Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1-2/2002, s. 28-30
Aleksander Ożarowski
„Lepiężnik różowy w leczeniu astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc” – Uwagi uzupełniające do artykułu G. Zioło zamieszczonego w Postępach Fitoterapii Nr 2-3/2001, str. 18-23
W badaniach na izolowanym jelicie cienkim i tchawicy szczura autor posługiwał się „frakcją wyciągu z kłącza lepiężnika rozpuszczoną w wodzie”, niżej podaje, że „zawartość kapsułki 300 mg badanego leku była rozpuszczona w 10 ml płynu Krebsa”. W badaniach klinicznych autor stosował „jednorazowe dawki 600 mg sproszkowanego kłącza lepiężnika”. W części pracy omawiającej wyniki badań na izolowanych narządach stosowany był „supernatant”, a w części klinicznej „kapsułki badanego leku”.
Niestety, nie wiem co w istocie badał autor, czy były to kapsułki zawierające ekstrakt z lepiężnika (rozpuszczalny w płynie Krebsa), a może sproszkowany korzeń. Nie wiadomo też czy były to kapsułki fabryczne, czy sporządzone przez autora, czy surowiec był mianowany na zawartość frakcji seskwiterpenowej i flawonoidowej (lub jednej z nich), czy użyty surowiec należał wyłącznie do rasy petasinowej, czy może częściowo do rasy furanowej. Znaczenie ma także stopień rozdrobnienia surowca i podanie, co w tych badaniach oznacza „supernatant” oraz jaką miał zawartość związków czynnych.
W badaniach na izolowanym jelicie cienkim i tchawicy szczura nie stwierdzono wpływu na kurczliwość tych narządów po podaniu „supernatant”, lecz gdy podano acetylocholinę i „supernatantu” nastąpiło zmniejszenie amplitudy skurczu obu izolowanych preparatów. Z obserwacji tych nie wyciągnięto żadnych wniosków, a tymczasem mają one duże znaczenie dla oceny wartości leczniczej badanego surowca. Właściwe wnioski wyciągnął prof. Bartolotti, który w 1954 r. badał przez sześć miesięcy w szpitalu w Alessandri (Italia) chorych z zaburzeniami ciśnienia krwi. Stwierdził on, że chorzy z obniżonym ciśnieniem tętniczym (hypotonia) już po kilku dniach podawania preparatu z lepiężnika reagowali uchwytnym podwyższeniem ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, a wkrótce następowała normalizacja ciśnienia krwi do wartości fizjologicznych. Zwiększenie dawkowania preparatu z lepiężnika nie powodowało dalszych zmian ciśnienia. Udowodniono tym, że lepiężnik może być pomocny w leczeniu hypotonii i towarzyszących jej objawów oraz, że posiada zdolność przywracania równowagi czynnościowej w układzie sercowo-naczyniowym. Właściwości tego rodzaju nie są wyjątkiem wśród roślin leczniczych, ale nie są znane wśród leków syntetycznych. R. Cohen i wsp. (Therapie 19, 1964, 357-374), badając w klinice wyciągi z dymnicy pospolitej – Fumaria officinalis wykazali, że regulują one wydzielanie żółci przez wątrobę, gdyż są w stanie zwiększać lub zmniejszać jej ilość i tym samym przywracać prawidłowy jej poziom w organizmie. Działanie to nazwano ambocholeretycznym.
Wyciągi z kłącza lepiężnika mają udokumentowane naukowo własności rozkurczowe, podnoszące ciśnienie krwi, przeciwzapalne i w pewnym stopniu metaboliczne, dlatego ich zakres stosowania leczniczego jest obecnie dość znaczny i może być rozszerzony przez dalsze badania farmakologiczne i kliniczne. Konieczna jest jednak weryfikacja i aktualizacja niektórych dawnych opinii o lepiężniku. W dziele „Rośliny Lecznicze w Fitoterapii”, Poznań 1994, które zawiera zakresy stosowania roślin leczniczych opracowane przez Komisję E w RNF, znajdują się dwie monografie z 1990 r. o lepiężniku – Petasitidis folium całkowicie negatywna i Petasitidis rhizoma dopuszczająca stosowanie w zakresie „wspomagania leczenia ostrych bólów spastycznych w obrębie dróg moczowych, szczególnie w kamicy” i określająca działanie jako „znoszące stany skurczowe”. Niniejsze zalecenia są obwarowane warunkami: dobowa dawka przetworów ma odpowiadać 4,5-7 g surowca oraz ma zawierać nie więcej niż 1 mg alkaloidów pirolizydynowych. Podano też, że „lepiężnik różowy zawiera we wszystkich częściach znacznie zróżnicowane ilości alkaloidów pirolizydynowych” działających hepatotoksycznie i rakotwórczo.
Sądzę, że jest celowe zbadanie lepiężnika różowego pochodzącego z różnych krajowych stanowisk i w różnych okresach roku na zawartość alkaloidów i ostateczne rozstrzygnięcie o jego rzeczywistej toksyczności. Chociaż obecność alkaloidów pirolizydynowych wykrył po raz pierwszy w roślinach M. Groshoff w XIX w. (Berichte 23, 1890, 3537), to dopiero w 1963 r. R. Schoental stwierdził, że alkaloidy te w dużych dawkach powodują zmiany nowotworowe w wątrobie, po nim wielu innych badaczy potwierdziło te obserwacje. Opublikowano też doniesienia o działaniu przeciwnym bardzo małych dawek alkaloidów, mianowicie hamowaniu in vitro namnażania komórek wysiękowych Ehrlicha (Culvenor C., Pharm. Sci. 57, 1968, 1112 oraz Ann. N.Y., Acad. Sci. 163, 1969, 837). Badania te są o tyle ważne, że stanowią naukowe potwierdzenie wielowiekowego empirycznego stosowania roślin zawierających alkaloidy pirolizydynowe.
Ryc. 1. Wzory związków seskwiterpenowych obecnych w kłączu lepiężnika rasy petasinowej.
Ryc. 2. Lepiężnik różowy – Petasites officinalis Moench. (syn. P. hybridus (L.) Gärtn., B. Mey et Scherb.), rodzina Asteraceae.
Przytaczam kilka preparatów zawierających wyciągi z lepiężnika. Inicjatorami ich produkcji były włoskie i szwajcarskie laboratoria farmaceutyczne, które jako pierwsze wprowadziły na rynek w latach 1952-53 wyciągi standaryzowane, oparte na szerokich badaniach farmakologicznych i klinicznych:
Placon (Biologici Italia, Lucca) – syrop zawiera w 100 g związki czynne z 50 g wyciągu płynnego z lepiężnika; tabletki zaw. 0,6 g wyciągu suchego odpowiadającego 4,5 g surowca; ampułki zaw. 0,05 g związków czynnych rozpuszczalnych w eterze.
Diplozon (Lab. Petazon, Bazylea) – wyciąg płynny (1 ml = 0, 01 g petazyny); syrop (1 ml = 1 mg petazyny), zastosowanie w różnych schorzeniach górnych dróg oddechowych.
Rhazesan (Lab. Petazon, Bazylea) – drażetki zaw. 5 mg petazyny, zastosowanie jako rozkurczowe w astmie, bronchicie, krztuśćcu, bolesnym miesiączkowaniu, migrenie.
Reton (Lab. Petazon, Bazylea) – drażetki zaw. 0,015 g petazyny, zastosowanie w hipotonii spowodowanej ciężką chorobą, zabiegiem chirurgicznym, krwotokiem.
Petadolor (Rote Liste, RFN) – tabletki, dawka dzienna 50 mg wyciągu przez trzy miesiące. Wywiera działanie przeciwmigrenowe porównywalne z lekami syntetycznymi (beta-blokerami, antagonistami wapnia i antagonistami serotoniny). W badaniach klinicznych (r. 1999) nie stwierdzono jakichkolwiek ubocznych działań szkodliwych.
Wyrażam opinię, że kłącza lepiężnika różowego są surowcem perspektywicznym zasługującym na uwagę krajowych wytwórni farmaceutycznych oraz na rozważenie możliwości opracowania monopreparatów lub łączonych z innymi ziołami.
Postępy Fitoterapii 1-2/2002
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii