Występujące w licznych gatunkach ostrożeni flawonoidy – linaryna i pektolinaryna (ryc. 1, 2), wykazały istotny, zależny od dawki efekt analgetyczny, przy czym działanie pektolinaryny było silniejsze.
Ryc. 1. Pektolinaryna.
Ryc. 2. Linaryna.
Porównując działanie wymienionych flawonoidów z kwasem acetylosalicylowym (ASA) i siarczanem morfiny (MS) (stymulacja chemiczna) stwierdzono, że pektolinaryna w dawce 100 mg/kg wywołuje efekt porównywalny do ASA, który zastosowany był w tej samej dawce. Pektolinaryna zastosowana natomiast w dawce 200 mg/kg wywiera działanie podobne do MS w dawce 1,15 mg/kg. Linaryna w dawce 200 mg/kg wywiera, w porównaniu do pektolinaryny i MS, jedynie średnie działanie.
Przy termicznej stymulacji bólowej zastosowanie znajdują analgetyki działające ośrodkowo (MS), ASA jest w tym wypadku nieskuteczny. Okazało się, że pektolinaryna w dawce 100 mg/kg, przy takiej stymulacji, wywoływała efekt zbliżony do MS w dawce 3 mg/kg.
Swoisty antagonista receptorów opioidowych (Naloxon) znosił działanie linaryny i pektolinaryny; sugeruje to morfinopodobny, ośrodkowy profil działania ww. związków. Jednocześnie stwierdzono przeciwzapalną, zależną od dawki, aktywność linaryny i pektolinaryny. Porównując efekt działania obydwu flawonoidów i indometacyny okazało się, że był on największy w przypadku linaryny. Przypuszczalnie aktywność przeciwzapalna badanych flawonoidów może być częściowo uwarunkowana przeciwdziałaniem efektom przemiany kwasu arachidonowego. Niektóre badania wskazują, iż akacetyna (aglikon linaryny) hamuje cyklooksygenazę (COX) poprzez związanie się z grupą prostetyczną enzymu i utworzenie nieaktywnego kompleksu. Stwierdzono także, że linaryna jest związkiem o aktywności przeciwgorączkowej (13, 15). Metanolowy wyciąg z C. arvense wykazuje wyraźne działanie przeciwzapalne w procesie indukowanym przez TPA (12- O -tetradekanoilo-13-acetyloforbol) (16).
Wykazano, że linaryna, poprzez pobudzenie produkcji cytokin (IL-1, TNF), stymuluje makrofagi i jest to proces zarówno pośredni, jak i bezpośredni. Mimo, że są to mediatory stanu zapalnego, stanowią one ważny czynnik w procesie immunologicznym. Odgrywają ważną rolę w utrzymaniu homeostazy komórek i tkanek. Obie cytokiny wywierają szeroki wpływ na przebudowę i naprawę uszkodzonych elementów tkankowych na drodze koordynowania aktywności wielu innych komórek, m.in. fibroblastów, osteoklastów, komórek śródbłonka.
Pod wpływem lipopolisacharydów bakteryjnych dochodzi do zwiększenia produkcji tlenku azotu (NO), czynnika powodującego silne rozszerzenie naczyń krwionośnych i hipotensję obserwowaną w szoku septycznym. Stwierdzono, że linaryna wpływa na zahamowanie wytwarzania NO, co potencjalnie może być wykorzystane m.in. w endotoksemii i w zapaleniach towarzyszących nadprodukcji NO (17).
Działanie przeciwkrwotoczne
Po dożylnym podaniu zespołu flawonoidów występujących w C. oleraceum nastąpił wzrost indeksu protrombinowego, przy jednoczesnym skróceniu czasu krwawienia i zmniejszeniu utraty krwi. Stwierdzono, że efekt ten utrzymywał się przez 25-30 dni, gdy iniekcje stosowane były przez 5 dni. Po pięciodniowym stosowaniu iniekcji następowało także przyspieszenie tworzenia się trombocytów.
Podobną aktywność wykazano dla C. japonicum. Z rośliny wyizolowano związek odpowiedzialny za działanie przeciwkrwotoczne, którym okazała się pektolinaryna (18, 19).
Wpływ na układ sercowo-naczyniowy
Zbadano wpływ 7- O -neohesperydozydu hispiduliny na układ sercowo-naczyniowy zdrowych szczurów. Związek ten wywoływał zwiększenie liczby spontanicznych skurczów prawego przedsionka i wzrost siły skurczu przedsionka lewego. Pod jego wpływem następował także skurcz piersiowego odcinka aorty i wzrost ciśnienia tętniczego (20).
W badaniach piersiowego odcinka aorty szczura wykazano, zależne od dawki, działanie wazorelaksacyjne wodnego wyciągu z całej rośliny C. japonicum. Związane ono było z podwyższeniem stężenia tlenku azotu w komórkach śródbłonka. Na podstawie wyników autorzy sugerują, że efekt rozkurczowy u człowieka powinien wystąpić po zastosowaniu ekstraktu w dawce ok. 1,4 g dziennie (21).
Działanie przeciwcukrzycowe
Podawanie różnych dawek wyciągu heksanowego z liści C. pascuarense myszom, u których wywołano hiperglikemię aloksanem, powodowało znaczący efekt hipoglikemiczny. Dodatkowo okazało się, że w teście tolerancji na glukozę następowało zahamowanie wzrostu jej stężenia we krwi. Aktywność wyciągu okazała się być w tym względzie porównywalna z aktywnością tolbutamidu. Wyniki badań wskazywały, że mechanizm może być zbliżony do mechanizmu działania tolbutamidu, tj. działania hipoglikemicznego poprzez pobudzenie trzustkowych komórek β do produkcji większej ilości insuliny (14).
Badania prowadzone nad hamowaniem aktywności α-glukozydazy i α-amylazy przez różne flawonoidy wykazały, że luteolina i jej 7- O -glukozyd (dość pospolicie występujące w rodzaju Cirsium) miały znaczące działanie w tym zakresie. Szczególnie luteolina, w stężeniu 0,5 mg/ml, hamowała α-glukozydazę w 36% i jest to działanie silniejsze od działania akarbozy (22).
Wpływ na układ nerwowy
W badaniach prowadzonych na myszach stwierdzono działanie antydepresyjne doustnie podawanego wyciągu z C. japonicum. Testy ruchowe wykazały skrócenie czasu bezruchu i znaczny wzrost aktywności po podaniu wyciągu. Otrzymane wyniki okazały się być porównywalne z efektami działania imipraminy i fluoksetyny. Warto zauważyć, że wyciąg nie powodował osłabienia aktywności i spadku koordynacji (23).
Zbadano także aktywność neuroprotekcyjną wyciągu z C. japonicum. W wyniku jego działania na komórki mikrogleju, których stan zapalny wywołano lipopolisacharydami, nastąpiło zmniejszenie ekspresji indukowalnej syntetazy tlenku azotu (iNOS), a także znaczące zmniejszenie aktywacji cyklooksygenazy 2 (COX-2) (24).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2008-06-24
zaakceptowano do druku: 2008-07-24

Adres do korespondencji:
*Jolanta Nazaruk
Zakład Farmakognozji UM w Białymstoku
ul. Mickiewicza 2a, 15-089 Białystok
tel. (0-85) 748-56-92
e-mail: nazaruk@umwb.edu.pl

Postępy Fitoterapii 3/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii