Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 4/2000 » Refluks żołądkowo-przełykowy w alergii pokarmowej u dzieci

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Krystyna Mowszet, Barbara Iwańczak, Krzysztof Matusiewicz, Aleksander Blitek

Refluks żołądkowo-przełykowy w alergii pokarmowej u dzieci

Gastroesophageal reflux in children with food allergy

z II Kliniki Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia Akademii Medycznej we Wrocławiu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Franciszek Iwańczak

Streszczenie
In the paper the current view on the relationship of gastroesophageal reflux and food allergy in children is presented. Gastroesophageal reflux is observed in 30 do 50% of small children with foold allergy. In children with diagnosed gastroesophageal reflux the diagnosis or exclusion of food allergy has essential consequence for therapy. The pattern of 24-hours pH-metry in secondary reflux in food allregy is characteristic and differs significantrly from that in primary reflux.

Słowa kluczowe: gastroesophageal reflux, children, food allergy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Alergologia praktyczna

Jak sobie radzić z alergiami pokarmowymi i środowiskowymi

Immunologia w zarysie

Refluks żołądkowo-przełykowy (r.ż.p.), (gastroesophageal reflux – GER) definiowany jest jako mimowolne zarzucanie zawartości żołądka do przełyku. Zjawisko to obserwuje się u ludzi zdrowych; refluks występuje sporadycznie po posiłkach, nie występuje podczas snu, a objętość zarzucanej treści jest niewielka. Refluks fizjologiczny szczególnie często obserwuje się u noworodków i młodych niemowląt ze względu na niedojrzałość anatomiczną i czynnościową mechanizmów zabezpieczających przed cofaniem się kwaśnej treści żołądka do przełyku. Ten rodzaj r.ż.p. ustępuje samoistnie i nie powoduje żadnych następstw chorobowych (7, 10, 11).

W stanach patologii częstość incydentów zarzucania treści żołądkowej do przełyku wzrasta i pojawiają się objawy kliniczne z innych narządów. Sytuacja ta nazywana jest chorobą refluksową przełyku (gastroesophageal reflux disease, GERD). Patogeneza powstawania patologicznego r.ż.p. nie została dotąd w pełni wyjaśniona. Przyjmuje się, że u jego podstaw leży przede wszystkim nieprawidłowe działanie dolnego zwieracza przełyku, zaburzenia perystaltyki przełyku oraz zaburzenia opróżniania żołądka. Podstawowe mechanizmy antyrefluksowe to prawidłowe napięcie dolnego zwieracza przełyku (strefa wysokiego ciśnienia), odpowiednia długość brzusznego odcinka przełyku oraz wielkość kąta Hisa (7, 10, 17).

Do najczęstszych objawów r.ż.p. u małych dzieci należą ulewania i wymioty. Ponadto u niemowląt i dzieci rozdrażnienie, niepokój, zaburzenia snu, niechęć do jedzenia, utrata masy ciała oraz niedokrwistość. U dzieci z refluksem mogą występować nawracające zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc, astma oskrzelowa, napady bezdechów (4, 12). W ostatnich latach coraz więcej badaczy wiąże z r.ż.p. takie objawy i zaburzenia jak przewlekłe zapalenie ucha środkowego, ubytki szkliwa zębowego, nieprzyjemny zapach z ust, uczucie ucisku w gardle („globus”) oraz choroby krtani (7, 16).

Refluks patologiczny w zależności od przyczyny może być pierwotny – będący następstwem niewydolności zwieracza dolnego przełyku lub wtórny. Wtórny refluks powstaje w następstwie schorzeń zarówno przewodu pokarmowego jak i ogólnoustrojowych (zaburzenia metaboliczne, choroby neurologiczne, alergia pokarmowa, niektóre leki, m.in. metyloksantyny, dopamina, blokery kanału wapniowego, antagoniści receptorów beta adrenergicznych) (7, 10, 11, 13). W literaturze jest wiele doniesień o częstym współwystępowaniu alergii pokarmowej i r.ż.p., co sugeruje, że alergia pokarmowa jest jedną z częstszych przyczyn wtórnego r.ż.p.; wg różnych źródeł w 30 do 40% przypadków (1, 2, 5, 8, 13, 14). Badano zarówno występowanie r.ż.p. u dzieci z alergią pokarmową jak i częstość alergii u dzieci z rozpoznaniem r.ż.p. (tab. 1). Iacono i wsp. (5) przebadali 204 przypadki refluksu u małych dzieci (średnia wieku 6,3 miesiąca), u których zdiagnozowano r.ż.p. żołądkowo-przełykowy za pomocą 24-godzinnej pH-metrii i badania histopatologicznego błony śluzowej przełyku. Okazało się, że alergia na białka mleka krowiego, rozpoznana za pomocą testów prowokacji w podwójnie ślepej próbie kontrolowanej placebo występuje u 41,8% badanych dzieci z r.ż.p. W badaniach Staino i wsp. (14) wśród dzieci z uporczywymi wymiotami alergia pokarmowa na mleko krowie występowała w 32%.

Tabela 1. Współistnienie alergii pokarmowej i refluksu żołądkowo-przełykowego.

Autor	Do badań zakwalifikowano dzieci na podstawie zdiagnozowanej	Odsetek przypadków współistnienia alergii pokarmowej i refluksu żołądkowo-przełykowego
Kamer et al. (12)	alergii pokarmowej	46,5%
Iacono et al. (10)	r.ż.p.	41,8%
Staino i wsp. (11)	r.ż.p.	32%
Cafarelli i wsp. (13)	alergii pokarmowej	38%
Semeniuk i wsp. (8)	alergii pokarmowej	30-40%

Kamer i wsp. (9) przebadali 58 dzieci z rozpoznaną alergią pokarmową. U 46,5% z nich na podstawie badania pH-metrycznego rozpoznali r.ż.p. Semeniuk i wsp. (13) stwierdzili podobną zależność w 30 do 40% dzieci. W badaniach Cafarelli i wsp. (1) u 38% dzieci z dodatnimi testami skórnymi na mleko krowie występowały nasilone wymioty i ulewania.

Kaczmarski i wsp. (8) poczynili podobne obserwacje, które wskazywały na nadwrażliwość pokarmową współistniejącą z r.ż.p. jako przyczynę różnych dolegliwości, co potwierdza szkodliwą rolę uczulających pokarmów. Autorzy ci zwrócili również uwagę na skutki patogenetyczne alergii (zapalenie i nadżerki błony śluzowej żołądka i przełyku) powodujące relaksację dolnego zwieracza przełyku.

Podobne objawy takie jak wymioty, ulewania, podatność na infekcje górnych dróg oddechowych oraz zaburzenia przyrostu masy ciała występują zarówno w r.ż.p. jak i alergii na białka mleka krowiego, dlatego też stwierdzenie, że alergia jest przyczyną refluksu żołądkowo-przełykowego nie zawsze jest możliwe na podstawie wywiadu. W literaturze opisywane są przypadki refluksu pierwotnego współistniejącego z alergią pokarmową (9). Po dokładnej analizie zapisów 24-godzinnej pH-metrii zaobserwowano, że charakter tych zapisów jest inny w pierwotnym r.ż.p. niż w refluksie wtórnym spowodowanym alergią (3, 6, 9). W pierwszym przypadku występują nieregularne spadki śródprzełykowego pH poniżej 4, o różnym okresie trwania, natomiast w drugim – następuje stosunkowo szybka zwyżka pH po spożytym posiłku, a następnie obniża się ono powoli aż do następnego posiłku.

W wielu doniesieniach analizowano wyniki leczenia zachowawczego refluksu u dzieci (9). W wielu przypadkach niepowodzenia leczenia antyrefluksowego okazywało się, że u pacjenta stwierdzano alergię pokarmową oraz że wprowadzenie leczenia dietą eliminacyjną powodowało po kilku tygodniach ustąpienie objawów refluksu z czego można było wnioskować, że był to refluks wtórny spowodowany alergią. Stwierdzono, że leczenie przeciwrefluksowe prowadziło do zmniejszenia nacieku eozynofilowego w błonie śluzowej przełyku w przypadku refluksu pierwotnego w przeciwieństwie do refluksu wtórnego spowodowanego alergią na mleko krowie (15).

Biorąc pod uwagę, że alergia pokarmowa jest przyczyną około 50% r.ż.p., u dzieci z uporczywymi wymiotami i ulewaniami, konieczne jest przed podjęciem decyzji o strategii leczenia ustalenie czy r.ż.p. ma charakter pierwotny czy też wtórny w przebiegu alergii na białka mleka krowiego. W pierwszym przypadku podstawą leczenia jest leczenie antyrefluksowe (terapia ułożeniowa, zagęszczanie pokarmu, leczenie farmakologiczne), natomiast w drugim przypadku leczenie należałoby rozpocząć od zastosowania diety eliminacyjnej, co prowadzi do istotnej poprawy klinicznej oraz ustępowania i złagodzenia nie tylko objawów alergii, ale również r.ż.p.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Immunologia

Alergologia praktyczna

Dieta dla alergików Jak unikać alergii pokarmowych - przepisy i wskazóki

Piśmiennictwo

1. Caffarelli C. et al.: Gastrointestinal symptoms in atopic eczema. Arch. Dis. Child., 1998, 78:230-234. 2. Cavataio F. et al.: Milk-induced reflux in infants less than one year of age. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2000, 30 Suppl., S36-44. 3. Cavataio F. et al.: Clinical and pHmetric characteristic of gastroesophageal reflux associated with cow´s milk allergy. Arch. Dis. Child., 1996, 75:51-56. 4. (9) Harding S.M.: Gastroesophageal reflux and asthma: insight into the association. J. Allergy Clin. Immunol., 1999 Aug., 104:2 Pt 1, 251-9. 5. Iacono G. et al.: Gastroesophageal reflux and cow´s milk allergy in infants: A prospective study. J. Allergy Clin. Immunol., 1996, 97:822-7. 6. Iacono G. et al.: Gastroesophageal reflux and cow´s milk allergy in infants: A prospective study. J. Allergy Clin. Immunol., 1996, 97:822-7. 7. Iwańczak B.: Korelacje kliniczno-morfologiczne choroby refluksowej przełyku u dzieci. Praca habilitacyjna, Wrocław 1999. 8. Kaczmarski M.: Wybrane problemy kliniczne związane z zaburzeniami motoryki górnego odcinka przewodu pokarmowego. Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Postępy Pediatrii”. Wydanie specjalne. Agora s.c. Białystok 1995, 39-41. 9. Kamer B. et al.: Gastroesophageal refluks in infants with food allergy. Med. Sci. Monit., 2000, 6, 348-352. 10. Karczewska K. i wsp.: Obraz kliniczny odpływów żołądkowo-przełykowych u niemowląt. Przegl. Pediatr., 1996, 26:271-279. 11. Krzon M., Brodzicki J.: Aspekty kliniczne refluksu żołądkowo-przełykowego u dzieci. Gastroenterol. Pol., 1998, 5:461-485. 12. Marcon M.A.: Advances in the diagnosis and treatment of gastroensophageal reflux disease. Curr. Opin. Pediatr., 1997, 9:490-493. 13. Semeniuk J. i wsp.: Alergia pokarmowa – czynnik przyczynowy wstecznego odpływu żołądkowo-przełykowego u dzieci. Terapia, 1998, 5:16-19. 14. Staiano A. et al.: Differentiation of cows´ milk intolerance and gastro-oesophageal reflux. Arch. Dis. Child., 1995, 73:439-442. 15. Walsh S.V. et al.: 1999, Am. J. Surg. Pathol., 23:390-6. 16. Yellon R.F. et al.: Esophageal biopsy for the diagnosis of gastroesophageal reflux-associated otolaryngologic problems in children. Am. J. Med., 2000 Mar., 108 Suppl. 4a, 131S-138S. 17. Zeiter D.K., Hyams J.S.: Gastroesophageal reflux: pathogenesis, diagnosis and treatment. Allergy Asthma Proc., 1999, 20:45-49.

Nowa Pediatria 4/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/2000:

- reklama -