Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2015, s. 182-185
Krystyna Zarzecka1, Marek Gugała1, Iwona Mystkowska2, Alicja Baranowska2, Magdalena Zarzecka3, Katarzyna Falkowska3
Owies siewny – wartość odżywcza i prozdrowotna oraz wykorzystanie przemysłowe
Oat seed – nutritional value and pro-healthy and industrial use
1Katedra Agrotechnologii, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny, Siedlce
2Zakład Rolnictwa, Państwowa Szkoła Wyższa, Biała Podlaska
3Studentki VI roku Wydziału Lekarskiego, Uniwersytet Medyczny, Białystok
Summary
Oat cultivars breeding in Poland started at the end of 19th century. In recent decades interest in oats and its products was significantly increased. The chemical composition and nutritional value indicate the possibility of its widespread ise in nutrition, medicine, cosmetics and industrial processing. Oat and oat products are an important source of many valuable components, i.e. first of all, proteins, fats, dietary fibre, carbohydrates, mineral compounds and vitamins. Oat grain contained 10-23% total protein, 4-10% fat and 37-55% starch. They key component of this soluble fraction of dietary fibre are b-glucans. Oat is a health promoting grain for the human body. Oat products may be a beneficial diet suplement to be highly recommended for people suffering from such diseases as: overweight, gastrointestinal track disorders, atherosclerosis, hypertension. Very beneficial features of the use of hulled oats provide an opportunity for the production of food of high biological quality. Oats plays an important role in crop rotation and provides a valuable fodder for animals.
Pochodzenie i charakterystyka botaniczna owsa siewnego
Owies siewny (Avena sativa L.) jest uważany za młodą roślinę uprawną, gdyż w uprawie pojawił się znacznie później niż pszenica i jęczmień. Podobnie jak żyto określa się go mianem „wtórnej” rośliny uprawnej, gdyż na początku towarzyszył uprawom pszenicy jako chwast segetalny, którą następnie wyparł ze względu na jej wysokie wymagania (1-3). Pierwsze wzmianki o owsie pochodzą z epoki brązu (ok. 1500 lat p.n.e.) i dotyczą głównie owsa szorstkiego (Avena strigosa), a następne owsa siewnego (Avena sativa L.) i owsa głuchego (Avena fatua L.). Uprawa owsa na ziemiach polskich rozpowszechniła się dopiero w VIII-X wieku wraz z wprowadzeniem gospodarki ornej, natomiast prace hodowlane nad tą rośliną rozpoczęły się pod koniec XIX wieku (1). Zakres hodowli każdego gatunku rośliny jest związany ze znaczeniem w uprawie. W pierwszej połowie XX wieku uprawę owsa kojarzono głównie z liczbą koni, które były podstawową siłą pociągową. Był on wtedy uprawiany w Polsce na powierzchni ponad dwóch milionów hektarów. Już wówczas zwracano uwagę na znaczenie tej rośliny w żywieniu ludzi (4). W 2013 roku owies i jego mieszanki uprawiano na powierzchni 1,5 mln ha, a zbiory wyniosły 1 182 000 ton i były mniejsze niż w ostatnich pięciu latach (5). W naszym kraju przeciętnie 80% ziarna przeznacza się na paszę, 15% na materiał siewny, a tylko 5% na cele konsumpcyjne. Na rynku Unii Europejskiej na konsumpcję wykorzystuje się około 9% ziarna, na paszę 80%, a na inne cele 11%, natomiast np. w Wielkiej Brytanii ilość owsa przeznaczona do konsumpcji wynosi około 44%, a tylko 38% kierowane jest na paszę (6, 7).
Obecnie uprawiane są dwa gatunki – owies zwyczajny (Avena vulgaris) i owies nagi (Avena nuda). W 2014 roku w Krajowym Rejestrze wpisanych było 28 odmian – 23 owsa zwyczajnego i 5 owsa nagiego. Dwadzieścia jeden odmian owsa zwyczajnego przeznaczone są do uprawy na terenach nizinnych naszego kraju, dwie do uprawy na terenach górskich, a odmiany owsa nagiego – do uprawy w warunkach nizinnych (8).
Owies siewny (Avena sativa L.) należy do rodziny Trawy (Poaceae = Gramineae). Jest rośliną jednoroczną, formą jarą i ozimą, ale w Polsce uprawia się wyłącznie formę jarą, gdyż w naszych warunkach klimatycznych odmiany ozime mają niską mrozoodporność.
System korzeniowy owsa jest wiązkowy, dobrze rozwinięty. Główna masa korzeni rozwija się w warstwie ornej, ale pojedyncze korzenie mogą dochodzić na głębokość 2 m. Łodyga zwana źdźbłem lub słomą składa się z 4-8 międzywęźli i osiąga wysokość 60-110 cm. Jest wyprostowana, wewnątrz pusta, słabo zdrewniała. Liście mają kształt lancetowaty, skręcają się w lewo. Kwiatostanem jest wiecha o długości 20-25 cm. Na zakończeniach odgałęzień wiechy znajdują się kłoski zawierające 1-3 kwiatki, z których wykształcają się 1-3 ziarniaki. Ziarniak owsa oplewionego otaczają luźno dwie plewki (łuski), a ziarniak owsa nagiego nie ma plewek (1, 9).
Skład chemiczny ziarna owsa, wartość odżywcza i zastosowanie w przemyśle spożywczym
Ziarno owsa posiada bardzo wartościowy skład chemiczny, który jest czynnikiem decydującym o wartości pokarmowej (1, 10, 11). Jest to wyjątkowo atrakcyjne zboże ze względu na właściwości żywieniowe, profilaktyczno-dietetyczne, lecznicze oraz zastosowania przemysłowe. Stały rozwój wiedzy o żywności i wpływie spożywanego pokarmu na zdrowie oraz zainteresowanie różnych gałęzi przemysłu sprawiły, że owies stał się przedmiotem licznych badań naukowych w zakresie biochemicznych i biotechnologicznych właściwości (7, 12, 13). Ponadto pojawiły się nowe metody frakcjonowania ziarna owsa na części składowe oraz wzrosło zapotrzebowanie konsumenta na produkty pochodzenia naturalnego, a w szczególności roślinnego (14, 15).
Ziarno owsa stanowi ważne źródło białka o wysokiej wartości odżywczej. W obłuszczonym ziarnie ilość białka ogółem waha się w granicach 10-23% i jest go więcej o 10-20% w porównaniu z innymi zbożami (11, 16-18). Jakość białka zależy od zawartości pojedynczych aminokwasów egzogennych oraz ich sumy. W ziarnie owsa występują aminokwasy egzogenne takie jak: lizyna, treonina, metionina, enyloalanina, tyrozyna, walina, leucyna i są one obecne w większej ilości niż u innych zbóż (13). Gibiński i wsp. (6) w swoich badaniach wykazali, że spożycie 100 g płatków owsianych pokrywa dzienne zapotrzebowanie człowieka na 7 z 10 aminokwasów egzogennych, a według Gąsiorowskiego (19) zapewnia około 30% dziennego zapotrzebowania na kwas linolowy. Z żywieniowego punktu widzenia najbardziej korzystnym składem aminokwasowym charakteryzują się albuminy i globuliny, które łącznie stanowią około 70% białka ogólnego i to one wywierają wpływ na wartość odżywczą owsa i produktów jego przerobu (19). Wartość odżywcza białek zbożowych mierzona wskaźnikami biologicznymi pozwala uszeregować je następująco: owies > żyto > jęczmień > kukurydza > pszenica (7).
Pod względem zawartości tłuszczu, który kształtuje się w ziarnie na poziomie 4-10% (zarejestrowane odmiany), owies zdecydowanie przewyższa (3-5 razy) inne zboża uprawiane w Polsce (6, 8, 20). Lipidy są rozmieszczone dość równomiernie w całym ziarnie, w odróżnieniu od żyta, pszenicy, kukurydzy, gdzie występują głównie w zarodku i warstwie aleuronowej. Tłuszcz owsiany jest bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe, które stanowią około 80% wszystkich kwasów. Są to głównie kwasy: oleinowy (29-53%), linolowy (24-48%), α-linolenowy (1-5%) oraz kwasy o dłuższych łańcuchach (2, 17). Zawartość lipidów oraz skład kwasów tłuszczowych w ziarnie owsa kształtują głównie warunki glebowo-klimatyczne panujące podczas wegetacji i cechy dziedziczne (21).
Ziarno owsa, w porównaniu z innymi zbożami zawiera najmniejszą ilość węglowodanów, wśród których dominuje skrobia, która jest najważniejszą substancją zapasową. Jej zawartość mieści się w granicach 37-55%. Oprócz skrobi na uwagę zasługują hemiceluloza i celuloza, które wchodzą w skład błonnika pokarmowego oraz tworzą strukturę ścian komórkowych (19, 22). Błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe) stanowi około 30% ziarna oplewionego, po obłuszczeniu – 11-14%, a płatki owsiane około 14%, w tym frakcji nierozpuszczalnej – ponad 6%, rozpuszczalnej – prawie 8%. Tak wysoki poziom frakcji rozpuszczalnej spośród zbóż jest charakterystyczny tylko dla owsa. Najważniejszym, rozpuszczalnym w wodzie składnikiem włókna pokarmowego owsa są β-glukany – szczególnie wartościowe w żywieniu człowieka ze względu na aktywność biologiczną. Ponadto są jednym z największych odkryć ostatnich lat. Jedną z właściwości β-glukanów jest zdolność tworzenia lepkich roztworów, które spowalniając pasaż i zakwaszając treść pokarmową, hamują rozwój bakterii gnilnych oraz zmniejszają wchłanianie tłuszczu i cholesterolu (7, 10).
Owies, obok prosa, jest zbożem najbogatszym w składniki mineralne. W największych ilościach występują związki wapnia, magnezu, fosforu, potasu, żelaza, krzemu, a o ich zawartości decydują głównie: odmiana, warunki pogodowe panujące podczas wegetacji oraz czynniki agrotechniczne (23). W ziarnie, płatkach owsianych, w młodych roślinach oraz plewach i otrębach występuje w dużych ilościach cenny dla zdrowia cynk. Owies i jego produkty zawierają witaminy z grupy B oraz rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E i K (7, 19).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-10-22
zaakceptowano do druku: 2015-11-09

Adres do korespondencji:
Krystyna Zarzecka
Katedra Agrotechnologii Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach
ul. Prusa 14, 08-110 Siedlce
tel. +48 (25) 643-12-82
kzarzecka@uph.edu.pl

Medycyna Rodzinna 4/2015
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna