Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 1-2/2009, s. 13-16
*Ewa Iwanicka-Grzegorek1, Joanna Michalik2, Joanna Kępa-Prokopienko1
Występowanie halitozy u 12-letnich dzieci – badanie pilotażowe
Prevalence of halitosis in 12 year-old children: a pilot study
1Zakład Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Elżbieta Jodkowska
2Zakład Informatyki Medycznej i Telemedycyny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. inż. Robert Rudowski
Wstęp
Problem halitozy dotyka ludzi w różnym wieku, zarówno kobiet jak i mężczyzn. Badania epidemiologiczne halitozy nie są prowadzone systematycznie, tak jak badania dotyczące próchnicy. Szacunkowo podaje się, że halitoza dotyka co 8 pacjenta, niezależnie od płci (1, 2). Z problemem halitozy boryka się około 90 milionów Amerykanów, a dla porównania – blisko 18 milionów choruje na cukrzycę. Częstotliwość występowania fetor ex ore jest zatem prawie pięciokrotnie większa (1, 2). W Japonii zostały przeprowadzone badania na 33 427 osobach powyżej 15. roku życia, które wykazały, że na halitozę cierpi 14,5% badanych (3). W Szwecji badaniami objęto 1681 osób w wieku 30-40 lat z okolicy Sztokholmu. Stwierdzono występowanie nieświeżego oddechu u 2,4% badanych, przy czym uwzględniono tylko te osoby, u których ocena organoleptyczna wynosiła 5 (4). Natomiast po analizie ankiety przeprowadzonej we Francji wśród 4815 osób powyżej 15. roku życia, stwierdzono, że 22% badanych podejrzewa u siebie nieprzyjemny zapach z ust (5). Należy podkreślić, że badania obejmują zwykle osoby dorosłe, bardzo rzadko starszą młodzież. W aktualnym piśmiennictwie można znaleźć pojedyncze badania dotyczące problemów z brzydkim oddechem u dzieci. Wydaje się, że powodem takiej sytuacji było wieloletnie przekonanie, że halitoza jest jedynie objawem związanym z chorobami przyzębia. Tymczasem najczęstszą przyczyną halitozy ustnej są bakterie bytujące na grzbietowej tylnej części języka, zwykle w postaci nalotu (2, 6, 7). Główne grupy przyczyn powstawania fetor ex ore w jamie ustnej i poza jamą ustną uwzględnia klasyfikacja opublikowana przez Yaegakiego i Coila (8). Podczas diagnozowania pacjentów w kierunku halitozy należy brać pod uwagę, że niektóre metabolity przyjmowanych leków mogą znajdować się w powietrzu pęcherzykowym i powodować nieprzyjemny zapach. I tak np. disulfiram, podawany w chorobie alkoholowej, jest metabolizowany do dwusiarczku węgla (9). Należy także pamiętać, że nieprzyjemny zapach może być spowodowany spożywaniem niektórych pokarmów (czosnek, cebula) (2, 8). Dlatego też, przed postawieniem rozpoznania halitozy ustnej należy wykluczyć powyższe przyczyny brzydkiego zapachu. Częstym objawem zgłaszanym przez pacjentów jest poranny brzydki zapach z jamy ustnej, zwany również porannym niesmakiem. Jest to dość powszechnie występujący objaw będący efektem zmniejszonego wydzielania śliny podczas snu. Ślina, dzięki swojej właściwości mechanicznego oczyszczania tkanek jamy ustnej, przyczynia się do zmniejszenia ilości bakterii odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach. Natomiast podczas snu dochodzi do nadmiernego gromadzenia się drobnoustrojów w jamie ustnej, podwyższa się pH śliny w kierunku zasadowym, co prowadzi do zwiększonego namnażania się bakterii i nasilenia procesów przemian bakteryjnych (2, 8). U takich pacjentów również nie rozpoznaje się halitozy.
Wiele z czynników etiologicznych halitozy występuje u dzieci. Dlatego interesującym problemem wydaje się pytanie o częstotliwość występowania halitozy u dzieci. W trakcie niniejszego badania pilotażowego oceniano występowanie i nasilenie halitozy u dzieci 12-letnich. W trakcie badania poszukiwano również związku pomiędzy nawykami i zachowaniami higienicznymi związanymi z jamą ustną a wystąpieniem halitozy.
Materiał i metody
Badania przeprowadzono w 2007 roku w Zakładzie Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Do badań zakwalifikowano grupę 124 dzieci w wieku 12 lat, które były uczniami losowo wybranej szkoły podstawowej. W badanej grupie dziewczynki stanowiły 47,6%. Przed rozpoczęciem badania uzyskano zgodę rodziców. Badanie składało się z części klinicznej i ankietowej. Wyniki badań klinicznych i ankietowych oznaczane były unikalnym numerem pacjenta.
Badanie kliniczne rozpoczynano od oceny organoleptycznej powietrza wydychanego (OM – ang. organolepic measurement). Badanie organoleptyczne polegało na wąchaniu powietrza wydychanego przez pacjenta przez rurkę o długości 10 cm. Dodatkowo badano także organoleptycznie zawartość z przestrzeni międzyzębowej zębów bocznych, którą pobierano za pomocą nitki dentystycznej. Do protokołu zapisywano oba wyniki, ale o rozpoznaniu decydował wynik badania powietrza wydychanego. Użytkowano ogólnie przyjęta skalę od 0 do 5 opublikowaną przez Rosenberga i wsp. (10, 11, 12):
0. brak nieprzyjemnego zapachu,
1. dyskretny – trudny do określenia,
2. niewielki, ale wyraźnie rozpoznawalny,
3. umiarkowany, ale zdecydowanie obecny,
4. silny – wyraźnie stwierdzony, ale badacz może wytrzymać,
5. bardzo silny – egzaminator nie może wytrzymać w trakcie badania.
Halitozę rozpoznawano, gdy wynik badania organoleptycznego oceniano na co najmniej 2 w powyższej skali.
W trakcie badania oceniano także higienę jamy ustnej, stosując uproszczony wskaźnik płytki (O´Leary).
Następnie poproszono uczniów o dobrowolne wypełnienie ankiety, wszyscy zgodzili się odpowiedzieć na pytania. Pytania ankiety miały na celu ocenę nawyków higienicznych dotyczących jamy ustnej oraz problemów związanych z brzydkim zapachem powietrza wydychanego.
Uzyskane w badaniu dane kliniczne i ankietowe, po ich uprzednim zakodowaniu, zostały poddane analizie statystycznej. Podstawową techniką stosowaną w analizie był test Manna Whitneya i test Chi kwadrat Pearsona. Wyniki badań ankietowych opracowano statystycznie przy użyciu licencjonowanego pakietu statystycznego Statistica 7.1PL.
Wyniki
Rozkład odsetkowy dzieci w zależności od wyniku badania organoleptycznego przedstawiono na rycinie 1. Halitozę rozpoznano u 14 dzieci (11,3%), tylko u dwojga wynik badania organoleptycznego wynosił 3, pozostałe osoby miały wynik 2 (średnio 2,1). Należy zatem stwierdzić, że nasilenie halitozy było małe.
Ryc. 1. Rozkład odsetkowy badanych dzieci w zależności od wyniku badania organoleptycznego.
Zestawienie odpowiedzi na pytanie, czy uważasz, że miewasz brzydki zapach z jamy ustnej przedstawia rycina 2. Najwięcej pozytywnych odpowiedzi, 85,71% udzieliły dzieci, u których rozpoznano halitozę. Różnice w rozkładzie odpowiedzi są statystycznie znamienne – p<0,05.
Ryc. 2. Samoocena problemu brzydkiego zapachu z ust w opinii ankietowanych z uwzględnieniem wyniku badania organoleptycznego: p<0,05 test Manna Whitneya.
Rycina 3 prezentuje wyniki badania higieny jamy ustnej. Najwyższy wskaźnik płytki, 0,52 (O´Leary) stwierdzono w grupie, gdzie wynik badania organoleptycznego wynosił 1. Wskaźnik higieny jamy ustnej w grupie osób chorych na halitozę wynosi 0,30 i jest podobny do wskaźnika grupy dzieci, u których w trakcie badania organoleptycznego nie stwierdzano brzydkiego zapachu z ust (OM=0). Różnice w rozkładzie odpowiedzi są statystycznie znamienne (p<0,05).
Ryc. 3. Wyniki badania higieny jamy ustnej w zależności od wyniku badania organoleptycznego: p<0,05 test Manna Whitneya.
W tabeli 1 zestawiono odpowiedzi respondentów na wybrane pytania dotyczące zachowań higienicznych związanych z jamą ustną. Odpowiedzi ułożono w zależności od wyniku badania organoleptycznego. Analiza statystyczna nie wykazała zależności statystycznych.
Tabela 1. Rozkład odsetkowy odpowiedzi twierdzących w zależności od wyniku badania organopeltycznego.
PytanieOM=0OM=1OM>=2Test chi2
Mycie zębów co najmniej 2 razy13,46%22,41%21,43%n.s.
Przekonanie, że należy używać nitki dentystycznej96,15%87,93%92,86%n.s.
Stosowanie nitki dentystycznej17,31%17,24%17,14%n.s.
Dyskusja
Przedstawione badanie jest badaniem pilotażowym, grupa badana składała się z uczniów jednej, losowo dobranej szkoły. W trakcie badania rozpoznano halitozę u 11,3% dzieci. W badaniach własnych u osób dorosłych (13, 14) stwierdzono większy odsetek chorych, który wynosił zależnie od doboru grupy, od 13,8 do 50%. Należy podkreślić, że halitoza w aktualnie prezentowanych badaniach miała małe nasilenie – około 2 w skali od 0 do 5. Tylko u dwojga dzieci oceniono nasilenie brzydkiego zapachu powietrza wydychanego na 3. Tymczasem w badaniach u osób dorosłych (13, 14) stwierdzano średnie nasilenie halitozy powyżej 3. Ale pomimo faktu, że nasilenie halitozy jest małe, dzieci z tym rozpoznaniem doskonale zdają sobie sprawę z problemu. Tylko nieco ponad 14% spośród dzieci z rozpoznaną halitozą twierdziło w ankiecie, że nie ma problemów z brzydkim zapachem z ust. Nie trudno sobie wyobrazić, jak trudna jest sytuacja nastolatka z problemem brzydkiego zapachu z jamy ustnej. Dodatkowym problemem jest fakt, że lekarze nie posiadają dostatecznej wiedzy na temat diagnostyki i leczenia halitozy (14, 15). Nie prowadzi się także programów edukacyjnych na temat halitozy. Dlatego pacjenci często nie wiedzą, do kogo się zwrócić, a jeżeli pójdą do lekarza, to są lekceważeni lub kierowani na bardzo liczne badania, najczęściej w kierunku chorób przewodu pokarmowego (14, 15).
Analiza statystyczna danych wykazała statystycznie znamienną różnicę higieny jamy ustnej (p<0,05) mierzoną wskaźnikiem płytki (O´Leary). Grupa dzieci z halitozą miała poziom higieny podobny do dzieci, u których nie stwierdzono brzydkiego zapachu z jamy ustnej (OM=0). Zdecydowanie gorszy stan higieny jamy ustnej prezentowały dzieci, u których badaniem organoleptycznym powietrza wydychanego stwierdzano dyskretny – trudny do określenia brzydki zapach z jamy ustnej (OM=1). Wszystkie grupy podobnie odpowiadały na pytania dotyczące higieny jamy ustnej. Na tej podstawie można stwierdzić, że u badanych dzieci brzydki zapach wydychanego powietrza nie zależy od zaniedbań w zakresie higieny jamy ustnej.
Odmienne wyniki dotyczące czynników predysponujących do powstania halitozy opublikowała Amir i wsp. (16). W publikacji przedstawiono badanie 24 dzieci, u których rozpoznano halitozę ustną. Stwierdzono również, że czynnikami, które miały związek z nasileniem halitozy był nalot na tylnej grzbietowej części języka, wskaźnik płytki nazębnej oraz wskaźnik krwawienia z dziąseł. Przyczyną różnic jest dobór grupy badanej. Wszystkie dzieci badane w opisywanej próbie zostały skierowane do konsultacji z powodu problemów z brzydkim zapachem z jamy ustnej. Był to zatem celowy dobór próby, który pozwalał na zbadanie przyczyn halitozy. Na podstawie tego badania nie możemy jednak odpowiedzieć, jakie czynniki występują w całej populacji. Podobnie celowym był dobór próby badanej przez Nalçaci i wsp. (17). W badaniu przeprowadzonym u 30 dzieci stwierdzono, że brzydki zapach powietrza wydychanego jest skutkiem zapalenia dziąseł, nalotu na języku oraz złej higieny jamy ustnej. Pacjenci ci poszukiwali możliwości diagnostyki z powodu halitozy.
Wyniki przedstawionych badań wykazały, że halitoza występuje także u dzieci. Wydaje się, że patologia ta nie jest tak częsta, jak u dorosłych. Na podstawie badań z celowym doborem próby (16, 17) można podejrzewać, że czynniki powodujące powstanie halitozy, są podobne u dzieci i osób dorosłych, ale konieczne jest zebranie większych grup badanych.
Wnioski
1. Częstość występowania halitozy ustnej w badanej grupie to 11,3%.
2. Samoocena problemu z brzydkim oddechem jest zgodna z obiektywnym rozpoznaniem halitozy.
Piśmiennictwo
1. A. Anonymous Survey conducted at ADA reveals interesting trends. Dent Econ 1995; 85(12): 6. 2. Kępa-Prokopienko J, Iwanicka-Grzegorek E, Michalik J: Halitosis - etiologia, klasyfikacja i epidemiologia na podstawie piśmiennictwa. Nowa Stomatologia 2005; 1: 41-44. 3. Saito H, Kawaguchi Y: Halitosis prevention campaign: a report of oral health promotion activities in Japan Int Dent J 2002; 52: 197-200. 4. Soder B, Johansson B, Soder PO: The relation between fetor ex ore, oral hygiene and periodontal disease. Swed Dent J 2000; 24: 73-82. 5. Frexinos J et al.: Descriptive study of digestive functional symptoms in the French general population. Gastroenterol Clin Biol 1998; 22: 785-791. 6. Iwanicka-Grzegorek E, Pierzynowska E, Michalik J: Stan przyzębia u osób z halitozą ustną. Nowa Stomatologia 2005; 1: 45-49. 7. Rosenberg M: Bad breath and periodontal disease: how related are they? J Clin Periodontol 2006; 33(1): 29-30. 8. Yaegaki K, Coil JM: Examination, Classification and Treatment of Halitosis: Clinical Perspectives. J Can Dent Assoc 2000; 66: 257-61. 9. Manolis A: The diagnostic potential of breath analysis. Clin Chem 1983; 29(1): 5-15. 10. Rosenberg M et al.: Reproducibility and sensitivity of oral malodor measurements with a portable sulphide monitor J Dent Res 1991; 70: 1436-1442. 11. Rosenberg M et al.: Halitosis measurement by an industrial sulphide monitor J Periodontol 1991; 62: 487-489. 12. Rosenberg M: Clinical assessment of bad breath: current concepts. JADA 1996. 13. Iwanicka-Grzegorek E: Subject patients opinion and evaluation of halitosis using halimeter and organoleptic scores. Oral Diseases 2005; 11 (Suppl.1): 86-88. 14. Iwanicka-Grzegorek E: Modyfikacja postępowania diagnostycznego i leczniczego w przypadkach halitozy ustnej. Warszawa, Akademia Medyczna 2005. 15. Iwanicka-Grzegorek E, Michalik J, Gronowska E: Stan przyzębia u osób z halitozą ustną. Nowa Stomatologia 2008; 2: 39-44. 16. Amir E, Shimonov R, Rosenberg M: Halitosis in children. J Pediatr 1999; 134(3): 338-43. 17. Nalçaci R, Sönmez IS: Evaluation of oral malodor in children. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2008; 106(3): 384-8.
otrzymano: 2009-03-05
zaakceptowano do druku: 2009-03-24

Adres do korespondencji:
*Ewa Iwanicka-Grzegorek
Zakład Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii WUM
ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa
tel.: 0(22) 502 20 32
e-mail: egrzegorek@gmail.com

Nowa Stomatologia 1-2/2009
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia