Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 3/2010, s. 89-95
*Diana Wasiluk, Lucyna Ostrowska
Leczenie dietetyczne pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego
Diet treatment with patients with Irritable Bowel Syndrome
Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Lucyna Ostrowska
Summary
Irritable Bowel Syndrome (IBS) is one of the most frequently occurring functional disorders of the gastrointestinal tract. It is characterised by pain and/or abdominal cavity discomfort as well as abdomen flatulence, changing of defecation rhythm and stool consistency. IBS is still the social and economical problem. It is estimated that about 15-20% of population of western countries suffers from IBS. Until now, there has been no etiological and diagnostic markers of the disease. The diagnosis of IBS is established when organic disorders are excluded and 3rd Rome Criteria might be helpful. The Irritable Bowel Syndrome treatment may be difficult and needs skillful, patient and fully using of different therapeutic possibilities. It is caused by complex and still not well known etiopathogenesis of IBS, the chronic character of the disease and the lack of effective pharmacotherapy. One of the elements of IBS therapy are dietetic modifications. Very often, the diet is what helps in recovering, it may also be the only medicine. That is why, a very significant element of effective treatment is an appropriate nutrition adjustment. This paper summarizes the actual information about diet in IBS.
Zespół jelita nadwrażliwego (Irritable Bowel Syndrome – IBS) jest zaburzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego (1). Cechuje się przewlekłymi, nawracającymi dolegliwościami bólowymi lub dyskomfortem w jamie brzusznej z towarzyszącymi zaburzeniami rytmu wypróżnień, konsystencji stolca (przy braku odchyleń organicznych i biochemicznych) (2). Dolegliwości tego schorzenia zostały po raz pierwszy opisane w połowie XIX stulecia (3). Zespół jelita nadwrażliwego zaliczamy do chorób psychosomatycznych, w przebiegu których czynniki psychiczne odgrywają istotną rolę w występowaniu, zaostrzeniu i ustąpieniu choroby (4, 5).
Najnowsze badania oceniają, że około 15-20% dorosłych mieszkańców Ziemi cierpi na IBS (1). W Europie i Ameryce IBS dwukrotnie częściej występuje u kobiet. W Indiach większość pacjentów stanowią mężczyźni. Ocenia się, że w Polsce schorzenie to dotyczy około 20% populacji z 2-3-krotną przewagą kobiet. Prawdopodobnie częściej zgłaszają się one do lekarza (6). Najczęściej choroba rozpoczyna się w okresie dojrzewania i może nawracać przez całe życie pacjenta. W 85% przypadków IBS dotyczy osób między 20. a 50. rokiem życia. Jest on jedną z podstawowych przyczyn absencji w pracy, szkole, pretenduje do rangi choroby cywilizacyjnej i stanowi istotny problem społeczny, lekarski i ekonomiczny (6).
Wśród mechanizmów patofizjologicznych IBS wyróżnia się obecnie 3 powiązane ze sobą czynniki. Oprócz zmienionej reaktywności motorycznej przewodu pokarmowego kluczową rolę w patogenezie IBS odgrywa nadwrażliwość trzewna i zaburzenia mechanizmów regulacyjnych w zakresie osi mózgowo-jelitowej. Istotna jest także zmieniona reaktywność układu immunologicznego błony śluzowej przewodu pokarmowego i interakcje neuroimmunologiczne. Zaburzona odpowiedź na różnorodne bodźce stresowe w dużej mierze zależy od czynników psychologicznych i uwarunkowań psychospołecznych. Ostatnio zwraca się uwagę na nietolerancję, alergię pokarmową i niedobory dietetyczne (niedobór błonnika w diecie) (7).
Rozpoznanie IBS jest niekiedy trudne, wymaga czujności i dokładności lekarza. W praktyce klinicznej przydatne i wykorzystywane są Kryteria Rzymskie III. Według nich IBS to nawracający ból lub dyskomfort trwający co najmniej 3 dni w miesiącu i przez okres ostatnich 3 miesięcy, związany z 2 lub więcej objawami:
– poprawa po wypróżnieniu,
– początek dolegliwości związany ze zmianą częstości wypróżnień,
– początek dolegliwości związany ze zmianą konsystencji stolca.
Kryteria spełnione przez ostatnie 3 miesiące przy wystąpieniu objawów, co najmniej 6 miesięcy przed rozpoznaniem (8).
Kryteria te wzbogacone są o zespół objawów, utwierdzających rozpoznanie IBS, takich jak: mniej niż trzy wypróżnienia tygodniowo, więcej niż trzy wypróżnienia dziennie, stolce twarde lub bryłowate, stolce luźne lub wodniste, konieczność silnego parcia na stolec, nagła potrzeba wypróżnienia, uczucie niecałkowitego wypróżnienia, stolce ze znaczną domieszką śluzu, uczucie pełności, wzdęcie brzucha. Dopuszcza się też współwystępowanie objawów pozajelitowych. Należą do nich: nudności, uczucie sytości, zgaga, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia życia seksualnego, częstomocz, zespół przewlekłego zmęczenia, migrena oraz uczucie lęku (9).
Istnieją różne kliniczne postacie IBS. W zależności od dominujących objawów wyróżnia się zespół jelita nadwrażliwego: z przewagą biegunki, z przewagą zaparć oraz postać mieszaną (naprzemiennie występuje biegunka i zaparcie).
W postaci biegunkowej charakterystyczne jest oddawanie luźnego lub wodnistego stolca, częściej niż 3 razy na dobę. Postać biegunkowa może być spowodowana przyspieszeniem motoryki jelit. Szybkie ruchy robaczkowe jelita grubego uniemożliwiają właściwe wchłanianie wody z mas kałowych, co powoduje powstawanie wodnistych stolców. Postać biegunkowa charakteryzuje się nagłą potrzebą oddania stolca, często natychmiast po wstaniu z łóżka lub po posiłku. Towarzyszą temu bóle, wzdęcia, które w wielu przypadkach łagodnieją po wypróżnieniu.
O postaci zaparciowej mówimy, gdy wypróżnienie występuje rzadziej niż 3 razy w tygodniu. Zaparcie powstaje, gdy masy kałowe przebywają w jelicie grubym zbyt długo i są w związku z tym nadmiernie odwodnione (zbyt dużo wody uległo wchłonięciu z jelit). Powstaje wówczas twardy, trudny do wydalenia stolec. Wypróżnienie może być bolesne. Często występują jako główny objaw zaparcia, pojawiające się naprzemiennie z okresami prawidłowego oddawania stolca, napadami bólów o charakterze kolki. Mogą występować wzdęcia, przelewania w jamie brzusznej, nudności i zgaga. Postać ta często występuje u kobiet. Chorzy zgłaszają wydalanie śluzu. Postać IBS z przewagą zaparć często pojawia się w okresie dojrzewania.
Postać mieszana IBS charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem biegunki i zaparcia (10).
Najczęstsze objawy IBS to: ból brzucha, wzdęcia, biegunka, zaparcie, naprzemienna biegunka i zaparcie, parcie na stolec, wrażenie niepełnego wypróżnienia, obecność śluzu w stolcu, objawy wegetatywne, nieprawidłowości natury psychologicznej, ustępowanie objawów w czasie snu (11). Bóle brzucha są różnorodne pod względem nasilenia i lokalizacji. Często nasilają się rano po wstaniu z łóżka oraz w 30-90 minut po posiłku (okres pobudzenia motoryki jelita cienkiego prowadzącej do przesunięć treści pokarmowej do kątnicy). Pacjenci nie odczuwają bólu brzucha w nocy, co jest typowe dla zaburzeń czynnościowych (12). Pacjentom często towarzyszą objawy nie związane z przewodem pokarmowym, takie jak: częste oddawanie moczu, dolegliwości dyzuryczne, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia życia seksualnego oraz choroba lokomocyjna. Pojawiają się one prawdopodobnie również na podłożu nadwrażliwości trzewnej (13). Chorujący na IBS zgłaszają często objaw niepełnego wypróżnienia i parcia na stolec. Warto jednak zwrócić uwagę, że nie występuje parcie niepowstrzymane, zmuszające do natychmiastowego wypróżnienia, spotykane np. w okresach zaostrzeń wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Pacjenci chorujący na IBS są w dobrym stanie ogólnym, nie chudną, nie gorączkują, a apetyt, pragnienie – nie ulegają zmianom (14).
Zespół jelita nadwrażliwego a inne choroby
U części chorych z objawami klinicznymi sugerującymi zespół jelita nadwrażliwego mogą występować inne choroby, które współistnieją z IBS, bądź są jedyną przyczyną stwierdzanych objawów. Przede wszystkim należy tu wymienić alergię pokarmową i chorobę trzewną, których częstość występowania, wśród osób z rozpoznanym IBS jest kilkukrotnie większa niż w populacji ogólnej (tab. 1) (15). Związek IBS z chorobą trzewną może mieć dwojakie znaczenie – te dwa zaburzenia mogą ze sobą współistnieć (nietolerancja glutenu może wywoływać nadwrażliwość jelita), bądź też objawy IBS faktycznie mogą być objawami celiakii (15). Ważne jest przeprowadzenie badania w kierunku celiakii u chorych, z IBS. Umożliwi ono wyłonienie chorych na celiakię oraz wykrycie nieprawidłowości w badaniach biochemicznych krwi, w tym pozwoli na profilaktykę lub leczenie osteoporozy (16). Wiele doniesień naukowych wskazuje, że wśród pacjentów z rozpoznanym IBS, przyczyną dolegliwości może być nierozpoznana alergia lub nietolerancja pokarmowa. Wniosek ten wynika z prowadzonych badań oraz stosowania diet eliminacyjnych (17-25). Największy odsetek chorych (42%) stanowią pacjenci z nietolerancją mleka. U 34,5% chorych z IBS objawy kliniczne związane są ze spożyciem kapusty. Pacjenci zgłaszają objawy po spożyciu: jaj (12%), kukurydzy (9,5%), cebuli (36%), czekolady (25%), kawy (26%), orzechów (18%), jabłek (14%) oraz różnego rodzaju alkoholu (10-14%) (15).
Tabela 1. Prawdopodobieństwo występowania choroby organicznej u chorych z podejrzeniem IBS.
Choroba organicznaPrawdopodobieństwo choroby organicznej
IBS (%)Populacja ogólna (%)
Nieswoiste zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna)0,51-0,980,3-1,2
Rak jelita grubego0-0,514-6
Celiakia (choroba trzewna)4,670,25-1
Infekcja przewodu pokarmowego0-1,7-
Choroby tarczycy65-9
Nietolerancja laktozy22-2625
Alergia pokarmowa20-303-5
Leczenie dietetyczne zespołu jelita nadwrażliwego
Sposób żywienia nie jest przyczyną choroby, jednak niektóre pokarmy mogą nasilać dolegliwości. Dieta często pomaga w wyzdrowieniu, niekiedy bywa również jedynym środkiem leczniczym. Dostosowanie sposobu żywienia jest ważnym elementem skutecznego leczenia zespołu jelita nadwrażliwego.
Dla każdego pacjenta dietę ustala się indywidualnie, w zależności od występujących objawów. Wartość energetyczna diety powinna być zgodna z normami, lecz jednocześnie dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta (np. w otyłości zmniejszenie kaloryczności diety). U większości osób potrzebne jest wprowadzenie korekty składu diety i nawyków żywieniowych. Z tego względu konieczna jest modyfikacja żywieniowa zależnie od postaci i okresu choroby. Modyfikacja taka na ogół zmniejsza szereg objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Polega ona na indywidualnej eliminacji niektórych produktów żywnościowych nasilających dolegliwości (26).
U osoby z IBS korzystne może być ograniczenie spożycia tłustych mięs i wędlin. Ograniczenie tłustych potraw należy zastosować, jeżeli ból brzucha powstaje zaraz po spożyciu posiłku. Jednocześnie trzeba zwiększyć ilość spożywanego białka. Ciężkostrawne tłuszcze zwierzęce, szczególnie smażone, mogą nasilać dolegliwości chorych z IBS. Białko zwierzęce nie stwarza problemów zdrowotnych chorym z IBS, ponieważ jest prawidłowo trawione i wchłaniane w jelicie cienkim. Czasem jednak resztki peptydowe (niestrawionego białka) docierają do jelita grubego, gdzie podlegają rozkładowi w procesach gnilnych, co może wywołać biegunkę i cuchnące gazy. Zdarza się tak po spożyciu mięsa bogatego w tłuszcze i tkankę łączną. Zaleca się ograniczenie spożycia produktów wzdymających, takich jak: rośliny strączkowe, kapusta, cebula i czosnek. Gazy jelitowe są produktami procesu trawienia. Substancje, które nie mogą być strawione przez enzymy jelita cienkiego, są rozkładane w procesie fermentacji przez enzymy bakterii beztlenowych, głównie w prawej połowie okrężnicy. Ograniczeniu wydzielania gazów sprzyja unikanie pokarmów o dużej zdolności fermentacyjnej. Niektóre związki chemiczne zawarte w błonniku są rozkładane podczas fermentacji bakteryjnej z następowym wytwarzaniem produktów fermentacji – wodoru, dwutlenku węgla i metanu. Może to nasilić wzdęcie brzucha. Dlatego stosowanie dużych ilości warzyw i owoców jest często źle tolerowane przez osoby z IBS. Obecność drażniących cukrów (fruktoza) oraz niestrawnych oligosacharydów (rafinoza, stachioza) w warzywach i owocach nasila objawy choroby. Również część polisacharydów (węglowodanów złożonych) zawartych w błonniku otrąb zbożowych ulega fermentacji, może nasilić wzdęcia i bóle. Zawarta w ryżu i makaronach skrobia jest zazwyczaj dobrze tolerowana, natomiast skrobia ze świeżego pieczywa, fasoli, grochu i soczewicy łatwiej fermentuje, mogąc wywołać objawy chorobowe. Wskazane jest też ograniczenie lub całkowite wykluczenie z diety kawy naturalnej i mocnej herbaty, ponieważ zawarte w nich kofeina lub teina zwiększają kurczliwość mięśniówki jelita cienkiego. Należy ograniczyć spożycie alkoholu. Przyczynia się on do nasilenia dolegliwości bólowych, chorób przewodu pokarmowego oraz chorób wątroby i trzustki (27, 28). U pacjentów z IBS konieczne jest unikanie produktów zawierających sorbitol oraz fruktozę (napoje gazowane, słodycze, guma do żucia). Sorbitol wykazuje działanie drażniące na jelito, powoduje nasilenie bólów brzucha. W okresie znacznego nasilenia się dolegliwości, zwłaszcza występowania biegunek istotna jest też modyfikacja sposobu przyrządzania potraw. Zaleca się następujące technologie przyrządzania posiłków: gotowanie, gotowanie na parze, pieczenie w folii oraz duszenie. Modyfikacja diety zależy od postaci choroby (29, 30).
Dieta w postaci biegunkowej zespołu jelita nadwrażliwego

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2010-06-25
zaakceptowano do druku: 2010-07-28

Adres do korespondencji:
*Diana Wasiluk
Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
ul. Mieszka I-go 4 B, 15-054 Białystok
tel.: (85) 732-82-44, 665-423-222
e-mail: diana.wasiluk@umwb.edu.pl

Nowa Medycyna 3/2010
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna