Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Balneologia Polska 1-2/2005, s. 49-55
Urszula Kossowska-Cezak
Warunki odczucia cieplnego określone na podstawie temperatury średniej dobowej (na przykładzie Warszawy)
The thermal sensation conditons described on the basis of the daily mean temperature (an example of warsaw)
z Zakładu Klimatologii Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego
Kierownik Zakładu: dr hab. Jerzy Boryczka, prof. UW
Streszczenie
Na podstawie wartości średnich dobowych temperatury w Warszawie z okresu 1951-2000 zbadano częstość dni o różnym stopniu odczucia cieplnego. Stwierdzono, że średnio w roku występują:
dni gorące (25,1-30,0°C) – 1-2 dni w roku, od czerwca do sierpnia,
dni bardzo ciepłe (20,1-25,0°C) – 22 w roku, od kwietnia do września,
dni ciepłe (15,1-20,0°C) – 68 w roku, od kwietnia do października,
dni chłodne (10,1-15,0°C) – 69 w roku, w ciągu całego roku,
dni zimne (Ł10°C) – 204 dni w roku, w tym dni z temperaturą 0,1-10,0°C łagodnie zimne – 134, od sierpnia do czerwca, -9,9-0,0°C – 62 dni, od października do kwietnia i Ł-10°C bardzo i skrajnie zimne – 8 dni, od listopada do marca.
Stwierdzono, że w okresie 1951-2004 wzrastała częstość dni najcieplejszych, szczególnie w ostatnich latach XX wieku i na początku XXI wieku. Wyraźnie zmniejszyła się frekwencja dni z temperaturą średnią Ł-10°C i wzrosła>20,0°C.
WPROWADZENIE
Zakres odczucia cieplnego człowieka jest bardzo szeroki: od silnego przechłodzenia do przegrzania, a odczucie to zależy nie tylko od temperatury powietrza, ale też od prędkości ruchu powietrza i jego wilgotności. Aczkolwiek te dwa ostatnie czynniki powodują, że odczucie termiczne przy tej samej temperaturze bywa dość zróżnicowane, to już sama wartość temperatury jest ważną charakterystyką warunków odczuwalnych W opisie warunków biometeorologicznych bierze się pod uwagę m. in. temperaturę średnią dobową. Jest to ważna charakterystyka, ponieważ jej wartość ulega dużej zmienności w czasie – zarówno w cyklu rocznym, jak i w związku z postępującym ociepleniem, nie mówiąc już o nieregularnych zmianach z dnia na dzień. Jest przy tym łatwa do uzyskania na podstawie standardowych obserwacji meteorologicznych.
Celem opracowania jest przedstawienie zakresu zmienności i charakteru zmian w czasie temperatury średniej dobowej w okresie 1951-2000 w środkowej części Polski na przykładzie danych ze stacji Warszawa-Okęcie. W analizie zmian długookresowych uwzględniono również dane z lat 2001-2004.
Poszczególnym zakresom wartości temperatury średniej dobowej odpowiadają następujące stany odczucia termicznego (Bokša, Boguckij 1966):
temperatura (°C):
25,1 ÷ 30,0 – gorąco,
20,1 ÷ 25,0 – bardzo ciepło,
15,1 ÷ 20,0 – ciepło,
10,1 ÷ 15,0 – chłodno (orzeźwiająco),
Ł-10,0 – zimno.
Dni o podanych zakresach wartości temperatury średniej dobowej dalej będą nazywane dniami gorącymi*, bardzo ciepłymi itd.
Ponieważ w okresie 1951-2000 w Warszawie dni zimne stanowiły 56% wszystkich dni, a przy tym obejmują zakres temperatury szerszy (prawie 25°C) niż pozostałe 4 kategorie (niespełna 20°C), na potrzeby opracowania wprowadzono bardziej szczegółowy podział dni zimnych:
od 0,1 do 10,0°C – a więc z dodatnią temperaturą średnią dobową – dni łagodnie zimne,
od -9,9 do 0,0°C – umiarkowanie zimne,
od -19,9 do -10,0°C – bardzo zimne,
Ł-20°C – skrajnie zimne.
Częstość wyróżnionych dni w 50-leciu 1951-2000 podano w tabeli 1.
Tabela 1. Częstość (%) dni z temperaturą średnią dobową o różnym stanie odczucia cieplnego (Warszawa-Okęcie, 1951-2000).
Table 1. Frequency (%) of the days mean daily temperature with different degree of thermal sensation (Warszawa-Okęcie, 1951-2000).
DniTemperaturaIIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXIIRok
Gorące25,1 ÷ 30,0----0,82,21,6----0,4
Bardzo ciepłe20,1 ÷ 25,0---0,14,618,327,020,42,1---6,1
Ciepłe15,1 ÷ 20,0---6,530,049,053,255,125,93,2--18,7
Chłodne10,1 ÷ 15,00,10,32,822,044,130,417,622,853,629,03,40,318,9
Zimnełagodnie5,1 ÷ 10,03,55,620,642,919,61,5-0,118,148,428,68,616,536,8
0,1 ÷ 5,033,435,444,327,31,7---0,317,344,340,920,3
umiarkowanie-4,9 ÷ 0,032,333,025,61,2-----2,019,833,512,216,9
-9,9 ÷ -5,019,216,95,9------0,13,411,54,7
bardzo-14,9 ÷ -10,08,27,00,8-------0,53,81,72,1
-19,9 ÷ -15,02,51,5---------1,20,4
skrajnie-21,9 ÷ -20,00,70,3---------0,20,10,1
PRZEBIEG ROCZNY CZĘSTOŚCI DNI O RÓŻNEJ TEMPERATURZE ŚREDNIEJ DOBOWEJ
Dni z temperaturą średnią dobową ponad 25°C, a więc z odczuciem gorąca,występują w środkowej Polsce rzadko: w ciągu 50 lat zanotowano ich zaledwie 72 (0,4% dni), najwcześniej 1 czerwca, najpóźniej zaś 30 sierpnia. Są one zatem możliwe tylko podczas trzech letnich miesięcy, a największe prawdopodobieństwo przypada na najcieplejszy miesiąc roku – lipiec (średnio 2 dni na 3 lata). W rzeczywistości dni gorących nie było w 24 latach 50-lecia, a w pozostałych latach było ich przeważnie po 1-2 i tylko w niektórych wyjątkowo więcej (do 11 w 1966 r.). Najwyższa temperatura średnia dobowa wyniosła 28,4°C i wystąpiła w lipcu (25 lipca 1963), niewiele niższa zdarzyła się w sierpniu (28,0°C – 10 i 29 sierpnia 1992).
Temperatura średnia dobowa od 20,1 do 25,0°C, oznaczająca stan odczucia bardzo ciepło, pojawia się średnio podczas 22 dni w roku (6,1% dni – tab. 1) – najwcześniej w ostatnich dniach kwietnia, najpóźniej w ostatnich dniach września. Występuje zatem podczas pięciu najcieplejszych miesięcy roku, w tym największe prawdopodobieństwo osiąga w lipcu (27%, tzn. średnio 8-9 dni), sierpniu (20% – 6-7 dni) i czerwcu (18% – ok. 6 dni). Dni bardzo ciepłe występują co roku, w 50-leciu 1951-2000 od 6 (1980) do 44 (1992).
Okres występowania dni ciepłych, to znaczy z temperaturą średnią dobową między 15,1 i 20,0°C, jest niewiele dłuższy niż dni bardzo ciepłych: najwcześniejszy stwierdzono 1 kwietnia, a najpóźniejszy 22 października. Dni takich jest średnio w roku 68 (18,7% – tab. 1), a największą częstość osiągają w sierpniu (55% – ok. 17 dni) i w lipcu (53% – 16-17 dni), kiedy to zwykle obejmują ponad połowę miesiąca, i niewiele rzadziej pojawiają się w czerwcu (49% – ok. 15 dni). W badanym 50-leciu liczba dni ciepłych wahała się od 47 (1978) do 92 (1967).
Dni chłodne, z temperaturą średnią dobową 10,1-15,0°C, stanowią jedyną kategorię, jaka może wystąpić we wszystkich miesiącach roku, aczkolwiek prawdopodobieństwo ich pojawiania się w miesiącach zimowych jest bardzo małe. Ogólnie dni chłodnych jest niewiele więcej niż dni ciepłych – średnio 69 w roku (18,9% – tab. 1). Jeżeli pominąć odosobniony przypadek ze stycznia (jeden dzień w 50-leciu), to najwcześniejszą datą pojawienia sie dnia chłodnego jest 25 lutego, a najpóźniejszą 19 grudnia. Inaczej można powiedzieć, że od 20 grudnia do 24 lutego mamy do czynienia wyłącznie z odczuciem zimna o różnym jego natężeniu. Dni chłodne maksimum częstości osiągają dwukrotnie w roku: we wrześniu (54% – ok. 16 dni) i maju (44% – 13-14 dni); w całym okresie od kwietnia do października występują ponad 5 razy w miesiącu. W 50-leciu liczba dni chłodnych wahała się od 42 (1954) do 103 (1992) w roku.
Aczkolwiek liczba dni chłodnych jest bardzo zróżnicowana – tak w ciągu roku, jak i w poszczególnych latach, to warto mieć świadomość, że warunki termiczne bliskie dolnej granicy temperatury tej kategorii dni, a także nieznacznie poniżej niej, a więc na pograniczu odczucia chłodu i zimna mogą wystąpić w ciągu całego roku. Oznacza to, że podczas najcieplejszych dni zimowych temperatura praktycznie może być taka sama jak w najchłodniejszych dniach lata.
Omówione kategorie dni: gorące, bardzo ciepłe, ciepłe i chłodne razem stanowią średnio mniej niż połowę dni roku – ok. 161 (44%). Pozostałe 204 dni (56%) to dni zimne – z temperaturą średnią dobową równą lub niższą 10,0°C; dni takich nie stwierdzono wyłącznie w lipcu. Najwcześniejszy z nich wystąpił jednak dopiero 28 sierpnia, a najpóźniejszy 16 czerwca, zatem od dni zimowych praktycznie wolny jest okres ok. 2,5-miesiąca.
Spośród dni zimnych najliczniejsze – a zarazem najczęstsze w roku spośród wszystkich kategorii – są dni łagodnie zimne, tzn. z temperaturą średnią dobową 0,1-10,0°C, a więc jeszcze z temperaturą dodatnią; jest ich średnio 134-135 w roku (36,8% – tab. 1). Jak podano wcześniej, mogą pojawiać się od końca sierpnia do połowy czerwca, a największą częstość (65-73%, tzn. po 20-22 dni w miesiącu) w przejściowych porach roku: w marcu i kwietniu oraz październiku i listopadzie. Od grudnia do lutego występują z częstością 37-49% (11-15 dni), a wzrasta wówczas frekwencja dni o większym natężeniu zimna. W poszczególnych sezonach chłodnych liczba dni łagodnie zimnych waha się w bardzo szerokich granicach: od 64 (1995/6) do 184 (1974/5).
Dni umiarkowanie zimne, tzn. z temperaturą średnią dobową od -9,9 do 0,0°C, pojawiają się ponad dwukrotnie rzadziej niż łagodnie zimne – ok. 62 w roku (16,9% – tab. 1). Najwcześniejszy dzień z temperaturą średnią 0,0°C lub poniżej stwierdzono 13 października, a najpóźniejszy 19 kwietnia, występują one zatem tylko w chłodniejszej połowie roku. Maksimum częstości dni umiarkowanie zimne osiągają w styczniu (53% – ok.16 dni) i lutym (50% – 14 dni), częste są też w grudniu (45% – 14 dni). Liczba tych dni w poszczególnych sezonach była bardzo zróżnicowana: od 25 (1960/1) do 109 (1995/6).
Dni bardzo zimne, z temperaturą średnią dobową od -19,9 do -10,0°C, występują średnio 7-8 razy w roku (2,1% – tab. 1). Najwcześniej taki dzień zanotowano 17 listopada, a najpóźniejszy 8 marca, mogą one zatem pojawiać się tylko podczas niecałych 4 najchłodniejszych miesięcy. Najczęściej występują w styczniu (11% – 3-4 dni) i lutym (8,5% – 2-3 dni). W badanym 50-leciu dni bardzo zimnych nie było w 9 sezonach, w 7 sezonach było po 1-2, a największa ich liczba wynosiła 37 (1962/3).
Dni skrajnie zimne, to znaczy z temperaturą średnią poniżej -20,0°C pojawiają się w środkowej Polsce bardzo rzadko – w ciągu 50 lat wystąpiły tylko 18 razy, co odpowiada średniej częstości jednego takiego na 3 lata (0,1% – tab. 1). Średnia ta jest jednak wartością jeszcze bardziej fikcyjną niż w przypadku innych kategorii dni, bowiem dni skrajnie zimne pojawiły się tylko podczas 7 sezonów 50-lecia, ale 6 dni spośród 18 było w jednym miesiącu – styczniu 1987 r.; te same 6 dni stanowi maksymalną liczbę takich dni w całym sezonie 1986/7; była to zarazem maksymalna częstość w całym sezonie (1986/7) w 50-leciu. Najwcześniej dzień skrajnie zimny zanotowano 21 grudnia, najpóźniej 11 lutego. Największe prawdopodobieństwo dnia skrajnie zimnego przypada w styczniu (1 dzień na 5 lat), a w pozostałych miesiącach zimowych zaledwie raz na kilkanaście lat. Najniższa temperatura średnia dobowa w okresie 1951-2000 w Warszawie wyniosła -24,6°C i wystąpiła dwukrotnie: 31 stycznia 1956 i 14 stycznia 1987, niewiele wyższa była też w lutym (-24,0°C, 1 i 8 lutego 1956). Zakres zmienności temperatury średniej dobowej w Warszawie wynosi zatem 53°C: od -24,6 do 28,4°C.
WARUNKI ODCZUCIA CIEPLNEGO W POSZCZEGÓLNYCH PORACH ROKU
Z przedstawionej analizy wynika, że największym zróżnicowaniem termicznym wyróżniają się miesiące zimowe – od grudnia do lutego, kiedy to pojawiają się wszystkie kategorie dni zimnych, a także sporadycznie dni chłodne. W grudniu najczęstsze są jeszcze dni z dodatnią temperaturą średnią dobową, tzn. dni łagodnie zimne – ok. 15 dni, ale prawie równie częste – 14 – są dni umiarkowanie zimne. Pozostałe dwa dni miesiąca są raczej chłodniejsze niż cieplejsze od wymienionych. Zakres zmienności temperatury średniej dobowej w grudniu wynosi 34°C (od -21,3 do 12,7°C).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Bokša V.G., Boguckij B.V.: Klimatoterapija (rukovodstwo dla vračej), Izd. Zdrove, Kiev 1966.
Adres do korespondencji:
Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 30,
00-909 Warszawa

Balneologia Polska 1-2/2005