漏 Borgis - Post阷y Fitoterapii 1/2000, s. 36-37
Witold Kapczy艅ski
Leki ro艣linne w po艂o偶nictwie i ginekologii
Po艂o偶nictwo i ginekologia stanowi膮 niew膮tpliwie dyscypliny przede wszystkim zabiegowe, gdzie trafno艣膰 i szybko艣膰 procesu diagnozowania i leczenia w spos贸b decyduj膮cy rzutuje na wyniki terapeutyczne. Jednak偶e, szczeg贸lnie w ginekologii, istnieje obszar dzia艂ania lekarskiego, kiedy stosowane 艣rodki medycyny klasycznej mog膮, a niekiedy powinny by膰 wspomagane fitoterapi膮, kt贸ra, co podkre艣lam, nie powinna by膰 alternatyw膮 lecz uzupe艂nieniem, a cz臋sto wzmocnieniem przyj臋tego sposobu post臋powania leczniczego.
Przyczyna, dla kt贸rej stosowanie lek贸w ro艣linnych w po艂o偶nictwie i chorobach kobiecych jest ci膮gle jeszcze marginalne, wynika z wielu powod贸w. Wymieni臋 kilka:
Po pierwsze: W dotychczasowym systemie nauczania student贸w medycyny brak program贸w uwzgl臋dniaj膮cych cho膰by w skromnym stopniu zagadnienia zio艂olecznictwa. Dla przyk艂adu podam, i偶 w RFN studenci V-VII semestru wys艂uchuj膮 80 godzin wyk艂ad贸w po艣wi臋conych temu zagadnieniu, a wszyscy lekarze rodzinni dla uzyskania specjalizacji zobowi膮zani s膮 do odbycia czterotygodniowych szkole艅 w zakresie tematyki fitoterapii.
Po drugie: Wsp贸艂czesny pacjent chce by膰 leczony szybko. Tak wi臋c, by uzyska膰 zgod臋 na proponowane leczenie przy pomocy lek贸w pochodzenia ro艣linnego, lekarz musi cz臋sto po艣wi臋ci膰 wiele czasu aby przekona膰 chorego do tego sposobu post臋powania. Bez jego, tj. pacjenta, wewn臋trznej zgody na okre艣lon膮 dyscyplin臋 w przyjmowaniu lek贸w trudno spodziewa膰 si臋 w艂a艣ciwych wynik贸w leczenia.
Po trzecie: W 艣rodowisku lekarskim mojej specjalno艣ci koledzy pr贸buj膮cy wprowadzi膰 do leczenia okre艣lonych schorze艅 kobiecych leki pochodzenia ro艣linnego s膮 cz臋sto traktowani z „przymru偶eniem oka”. Dzieje si臋 tak m.in. dlatego, i偶 oficjalne publikacje w czasopismach naukowych z zakresu po艂o偶nictwa i ginekologii, ani tematyka zebra艅 naukowych towarzystw specjalistycznych, praktycznie nie uwzgl臋dniaj膮 tych zagadnie艅. Ten stan rzeczy z kolei wynika z konieczno艣ci d艂ugotrwa艂ej obserwacji efekt贸w leczenia, trudno艣ci krytycznej i statystycznej ich oceny, niemo偶liwy raczej w warunkach pracy oddzia艂贸w szpitalnych czy klinicznych.
Wydaje si臋, i偶 w tym wzgl臋dzie lepsze warunki posiadaj膮 lekarze pracuj膮cy we w艂asnym gabinecie, dysponuj膮cy w艂a艣ciw膮 metodologi膮 bada艅 i maj膮cych mo偶liwo艣膰 obserwacji w odpowiednio d艂ugim czasie tych samych chorych.
Wychodz膮c z tego za艂o偶enia, pozwalam sobie przedstawi膰 niekt贸re do艣wiadczenia w艂asne ze stosowania lek贸w pochodzenia ro艣linnego.
1. Po艂o偶nictwo
Ci膮偶a stanowi dla ustroju kobiety dodatkowe obci膮偶enie czynno艣ciowe wszystkich narz膮d贸w. Choroba kt贸regokolwiek uk艂adu fizjologicznego matki stanowi bezpo艣rednie zagro偶enie dla p艂odu zar贸wno w czasie trwania ci膮偶y jak i nast臋pstw p贸藕nych, poporodowych. Dlatego, leki pochodzenia ro艣linnego jako dzia艂aj膮ce wolno, nie s膮 praktycznie stosowane.
Przy niedoborach wydzielania mleka w okresie karmienia obok lek贸w hormonalnych wspomagaj膮co mo偶na podawa膰 mieszanki zio艂owe w postaci napar贸w. Przyspieszaj膮co na gojenie ran poporodowych krocza dzia艂aj膮 nasiad贸wki z wywaru kory d臋bowej b膮d藕 gotowe wyci膮gi zio艂owe np. „Azucalen”.
2. Choroby kobiece
Znacznie szerszy zakres mo偶liwo艣ci stosowania lek贸w pochodzenia ro艣linnego, jak r贸wnie偶 wi臋ksza efektywno艣膰 terapeutyczna uwidacznia si臋 w chorobach kobiecych.
Leki ro艣linne s膮 stosowane z powodzeniem w leczeniu zapale艅 sromu i pochwy, zespo艂u bolesnego miesi膮czkowania, nadmiernych krwawie艅 miesi膮czkowych, zaburze艅 wegetatywnych okresu klimakterium a nadto w hamowaniu rozrostu nowotwor贸w 艂agodnych macicy tj. mi臋艣niak贸w.
Z moich obserwacji lekarza-praktyka chcia艂bym przedstawi膰 trzy z wymienionych powy偶ej zespo艂贸w chorobowych: zaburzenia wegetatywne okresu klimakterium, nadmierne krwawienia miesi膮czkowe i rozrosty mi臋艣niakowe.
W wyst臋puj膮cych objawach wypadowych okresu pre- i postmenopauzy, najwcze艣niej pojawiaj膮 si臋 zmiany stan贸w emocjonalnych. Nadmierna 艂atwo艣膰 wzrusze艅 wyra偶aj膮ca si臋 w p艂aczliwo艣ci niezale偶nie od tego czy bodziec jest pozytywny czy negatywny, reakcje niewsp贸艂mierne do bod藕ca, pojawiaj膮ca si臋 depresja z zespo艂em niedowarto艣ciowania, to typowe dolegliwo艣ci w usuwaniu kt贸rych wcze艣nie zastosowane leki ro艣linne daj膮 dobre efekty bez konieczno艣ci stosowania syntetycznych lek贸w psychotonizuj膮cych lub zmniejszaj膮 ich dawki.
W mojej praktyce stosowa艂em zazwyczaj mieszank臋 wg Sroki (Rp 1082 E. Wawrzyniak – „Leczenie zio艂ami”) i oceniam wyniki leczenia jako dobre. Mniej wi臋cej w po艂owie przypadk贸w pacjentki nie si臋ga艂y po dodatkowe leki psychotoniczne, szczeg贸lnie wtedy, co podkre艣lam, kiedy rozpoczyna艂y kuracj臋 zio艂ow膮 przy pierwszych objawach.
Nadmierne krwawienia miesi膮czkowe dotycz膮 przede wszystkim kobiet w przedziale wiekowym 30-45 lat. Podj臋cie skutecznego leczenia lekami ro艣linnymi wymaga uprzednio dok艂adnego zdiagnozowania przyczyn krwawienia a szczeg贸lnie wykluczenia obecno艣ci mi臋艣niak贸w pod艣luz贸wkowych. Na og贸艂 leczenie zio艂ami stanowi wspomaganie leczenia hormonalnego. Najlepsze wyniki w stosowaniu lek贸w ro艣linnych uzyskiwa艂em w przypadkach uog贸lnionego miernego stopnia przerostu 艣cian macicy z przewag膮 utkania 艂膮cznotkanowego (wg oceny USG). W tej grupie pacjentek wyniki terapeutyczne okre艣li艂bym na umiarkowane. Najcz臋艣ciej stosowa艂em RP 1065 wg Klimuszki (E. Wawrzyniak – Leczenie zio艂ami).
Na najwi臋ksze zainteresowanie zas艂uguj膮 jednak jak si臋 wydaje obserwacje dotycz膮ce wp艂ywu fitoterapii na procesy rozrostu nowotwor贸w 艂agodnych macicy, tj., mi臋艣niak贸w.
W dost臋pnej mi dokumentacji, w okresie lat 1988-1999 na og贸ln膮 liczb臋 pacjentek stwierdzono obecno艣膰 mi臋艣niak贸w w 655 przypadkach, co stanowi 15,17% populacji. W grupie pacjentek do 30 roku 偶ycia liczba przypadk贸w wynios艂a 17 (2,59%), w grupie 30-40 lat 159 (24,27%), 40-50 lat 350 (53,4%) i powy偶ej 50 roku 偶ycia 129 (19,69%).
W ka偶dej z wymienionych grup ustalono kryteria wielko艣ci mi臋艣niak贸w w chwili rozpocz臋cia stosowania lek贸w pochodzenia ro艣linnego (data pierwszego badania): a) 艣rednia poni偶ej 30 mm, b) 30-50 mm, c) powy偶ej 50 mm. Na og贸ln膮 liczb臋 655 pacjentek ze stwierdzonymi mi臋艣niakami 82 podj臋艂y leczenie (Rp. wg Klimuszki o sk艂adzie: k艂膮cze pi臋ciornika, ziele jemio艂y, ziele skrzypu polnego, ziele tasznika, ziele rdestu ostrogorzkiego, kora kaliny koralowej, kwiat kasztanowca, li艣膰 bor贸wki czernicy, li艣膰 brzozy aa 50 g. Spos贸b u偶ycia: kopiast膮 艂y偶k臋 sto艂ow膮 zala膰 szklank膮 wrz膮cej wody, przykry膰 na 3 godziny. Przecedzi膰, lekko podgrza膰 i pi膰 trzy razy dziennie przed posi艂kiem. Po wypiciu jednego zestawu zrobi膰 przerw臋 na siedem dni i zacz膮膰 pi膰 taki sam zestaw. Po sko艅czeniu drugiego zestawu przerwa膰 kuracj臋 na dwana艣cie dni i wypi膰 trzeci zestaw jako kuracj臋 uzupe艂niaj膮c膮. Nast臋pnie zrobi膰 przerw臋 miesi臋czn膮 i powt贸rzy膰 kuracj臋 od nowa).
W tej grupie w okresie 9-letniej obserwacji jedynie 6 pacjentek wymaga艂o leczenia operacyjnego, co stanowi 7,3%. W pozosta艂ej liczbie pacjentek konieczno艣膰 interwencji operacyjnej wynosi艂a 109, co stanowi 16,6% og贸艂u chorych ze stwierdzon膮 obecno艣ci膮 mi臋艣niak贸w.
Najlepsze wyniki terapeutyczne, tzn. zmniejszenie koniecznych interwencji chirurgicznych uzyskano w przypadkach, kiedy wielko艣膰 mi臋艣niak贸w w chwili rozpocz臋cia kuracji nie przekracza艂a 艣rednicy 30 mm u chorych w przedziale wiekowym 40-50 lat.
Wyniki statystyczne tych obserwacji upowa偶niaj膮 do dalszych bada艅 wp艂ywu stosowania lek贸w ro艣linnych na zahamowanie wzrostu i zmniejszenie uci膮偶liwych objaw贸w klinicznych (obfitych krwawie艅) u kobiet ze zmianami mi臋sniakowatymi macicy.
Post阷y Fitoterapii 1/2000
Strona internetowa czasopisma Post阷y Fitoterapii