漏 Borgis - Post阷y Fitoterapii 4/2007, s. 202-206
*Bogdan K臋dzia, El偶bieta Ho艂derna-K臋dzia
Wykorzystanie propolisu i miodu w zaka偶eniach
USE OF PROPOLIS AND HONEY FOR TREATMENT OF INFECTIONS
Instytut Ro艣lin i Przetwor贸w Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemys艂aw M. Mrozikiewicz
Summary
Propolis and honey belong to the most efficacious bee products used for the treatment of internal and external infections. Propolis and honey are successfully applicated as the alternative remedies in therapy of skin diseases, after surgery intervention and after otorhinolaryngological, stomatological, ophtalmological, proctological operations also in gynecology and obstetrics. Positive results have been noted after oral application of propolis and honey in therapy of diseases of respiratory system and gastrointestinal system. The presented data show, that use of propolis and honey in treatment of infections is well-founded in medical practice.
Produkty pszczele, jak i powsta艂a na ich gruncie dyscyplina medyczna, zwana apiterapi膮, s膮 przedmiotem nies艂abn膮cego zainteresowania lekarzy i o艣rodk贸w naukowych na ca艂ym 艣wiecie. W艣r贸d wsp贸艂czesnych, naturalnych metod leczenia, apiterapia zajmuje wa偶n膮 pozycj臋. Umiej臋tne wykorzystanie produkt贸w pszczelich pozwala bowiem na wyleczenie wielu schorze艅, zw艂aszcza w przypadku nieskuteczno艣ci terapii lekami syntetycznymi, m.in. antybiotykami i sterydami. Propolis i mi贸d zaliczane s膮 do najcenniejszych produkt贸w pszczelich przeznaczonych do leczenia zaka偶e艅, zar贸wno zewn臋trznych, jak i wewn臋trznych (1).
Propolis
Propolis stosowany jest zar贸wno w warunkach domowych, jak i w terapii szpitalnej. Terapia propolisem pozwala na uzyskanie pozytywnych wynik贸w w wielu chorobach sk贸ry, b艂on 艣luzowych i narz膮d贸w wewn臋trznych, trudnych do wyleczenia za pomoc膮 dost臋pnych 艣rodk贸w farmakologicznych.
Za pomoc膮 propolisu leczy si臋 ropne choroby sk贸ry, w tym zaka偶enia wywo艂ane przez gronkowce, mi臋dzy innymi czyraki i ich posta膰 gromadn膮, przewlek艂e zapalenia mieszk贸w w艂osowych, zapalenie gruczo艂贸w potowych, ropnie pach, a tak偶e zaka偶enia paciorkowcowe i mieszane, to jest piodermie przewlek艂e wrzodziej膮ce, wyprzenia i zajady. Badania kliniczne wskazuj膮 na 76% skuteczno艣膰 propolisu w leczeniu tego typu schorze艅 (2) (ryc. 1).
Ryc. 1. Leczenie ropnych chor贸b sk贸ry propolisem (2).
Pozytywne wyniki lecznicze uzyskuje si臋 w przypadku grzybic sk贸ry r贸偶nego pochodzenia, wywo艂anych zar贸wno przez dermatofity (grzybice sk贸ry ow艂osionej i g艂adkiej), jak i grzyby dro偶d偶oidalne (okolice mi臋dzypalcowe r膮k i st贸p, fa艂dy sk贸rne, okolice pachwinowe).
Terapia propolisowa prowadzi do uzyskania pomy艣lnych wynik贸w w gru藕licy sk贸ry, rumieniach wysi臋kowych oraz chorobach wirusowych (opryszczki wargowe, p贸艂pasiec). W przypadku 艂uszczycy u ponad 75% chorych, kt贸rym podawano propolis, stwierdzono znaczn膮 popraw臋, a cz臋sto ca艂kowite ust膮pienie zmian chorobowych.
Propolis okaza艂 si臋 skuteczny w przypadku ran oparzeniowych (3) (ryc. 2) oraz uszkodze艅 popromiennych (rumie艅, przebarwienia i owrzodzenia sk贸ry) zaka偶onych drobnoustrojami.
Ryc. 2. Leczenie ran oparzeniowych propolisem (3).
Propolis sta艂 si臋 pomocnym 艣rodkiem w wielu schorzeniach chirurgicznych powik艂anych zaka偶eniami bakteryjnymi i grzybiczymi, takich jak zmia偶d偶enia palc贸w r膮k, d艂oni, przedramion, podudzi, zapalenia ko艣ci i szpiku kostnego, amputacje i przeszczepy oraz rany po zabiegach chirurgicznych okolicy odbytu. Z bada艅 klinicyst贸w wynika, 偶e propolis by艂 skuteczny w leczeniu prawie 100% powik艂anych ran pooperacyjnych.
Kolejn膮 grup臋 schorze艅 leczonych z powodzeniem za pomoc膮 tego produktu pszczelego stanowi膮 schorzenia otorynolaryngologiczne. Propolis stosuje si臋 w zapaleniu oraz grzybicy przewodu s艂uchowego, zapaleniu ucha 艣rodkowego oraz zapaleniu ucha wewn臋trznego. Dobre efekty uzyskuje si臋 w schorzeniach jamy nosowej i zatok, mi臋dzy innymi w ostrym i przewlek艂ym zapaleniu b艂ony 艣luzowej nosa, ostrym i przewlek艂ym zapaleniu zatok przynosowych oraz zapaleniu zatok szcz臋kowych.
Schorzenia gard艂a i krtani s膮 tak偶e podatne na leczenie propolisem, zw艂aszcza ostre nie偶ytowe zapalenie gard艂a i krtani, przewlek艂e zapalenie gard艂a oraz zapalenie ropne krtani. W przypadku nie偶ytowego zapalenia gard艂a u oko艂o 75% pacjent贸w, a w przypadku zapalenia gard艂a i krtani u oko艂o 79% pacjent贸w stwierdzono wyleczenie lub wyra藕n膮 popraw臋.
Za pomoc膮 propolisu leczy si臋 liczne schorzenia jamy ustnej, w tym ostre i przewlek艂e opryszczkowe zapalenie jamy ustnej (afty), grzybicze zapalenie jamy ustnej (ple艣niawki), powierzchniowe zapalenie j臋zyka i rogowacenie bia艂e b艂ony 艣luzowej policzka.
Propolis jest cennym 艣rodkiem stosowanym w stomatologii przy opracowywaniu ubytk贸w pr贸chniczych, w nadwra偶liwo艣ci tkanek z臋ba, chorobach miazgi z臋bowej i kana艂贸w korzeniowych, ostrym i przewlek艂ym zapaleniu oz臋bnej, wrzodziej膮cym zapaleniu dzi膮se艂 oraz parodontozie.
Dobre efekty osi膮gni臋to tak偶e stosuj膮c propolis w leczeniu chor贸b oczu, a zw艂aszcza w zapaleniach i wrzodach rog贸wki. Obserwacje kliniczne dowodz膮, 偶e wyleczenie tego schorzenia ko艅cz膮cego si臋 zazwyczaj zm臋tnieniem rog贸wki, uzyskuje si臋 u ponad 70% pacjent贸w.
Badania przeprowadzone w kraju 艣wiadcz膮 o prawie 98% odsetku wynik贸w pozytywnych w leczeniu propolisem ran po operacjach po艂o偶niczych. W rz臋sistkowym zapaleniu pochwy uzyskano wyleczenie wszystkich badanych przypadk贸w. Propolis stosowano poza tym z dobrym skutkiem w bakteryjnym i grzybiczym zapaleniu pochwy oraz stanach zapalnych i nad偶erkach szyjki macicy (4) (ryc. 3).
Ryc. 3. Leczenie za pomoc膮 propolisu zapale艅 pochwy i nad偶erek szyjki macicy (4).
W wielu przypadkach schorze艅 wewn臋trznych zastosowanie propolisu pozwala na wyleczenie, b膮d藕 wyra藕n膮 popraw臋 stanu zdrowia chorych. Dobre efekty uzyskano na przyk艂ad w stanach zapalnych 偶o艂膮dka i jelit, chorobie wrzodowej 偶o艂膮dka i dwunastnicy, przewlek艂ym stanie zapalnym 偶o艂膮dka, nieswoistym wrzodziej膮cym zapaleniu jelita grubego i przewlek艂ym zapaleniu okr臋偶nicy.
Podatne na leczenie propolisem s膮 schorzenia uk艂adu oddechowego, takie jak stany zapalne oskrzeli i przewlek艂e nieswoiste zapalenie p艂uc. Dla przyk艂adu po 3-miesi臋cznym leczeniu propolisem w przewlek艂ym zapaleniu oskrzeli uzyskano znaczn膮 popraw臋 zdrowia u 93% chorych. Skuteczne okaza艂y si臋 tak偶e inhalacje z propolisu. Pozwalaj膮 one na wyleczenie oko艂o 75% chorych z zapaleniem gard艂a wywo艂anym przez gronkowce z艂ociste i na oko艂o 77% wylecze艅 zapalenia krtani. Dobre efekty otrzymano tak偶e w leczeniu propolisem choroby przezi臋bieniowej (5) (ryc. 4).
Ryc. 4. Leczenie propolisem choroby przezi臋bieniowej wywo艂anej przez Rhinovirus (5).
Badania kliniczne wykaza艂y, 偶e propolis stosowany wspomagaj膮co pozwala na uzyskanie znacznej poprawy stanu zdrowia we wszystkich przypadkach wirusowego zapalenia w膮troby, przewlek艂ych zaka偶e艅 p臋cherzyka 偶贸艂ciowego, dr贸g 偶贸艂ciowych i dr贸g moczowych oraz chor贸b paso偶ytniczych (lambliozy).
Mi贸d pszczeli
W 艣wietle wielu publikacji zachodnich mi贸d okaza艂 si臋 skutecznym 艣rodkiem w zaka偶eniach chirurgicznych. U chorych z zaka偶onymi ranami pooperacyjnymi, przewlek艂ymi owrzodzeniami i ropniami mi贸d dawa艂 lepsze efekty lecznicze w por贸wnaniu z klasyczn膮 antybiotykoterapi膮. Ponadto stosowanie miodu na oddzia艂ach chirurgicznych skutecznie zabezpiecza艂o przed zaka偶eniami ran szczepami szpitalnymi oraz pozwala艂o na wykonanie przeszczep贸w sk贸ry i amputacji ko艅czyn bez powik艂a艅.
Mi贸d stosowany jest przez chirurg贸w tak偶e w leczeniu ran oparzeniowych (6) (ryc. 5). Inna publikacja podaje, 偶e 2-tygodniowe leczenie miodem oparze艅 zabezpiecza艂o je w 87% przed zaka偶eniem, w por贸wnaniu do 10% ran oparzeniowych leczonych tradycyjnie. Zauwa偶ono przy tym, 偶e mi贸d wspomaga proces gojenia rany na drodze oczyszczania jej z chorej tkanki, tworzenia zdrowej tkanki ziarninowanej oraz zabezpieczenia przed wt贸rnym zaka偶eniem drobnoustrojami. Z fachowego pi艣miennictwa lekarskiego wynika, 偶e mi贸d stosowany jest w leczeniu zaka偶onych ran odle偶ynowych (7) (ryc. 6) i nowotworowych, owrzodze艅 zgorzelinowych i gru藕liczych, a tak偶e uszkodze艅 sk贸ry piersi u kobiet poddawanych radioterapii z powodu nowotworu tego narz膮du (8) (ryc. 7). Skuteczno艣膰 dzia艂ania przypisuje si臋 pochodnym fruktozy obecnym we fragmentach wosku wyst臋puj膮cego w miodzie.
Ryc. 5. Miejscowe stosowanie miodu w oparzeniach (6).
Ryc. 6. Leczenie miodem ran odle偶ynowych (7).
Ryc. 7. Leczenie miodem uszkodze艅 sk贸ry piersi u kobiet poddawanych radioterapii z powodu nowotworu tego narz膮du (8).
W艂a艣ciwo艣ci lecznicze miodu wykorzystywane s膮 w chorobach b艂on 艣luzowych, szczeg贸lnie w stanach zapalnych b艂ony 艣luzowej jamy ustnej i przyz臋bia, parodontozie oraz schorzeniach jamy ustnej i dzi膮se艂 na tle grzybiczym (ple艣niawki u dzieci).
Z du偶ym powodzeniem zastosowano mi贸d w okulistyce, szczeg贸lnie w przypadku zaka偶e艅 oczu wywo艂anych przez drobnoustroje, takich jak ostre p臋cherzykowate zapalenie spoj贸wek i rog贸wki, poopryszczkowe zbliznowacenie rog贸wki oraz ropne zapalenie brzeg贸w powiek.
Mi贸d stosowany jest cz臋sto w stanach przezi臋bieniowych. Najlepsze efekty uzyskuje si臋 na pocz膮tku procesu chorobowego. W贸wczas zwi臋ksza on odporno艣膰 organizmu i chroni drogi oddechowe przed rozwojem zaka偶enia. W trakcie leczenia ust臋puj膮 stopniowo objawy towarzysz膮ce pocz膮tkowej fazie przezi臋bienia, takie jak kaszel, chrypka, drapanie i b贸l gard艂a, dreszcze oraz podwy偶szona temperatura cia艂a. Mi贸d stosowany jest z powodzeniem w ostrych i przewlek艂ych stanach zapalnych gard艂a, schorzeniach zapalnych nosogardzieli, a tak偶e ostrych i przewlek艂ych zapaleniach migda艂k贸w podniebiennych. Leczenie za pomoc膮 miodu prowadzi do stopniowego ust臋powania sucho艣ci w gardle, nawil偶enia b艂on 艣luzowych, a tak偶e eliminacji ropnej wydzieliny.
Z dobrym skutkiem mi贸d wykorzystywany jest w schorzeniach jamy nosowej, a mianowicie w ostrych i przewlek艂ych zapaleniach b艂ony 艣luzowej nosa, 艂膮cznie z towarzysz膮cymi im stanami ropnymi. Przyjmowanie miodu pozwala w kr贸tkim czasie na przywr贸cenie dro偶no艣ci dr贸g oddechowych oraz na odnow臋 b艂ony 艣luzowej nosa. Zadowalaj膮ce efekty uzyskuje si臋 tak偶e w ostrym i przewlek艂ym zapaleniu zatok przynosowych, zapaleniu zatok czo艂owych oraz ostrym i przewlek艂ym zapaleniu krtani i tchawicy. W trakcie terapii miodem obserwuje si臋 ust臋powanie kaszlu, b贸lu gard艂a i g艂owy, normalizacj臋 temperatury cia艂a oraz popraw臋 og贸lnego samopoczucia. Nale偶y zaznaczy膰, 偶e w przypadku schorze艅 przewlek艂ych, czy przeciwwskaza艅 do leczenia antybiotykami, zastosowanie miodu pozwala cz臋sto na ust膮pienie objaw贸w chorobowych. Poza tym w uporczywym kaszlu, trudnym do zwalczenia powszechnie stosowanymi preparatami leczniczymi, mi贸d jest 艣rodkiem niezawodnym. Ze wzgl臋du na w艂a艣ciwo艣ci up艂ynniaj膮ce wydzielin臋 oskrzelow膮 i wykrztu艣ne, mi贸d stosowany jest w wielu schorzeniach dolnych dr贸g oddechowych. Przede wszystkim nale偶y tutaj wymieni膰 ostre i przewlek艂e zapalenie oskrzeli.
Wspomagaj膮co wykorzystywany jest m.in. w przypadku rozstrzenia oskrzeli, zapalenia p艂uc i pylicy p艂uc. W trakcie kuracji obserwuje si臋 ust臋powanie kaszlu, 艂atwiejsze odkrztuszanie wydzieliny, u艂atwienie oddychania oraz popraw臋 obrazu krwi i przyrost masy cia艂a. W przypadku przewlek艂ego zapalenia oskrzeli du偶膮 skuteczno艣ci膮 odznacza si臋 kompleksowe leczenie miodem. Mi贸d podawany r贸wnocze艣nie doustnie, w postaci inhalacji i za pomoc膮 jonoforezy przez okres 3 miesi臋cy, znacznie polepszy艂 stan zdrowia chorych w por贸wnaniu do pacjent贸w leczonych tradycyjnie. Mi贸d wykazuje tak偶e pewne nieswoiste dzia艂anie w gru藕licy p艂uc. Stosuje si臋 go w贸wczas 艂膮cznie z podstawow膮 terapi膮 lecznicz膮, w celu og贸lnie wzmacniaj膮cym i podwy偶szaj膮cym odporno艣膰 organizmu na zaka偶enia.
Mi贸d stosuje si臋 z powodzeniem w przypadku biegunek zaka藕nych u dzieci (9) (ryc. 8) oraz zapaleniu 偶o艂膮dka i jelit (enteritis) pochodzenia bakteryjnego lub wirusowego, zar贸wno u dzieci, jak i os贸b doros艂ych. Produkt ten podawany doustnie w p艂ynie elektrolitowym prawie o po艂ow臋 skraca艂 czas trwania biegunek i wysokiej gor膮czki, w por贸wnaniu do klasycznej metody leczenia tego schorzenia, polegaj膮cej na podawaniu glukozy i elektrolit贸w we wlewach do偶ylnych i stosowaniu antybiotyk贸w. Dobre efekty uzyskano tak偶e w trakcie leczenia nieswoistych, przewlek艂ych biegunek. Po 4 miesi膮cach terapii 83% chorych uznano za wyleczonych. Wyra藕n膮 popraw臋 stwierdzono r贸wnie偶 u 78% pacjent贸w z wrzodziej膮cym zapaleniem okr臋偶nicy.
Ryc. 8. Leczenie miodem biegunek zaka藕nych u dzieci (9).
Mi贸d okaza艂 si臋 skutecznym lekiem w wielu schorzeniach w膮troby i dr贸g 偶贸艂ciowych. Stosuje si臋 go samodzielnie, a tak偶e 艂膮cznie z podstawow膮 terapi膮 lecznicz膮, w przypadku wirusowego zapalenia w膮troby, marsko艣ci w膮troby, schorzeniach p臋cherzyka i dr贸g 偶贸艂ciowych, kamicy 偶贸艂ciowej, w trakcie d艂ugotrwa艂ego przyjmowania lek贸w, zatrucia metalami ci臋偶kimi oraz alkoholem. W wyniku leczenia obserwuje si臋 odnow臋 tkanki w膮trobowej oraz normalizacj臋 przep艂ywu 偶贸艂ci i obni偶enie poziomu bilirubiny.
Mi贸d stosowany jest tak偶e wspomagaj膮co w chorobach uk艂adu moczowego, takich jak ostre i przewlek艂e zapalenie nerek, zapalenie p臋cherza moczowego i miedniczek nerkowych, przewlek艂e owrzodzenie p臋cherza moczowego. Przyjmowanie miodu prowadzi w wielu przypadkach do uzyskania znacznej poprawy lub nawet ca艂kowitego wyleczenia.
Ostatnio m贸wi si臋 tak偶e o korzystnym dzia艂aniu miodu w chorobach nowotworowych. Z jednej strony ma on wzmaga膰 dzia艂anie cytostatyk贸w, a z drugiej strony zmniejsza膰 mo偶liwo艣ci przerzut贸w kom贸rek nowotworowych do innych tkanek.
Jak mo偶na zorientowa膰 si臋 z powy偶szego przegl膮du, zar贸wno propolis, jaki i mi贸d, mog膮 by膰 cennymi lekami w wielu zaka偶eniach, lub s艂u偶y膰 jako warto艣ciowe uzupe艂nienie ju偶 prowadzonej terapii. Ich zastosowanie w leczeniu zaka偶e艅 u ludzi wydaje si臋 by膰 w pe艂ni uzasadnione.
Pi艣miennictwo
1. K臋dzia B., Ho艂derna-K臋dzia E.: Leczenie produktami pszczelimi. PWRiL, Warszawa 1994. 2. Chor膮偶ak T., i wsp.: Wst臋pna ocena przydatno艣ci klinicznej preparat贸w kitu pszczelego (propolisu). Przegl. Lek. 1971, 28, 828. 3. Pucha艂a J.: Scaldex – nowa alternatywa w leczeniu oparze艅 niepe艂nej grubo艣ci sk贸ry i innych ran u dzieci. Ordynat. Lek. 2002, Nr 9, 45-50. 4. Zawadzki J., Suchy H., Scheller S.: Pr贸by leczenia propolisem stan贸w zapalnych pochwy i szyjki macicy. Przegl. Lek. 1973, 30, 620. 5. Szmeja Z., et al.: Warto艣膰 lecznicza flawonoid贸w w zaka偶eniach wywo艂anych przez Rhinoviruses. Otolaryng. Pol. 1989, 43, 180. 6. Subrahmanyam M.: Topical application of honey in treatment of burns. Br J. Surg. 1991, 78, 497. 7. Güne艧 Ü.Y., E艧er I.: Effectivenes of a honey dressing for healing pressure ulcers. J. Wound Ostomy Contin. Nurs. 2007, 34, 184. 8. Moolenaar M., Poorter R.L., Van der Toorn P.P.G. et al.: The effect of honey compared to conventional treatment on healing of radiotherapy-induced skin toxicity in breast cancer patients. Acta Oncol 2006, 45, 623. 9. Haffejee I.E., Moosa A.: Honey in the treatment of infantile gastroenteritis. Br. Med. J. 1985, 290, 1866.
otrzymano: 2007-08-14
zaakceptowano do druku: 2007-10-15

Adres do korespondencji:
*Bogdan K臋dzia
Instytut Ro艣lin i Przetwor贸w Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Pozna艅
tel.: (0-61) 665-95-40, fax: 665-95-51
e-mail: bognao@o2.pl

Post阷y Fitoterapii 4/2007
Strona internetowa czasopisma Post阷y Fitoterapii