Utrata wanadu i rubidu u chorego z naczyniakiem limfatycznym – opis przypadku

Wanad i rubid należą do niezbędnych ultraśladowych pierwiastków (1). Niedobory wanadu u zwierząt powodują uszkodzenia układu kostno-stawowego, drgawki, hipotyreozę i zaburzenia reprodukcji (1, 2, 3). U ludzi pierwiastek ten wywiera korzystny wpływ na homeostazę glukozy (4). Badania doświadczalne wykazały oddziaływanie wanadu na ekspresję genów dla m.in. TNF-a, interleukiny IL-8, kinazy białkowej aktywowanej przez mitogeny (MAPK) i białka p53 (3). Niedobory rubidu skutkują zmniejszeniem apetytu oraz upośledzeniem rozwoju somatycznego (2). Podczas badań doświadczalnych obserwowano wzajemne oddziaływanie rubidu i TNF-a (5). W etiopatogenezie naczyniaków limfatycznych odgrywają rolę zaburzenia regulacji wydzielania interleukin oraz indukującego apoptozę TNF-a.

W piśmiennictwie nieliczne są doniesienia dotyczące homeostazy ultraśladowych pierwiastków u ludzi. Celem pracy jest przedstawienie chorego tracącego duże ilości wanadu i rubidu z chłonką.

Dwunastoletni chłopiec z rozległym naczyniakiem limfatycznym w klatce piersiowej, jamie brzusznej oraz skórze okolicy podbrzusza i worka mosznowego był hospitalizowany w Klinice Pediatrii IMiD przez 6 tygodni. Od 7 roku życia pozostawał pod opieką onkologów z powodu powiększającego się naczyniaka limfatycznego. Wdrażane leczenie cytostatykami oraz interferonem alfa-2b (Intron A) nie powodowało trwałej poprawy. Przyjęty do Kliniki z powodu zaburzeń w zakresie gospodarki sodowo-potasowej i wapniowej. Wysokość ciała 140 cm (wiek wzrostowy 11 lat), bez niedoborów masy ciała względem wysokości (m=36 kg). Po zastosowaniu diety wysokobiałkowej, niskopotasowej z dodatkową podażą chlorku sodu i wapnia stan ogólny chorego poprawił się. Przez patologiczne naczynia limfatyczne w skórze moszny ze zmiennym nasileniem wyciekała chłonka (od <100 mL/24h do 3000 mL/24h). Wyciek o podobnym nasileniu, według relacji opiekunów dziecka, występował także przez kilkanaście miesięcy poprzedzających hospitalizację. W okresie względnego wyrównania metabolicznego trzykrotnie oznaczono stężenia wanadu i rubidu w surowicy krwi, moczu oraz wyciekającej chłonce. Do oznaczeń wanadu (⁵¹V), rubidu (⁸⁵Rb) wykorzystano technikę spektrometrii mas z jonizacją w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP-MS). Roztwory stosowane do rozcieńczania próbek oraz przygotowania wzorców do krzywej kalibrowania były wysokiej czystości: 65% HNO₃ suprapure Merck (Niemcy), wielopierwiastkowy wzorzec firmy Merck (Niemcy), woda Mili-Q (Milipore, USA). Do oznaczeń wykorzystano spektrometr ICP MS Elan 6100 Perkin Elmer (Niemcy) wyposażony w rozpylacz typu Mainharda, kwarcową komorę mgielną Scota i niklowe stożki. Próbki surowicy, moczu i chłonki rozcieńczano dziesięciokrotnie przed pomiarem. Wykorzystano metodę krzywej kalibrowania. Granica wykrywalności (DL = x + 3s) dla ⁵¹V wynosiła 0,41 mg/L a dla ⁸⁵Rb 0,01 mg/L.

Kiedy ucieczka chłonki sięgała 2-3 litrów na dobę, utrata wanadu i rubidu z tym płynem wynosiła odpowiednio 62,9 ±15,0 mg oraz 274,8 ±78,2 mg. Stężenia badanych pierwiastków w surowicy krwi utrzymywały się na stałym poziomie (tab. 1). Dobowe wydalanie rubidu z moczem wykazało większe wahania od wydalania wanadu.

Pomimo dużej utraty wanadu z chłonką stężenia tego pierwastka w surowicy krwi u przedstawianego chorego (zakres: 15,7-16,0 mg/L) nie różniły od stwierdzanych przez nas u zdrowych dzieci (średnio 16,7 ±0,9 mg/L; zakres: 15,5-17,5 mg/L, n=8 (6). Wydalanie wanadu z moczem (zakres: 0,10-0,12 mg/kg/24h) było mniejsze niż u zdrowych osób (średnio 1,07±0,42 mg/kg/24h; zakres: 0,36-1,66 mg/kg/24h, n=15 (7), natomiast wydalanie rubidu z moczem (zakres: 14,8-28,4 mg/kg/24h) nie różniło się od stwierdzanego w grupie kontrolnej (średnio 34,8±12,6 mg/kg/24h; zakres: 8,9-56,5 mg/kg/24h, n=15 (7). Stężenia rubidu w surowicy (zakres: 99,3-112,6 mg/L) były niskie w porównaniu do poziomów stwierdzonych przez nas u zdrowych dzieci (średnio 135,3±26 mg/L; zakres: 111-193 mg/L, n=8 (6).

Nie analizowano zawartości mikroelementów w wysokobiałkowej diecie stosowanej podczas leczenia chorego. U osób dorosłych przeciętna podaż wanadu i rubidu w diecie wynosi odpowiednio 10-30 mg i 1-5 mg (2). Na podstawie danych z piśmiennictwa można więc wnioskować, że w okresach zwiększonego wycieku chłonki utrata wanadu była większa od jego całkowitej podaży w diecie. Prawidłowe stężenia wanadu w surowicy w przeciwieństwie do małych stężeń rubidu mogły być skutkiem zdolności do zwiększania wchłaniania w przewodzie pokarmowym jak i sprawniejszych mechanizmów „oszczędzania” tego pierwszego pierwiastka w organizmie człowieka.

W przypadku wystąpienia patologicznej ucieczki wanadu z organizmu prawdopodobnie może nastąpić korzystne – dla ochrony zasobów pierwiastka – zmniejszenie jego wydalania z moczem. W przypadku rubidu nie obserwowano podobnego mechanizmu kompensacyjnego.