Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 3/2015, s. 103-109
Janina Książek, Piotr Jarzynkowski, Renata Piotrkowska
Wybrane elementy stylu życia pielęgniarek operacyjnych
Selected elements of surgical nurses’ lifestyles
Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego, Gdański Uniwersytet Medyczny
Summary
Introduction. Lifestyle is the principal modifiable determinant of health and illness regardless of age. Developed at a young age, it is established for years, while the essence of contemporary attitude to health is making society aware that they decide about their own health.
Aim. The purpose of the paper is to evaluate the health behaviors of surgical nurses on the basis of selected elements of lifestyle.
Material and methods. The study was conducted among 183 surgical nurses of Tri-City hospitals. A questionnaire of our own design and the Health Habits Inventory of (HHI) were used.
Results. The study group of surgical nurses presents a moderate level of health behaviors. They obtained a score of 77.61 points on the HHI scale, which is an average result, comparable to the results obtained by other professional groups.
Conclusions. The results of the study showed that the principles of healthy lifestyle the surgical nurses realizes the importance of their own actions, but this fact does not produce significant consequences in their daily lives. The recommendations are implemented health promotion by nurses rather selectively and can talk about the presence in their lives of individual elements of health behavior, rather than to implement a healthy lifestyle.
Wstęp
Na przestrzeni ostatnich dekad pojęcie „styl życia” stało się popularnym i modnym określeniem. Począwszy od lat 80. XX wieku pojawia się w sferze zdrowia publicznego zarówno w oficjalnych dokumentach WHO, jak i w publikacjach naukowych (1, 2). Według WHO, styl życia oznacza sposób funkcjonowania jednostki, oparty na wzajemnych związkach między szeroko pojętymi warunkami życia a indywidualnymi wzorami zachowań, które są determinowane przez czynniki społeczno-kulturowe i cechy indywidualne (3, 4). Kształtowanie świadomości, postaw i zachowań prozdrowotnych człowieka poprzez szeroko pojętą edukację zdrowotną oraz propagowanie określonego stylu życia jako najważniejszego czynnika zdrowia jednostki i społeczeństwa jest ogromnym wyzwaniem. Z tego powodu, zasadniczym kierunkiem promocji zdrowia jest kształtowanie korzystnego dla zdrowia stylu życia, przez ujawnianie czynników zagrażających zdrowiu oraz wyznaczanie kierunku działań profilaktycznych oraz promujących zdrowie (5). Autorzy Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015 w Polsce wyrazili opinię, iż styl życia ma wpływ na zdrowie człowieka w 50%, w ok. 20% zależy od środowiska, w 20% – od czynników genetycznych, w pozostałych 10% – od ochrony zdrowia (6, 7). Styl życia sprzyjający zdrowiu to między innymi właściwe odżywianie i aktywność fizyczna. Z badań GUS (Główny Urząd Statystyczny) z 2004 roku wynika, że tylko 30% dorosłych Polaków sklasyfikowało siebie jako umiarkowanie aktywnych fizycznie, głównie były to spacery i jazda na rowerze. Natomiast osoby w starszym wieku preferowały bierny sposób spędzania czasu (telewizja, czytanie) (8-11). Badania wykazują, że około 30-50% ludzi cierpi na zaburzenia snu, a 10-15% określa bezsenność i problemy z zasypianiem jako poważny problem (2). Niedostateczna ilość snu oraz jego zła jakość stanowią najbardziej ujemną stronę pracy zmianowej, która zaburza rytmiczność snu. Ta z kolei powoduje obniżenie sprawności oraz senność w godzinach pracy, trudności w zasypianiu w ciągu dnia, a to istotnie wpływa na wartość wypoczynku (12). Pełniąc role zawodowe i społeczne, każda jednostka narażona jest na konfrontację z trudnymi sytuacjami i radzenie sobie z nimi. Zawodem o szczególnie stresogennym charakterze jest pielęgniarstwo. Kontakt z pacjentem kumuluje różne problemy, a relacje interpersonalne pielęgniarki-pacjenci-współpracownicy nacechowane są nasileniem często negatywnych emocji (13, 14). Badania dotyczące obciążenia psychicznego wykazały, że jest to jedna z najbardziej narażonych na stres i wystąpienie „zespołu wypalenia zawodowego” grup zawodowych, gdzie często zdarzają się sytuacje nagłe i nieprzewidywalne (15). Źródłem stresu dla ponad 60% pielęgniarek jest praca w trybie nocnym, a dla 90% konieczność zachowania stałej czujności (16). Blok operacyjny jest miejscem szczególnym, gdzie o powodzeniu procedury medycznej decyduje współpraca i zaangażowanie całego zespołu. Od pielęgniarki operacyjnej wymaga się nie tylko zdolności manualnych, ale przede wszystkim szerokiej wiedzy, znajomości procedur oraz zdolności koncentracji i obserwacji (17). Niestety praca pielęgniarki operacyjnej niesie ze sobą liczne obciążenia: chemiczne, biologiczne, fizyczne oraz psychiczne, które najczęściej są powiązane i niejednokrotnie nakładają się na siebie (18, 19).
Cel pracy
Celem niniejszej pracy jest ocena zachowań zdrowotnych pielęgniarek operacyjnych na podstawie wybranych elementów stylu życia.
Materiał i metody
Grupę badawczą stanowiły 183 pielęgniarki operacyjne pracujące w szpitalach w Gdańsku i Gdyni. Badania miały charakter anonimowy, a wszystkie respondentki wyraziły na nie zgodę. Rozdano 207 ankiet, z czego otrzymano 183 prawidłowo wypełnionych. W pracy wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego. Narzędzie badawcze stanowił kwestionariusz ankiety, który składał się z trzech części. Pierwsza i trzecia stanowiły autorską część, natomiast drugą był Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ) autorstwa Zygfryda Juczyńskiego (20). Część pierwsza zawierała 8 pytań, które dotyczyły: wieku, wykształcenia, kształcenia podyplomowego, rodzaju zatrudnienia oraz stażu pracy w zawodzie pielęgniarki. W drugiej części (IZZ) respondenci mieli za zadanie zaznaczyć, jak często wykonują jedną z 24 czynności związanych ze zdrowiem, używając do oceny pięciostopniową skalę, gdzie: 1 oznacza „prawie nigdy“, 2 – „rzadko“, 3 – „od czasu do czasu“, 4 – „często“, 5 – „prawie zawsze“. Przygotowując test IZZ, który przeznaczony jest dla osób dorosłych, skupiono się na trzech głównych typach zachowań, obejmujących: a) zachowania, które na pewno wpływają na ryzyko zachorowania, b) zachowania, które podejmowane są w celu utrzymania zdrowia lub zredukowania zagrożenia chorobą, c) zachowania związane z przestrzeganiem zaleceń lekarskich. Inwentarz zawiera 24 pytania, które pozwalają na opis zachowań związanych ze zdrowiem. Biorąc pod uwagę udzielone odpowiedzi, ustala się ogólne nasilenia zachowań zdrowotnych oraz stopień nasilenia czterech kategorii zachowań zdrowotnych: a) prawidłowych nawyków żywieniowych, b) zachowań profilaktycznych, c) praktyk zdrowotnych, d) pozytywnego nastawienia psychicznego. W celu interpretacji wyników zlicza się wartości liczbowe wszystkich pytań. Oblicza się ogólny wskaźnik nasilenia zachowań zdrowotnych, a jego wartość zawiera się w przedziale od 24 do 120 punktów. Im wyższa wartość punktowa, tym większe nasilenie deklarowanych zachowań zdrowotnych. Wskaźnik ten jest następnie przeliczany na jednostki standaryzowane (steny). Przyjmują one wartość od 1 do 10, przy czym wartości od 1 do 4 stenów to wyniki niskie, od 7 do 10 stenów to wyniki wysokie, a steny 5 i 6 to wartości przeciętne. Wskaźnikiem nasilenia każdej z czterech kategorii zachowań zdrowotnych jest średnia liczba punktów uzyskana na podstawie sześciu pytań odpowiadających każdej z kategorii.
Trzecia część kwestionariusza ankiety, szczegółowa, zawierała 15 pytań związanych z żywieniem, stosowaniem używek, aktywnością fizyczną, reakcją na stres, jak również pytania dotyczące wypoczynku oraz opinii badanych na temat zdrowego stylu życia.
Wyniki
Charakterystyka badanej grupy
W badaniu wzięło udział 183 respondentów, z których 181 osób to kobiety, a 2 osoby (1%) nie odpowiedziały na pytanie o płeć. Najmłodsza respondentka miała 23 lata, najstarsza 61 lat, przy czym 76 osób (41%) mieściło się w przedziale wiekowym 41-50 lat, 20 (11%) badanych było do trzydziestego roku życia, 34 osoby (19%) były w przedziale wieku 51-61 lat, a 51 osób (29%) reprezentowało grupę od 31 do 40 lat. Na pytanie o stan cywilny 2 osoby (1%) nie udzieliły odpowiedzi, 121 osób (67%) to mężatki, 35 osób (19%) zadeklarowało stan panieński, 22 osoby (12%) to osoby rozwiedzione, a 2 osoby (1%) odpowiedziały, że są wdowami. Wykształcenie średnie medyczne deklarowało 126 (57%) ankietowanych pielęgniarek, 47 (22%) legitymuje się wykształceniem na poziomie licencjackim. Tytuł magistra pielęgniarstwa posiada 25 (12%) respondentek, natomiast 19 (9%) osób podało inne wyższe wykształcenie. Kształcenie podyplomowe przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Kształcenie podyplomowe.
 Liczba odpowiedzi%
Ukończona specjalizacja w dziedzinie pielęgniarstwa operacyjnego5017
Kurs kwalifikacyjny z pielęgniarstwa operacyjnego15252
Kurs specjalistyczny (endoskopowy, laparoskopowy)5619
Inne248
Brak odpowiedzi124
Suma294100
W badanej grupie pielęgniarek dominował wielozmianowy system pracy (72%, 133 osoby). Jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi na to pytanie, a 49 (27%) osób pracuje w systemie jednozmianowym. Jeśli chodzi o formę zatrudnienia, zdecydowana większość respondentek – 135 osób (59%) – zatrudniona jest na zasadzie umowy o pracę, 78 (34%) osób pracuje na umowę kontraktową, a 15 pielęgniarek (7%) – na umowę zlecenie. Jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi na to pytanie. W zawodzie pielęgniarki 69 osób (37%) pracuje od 21 do 30 lat, stażem pracy mieszczącym się w granicach 11-20 lat charakteryzowało się 61 osób (33%), 27 (15%) pielęgniarek posiada staż w przedziale 31-43 lata i kolejne 27 (15%) osób – w przedziale 1-10 lat.
Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ)
Wyniki IZZ w skali stenowej badanej grupy pielęgniarek zostały przedstawione w tabeli 2.
Tabela 2. Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ).
 Liczba osób%
Sten 174
Sten 2137
Sten 33519
Sten 43620
Sten 53217
Sten 63217
Sten 72011
Sten 853
Sten 921
Sten 1000
Brak odpowiedzi11
Suma183100
Z uzyskanych danych wynika, iż nikt nie uzyskał maksymalnych wartości sten, 49% respondentek uzyskała wyniki niskie w granicach od 1 do 4 stena, 35% – wartości przeciętne w granicach 5 i 6 stena, a tylko 15% respondentek osiągnęła wartości wysokie w granicach 7-10 stena. Jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi. Stopień nasilenia czterech kategorii zachowań zdrowotnych obejmujących IZZ badanej grupy pielęgniarek operacyjnych został przedstawiony następująco:
– prawidłowe nawyki żywieniowe,
– zachowania profilaktyczne,
– praktyki zdrowotne,
– pozytywne nastawienie psychiczne.
Prawidłowe nawyki żywieniowe dotyczą przede wszystkim rodzaju spożywanej żywności, np. pełnoziarniste pieczywo, warzywa, owoce. Respondentki oceniały je według pięciostopniowej skali (tab. 3).
Tabela 3. Prawidłowe nawyki żywieniowe.
 Liczba osób%
Brak odpowiedzi11
Prawie nigdy00
Rzadko169
Od czasu do czasu4625
Często10758
Prawie zawsze137
Suma183100
Ponad połowa respondentek – 107 osób (58%) – deklaruje prawidłowe nawyki żywieniowe „często“, 46 (25%) osób – „od czasu do czasu“, a „prawie zawsze“ prawidłowe nawyki żywieniowe stosuje tylko 13 (7%) ankietowanych pielęgniarek.
Przestrzeganie zaleceń zdrowotnych oraz pozyskiwanie informacji dotyczących zdrowia i choroby to zachowania profilaktyczne, których częstość przedstawia tabela 4.
Tabela 4. Zachowania profilaktyczne.
 Liczba osób%
Brak odpowiedzi10,5
Prawie nigdy00
Rzadko2714,8
Od czasu do czasu9551,9
Często5027,3
Prawie zawsze105,5
Suma183100
W tej kategorii również jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi. Ponad połowa respondentek (51,9%) od czasu do czasu stosuje zachowania profilaktyczne, „często” odpowiedziało 27,3% ankietowanych, „prawie zawsze” tylko 5,5%, „rzadko” – 14,8%, natomiast nikt nie udzielił odpowiedzi „prawie nigdy”.
Pozytywne nastawienie psychiczne włącza takie czynniki psychologiczne jak: unikanie silnych emocji, długotrwałych stresów i napięć oraz sytuacji wpływających stresogennie i przygnębiająco (tab. 5).
Tabela 5. Pozytywne nastawienie psychiczne.
 Liczba osób%
Brak odpowiedzi11
Prawie nigdy11
Rzadko1910
Od czasu do czasu8244
Często7541
Prawie zawsze53
Suma183100
Pozytywne nastawienie psychiczne „prawie zawsze“ ma tylko 3% respondentek, „często” – 41%, „od czasu do czasu” odpowiedziało najwięcej ankietowanych, bo aż 44%. 10% pielęgniarek odpowiedziało „rzadko”, natomiast „prawie nigdy” tylko jedna osoba (1%). Jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi.
Praktyki zdrowotne uwzględniają codzienne nawyki związane ze snem, rekreacją oraz aktywnością fizyczną (tab. 6).
Tabela 6. Praktyki zdrowotne.
 Liczba osób%
Brak odpowiedzi11
Prawie nigdy21
Rzadko2916
Od czasu do czasu10456
Często4525
Prawie zawsze21
Suma183100
Ponad połowa respondentów (56%) praktykom zdrowotnym ulega „od czasu do czasu“, „rzadko“ – 16%, „często“ – 1/4 ankietowanych, natomiast „prawie zawsze“ i „prawie nigdy“ tylko 1% pielęgniarek. Jedna osoba nie udzieliła odpowiedzi.
Dane zebrane na podstawie ankiet odpowiadają danym literaturowym, co prawda występują drobne różnice wartości średnich, jednakże zachowany jest rząd wielkości, co może świadczyć o rzetelnym wypełnieniu ankiet (tab. 7).
Tabela 7. Wskaźnik zachowań zdrowotnych.
 Dane na podstawie ankietDane literaturowe
ŚredniaOdchylenie standardoweŚredniaOdchylenie standardowe
Wskaźnik zachowań zdrowotnych77,6114,0781,8214,16
Prawidłowe nawyki żywieniowe3,560,683,220,76
Zachowania profilaktyczne3,140,743,420,78
Pozytywne nastawienie psychiczne3,290,693,520,66
Praktyki zdrowotne3,020,643,320,85
Częstotliwość spożywanych produktów

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 35 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Woynarowska B: Edukacja zdrowotna – podstawy teoretyczne i metodyczne. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007: 18-25, 50-55. 2. Drabik J, Resiak M, Ziółkowski A: Zdrowie i jego uwarunkowania. Styl życia w promocji zdrowia. Wyd. Ucz. AWFiS, Gdańsk 2010: 17-24. 3. Siciński A: Styl życia miejskiego w Polsce doby przemysłowej. Wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1993: 15-22. 4. Kowal A, Gaweł G: Styl życia i zachowania ryzykowne dla zdrowia pielęgniarek. Zakład Zarządzania Pielęgniarstwem WOZ CM UJ, Kraków 2001: 193-201. 5. Krajewska-Kułak E, Szczepański M, Łukaszczyk C, Lewko J: Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna. Analiza stylu życia studentów wybranych uczelni w Polsce. Wyd. Akademii Medycznej w Białymstoku 2007: 349-357. 6. Mirosław J, Wysocki J, Miller M: Paradygmat Lalonde’a. Światowa Organizacja Zdrowia i Nowe Zdrowie Publiczne. Prz Epidemiol 2003; 57: 505-512. 7. Narodowy Program Zdrowia na lata 2006-2015. 8. Dmowska I, Kozak-Szkopek E: Knowledge of the role of physical activity in the etiology of the civilization diseases by elderly. Nursing Topics 2010; 18(3): 272-278. 9. Patoła A, Piotrkowska R, Książek J: Zachowania zdrowotne pacjentów z niedokrwieniem kończyn dolnych. [W:] Krajewska-Kułak E, Szczepański M, Łukaszuk C, Lewko J (red.): Problemy terapeutyczno-pielęgnacyjne: od poczęcia do starości. MKDruk, Białystok 2007: 358-361. 10. Barański J, Piątkowski W: Zdrowie i choroba. Wyd. ATUT, Wrocław 2002: 66-69. 11. Pirogowicz I, Bujanowska-Fedak M, Steciwko A: Zdrowie kobiet – profilaktyka chorób i promocja zdrowego stylu życia. Essentia Medica 2005; 5(21): 34-41. 12. Janus B, Charońska E, Biskupska M: Wybrane elementy stylu życia dorosłych w rejonie pracy pielęgniarek. Pielęg Pol 2002; 2(14): 243-246. 13. Kliszcz J, Nowicka-Sauer K, Sadowska A, Trzeciak B: Emotional control and the level of anxiety and depression in nurses. Zdr Publ 2004; 114(3): 346-349. 14. Książek I, Książek J: Badanie pielęgniarskie. Obciążenie psychiczne i stres. Mag Pielęg Położ 2007; 3: 20-23. 15. Rogala-Pawelczyk G, Parkitna J: Zespół wypalenia zawodowego w pracy pielęgniarek pediatrycznych. Pielęg Położ 2003; 5: 8-10. 16. Lewandowska A, Litwin B: Wypalenie zawodowe jako zagrożenie w pracy pielęgniarki. Ann Acad Med w Szczecinie 2009; 55(3): 86-89. 17. Ciuruś MJ: Rozwój pielęgniarstwa operacyjnego w Polsce. Rola i zadania pielęgniarki operacyjnej. Blok Operacyjny 2002; 1(5): 36-39. 18. Ciuruś MJ: Pielęgniarstwo operacyjne. Wyd. Adi, Łódź 1998: 48-53. 19. Sosnowska E: Zagrożenia w pracy pielęgniarki operacyjnej. Pielęg Położ 2009; 3: 24-25. 20. Juczyński Z: Inwentarz Zachowań Zdrowotnych. Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 2001: 110-117.
otrzymano: 2015-08-13
zaakceptowano do druku: 2015-08-25

Adres do korespondencji:
Renata Piotrkowska
Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego GUMed
ul. Dębinki 7, 80-952 Gdańsk
tel. +48 (58) 349-12-47
rpiotrkowska@gumed.edu.pl

Medycyna Rodzinna 3/2015
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna