Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2017, s. 148-155
Magdalena Wąsik1, Anna Ziemiańska1, Marzena Lenart2
Rola receptorów hamujących odpowiedź immunologiczną w przewlekłych zakażeniach wirusowych*
The role of immune responce inhibotory receptors in chronic viral infections
1Analityka Medyczna, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum, Kraków
2Zakład Immunologii Klinicznej, Instytut Pediatrii, Wydział Lekarski, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum, Kraków
Summary
Inhibitory receptors play a vital role in regulation of the immune response. They prevent lymphocytes from acquiring autoreactive or neoplastic characteristics, by restricting their activation, proliferation and effector functions. High expression of inhibitory receptors can be observed on „exhausted” T lymphocytes. Appearance of dysfunctional T cells may lead to a dampening of immune response that can occur in chronic viral diseases, such as viral hepatitis type B or C and also HIV infection. Function of inhibitory receptors and their role in viral infections and cancer are still being studied. It was observed that in many cases a negative immunoregulation blockage result in an increased proliferation and recovery of specific T cell functionality. Development of immunotherapy with specific antibodies against known ligands of inhibitory receptors seem to be esp ecially important in cases of chronic, drug-resistant viral infections and cancer resistant to standard treatment.
Here we present current knowledge about the most important inhibitory receptors such as PD-1, CTLA-4, BTLA, CD160, LAG-3 and TIM-3 and potential possibilities of their blockage in immunotherapy.
Wprowadzenie
Odpowiedź układu immunologicznego na toczące się w ludzkim organizmie infekcje jest niezbędna do przywrócenia prawidłowego stanu zdrowia. Ważnym aspektem regulacji tych mechanizmów jest kontrola rozwijającej się odpowiedzi immunologicznej, która może być skierowana przeciw zewnątrzpochodnym patogenom, a także własnym komórkom o nieprawidłowej budowie lub funkcji. Regulacja ta pozwala uniknąć odpowiedzi skierowanej przeciwko antygenom prawidłowych komórek własnego organizmu. W tym celu został wykształcony mechanizm tolerancji immunologicznej, którą dzielimy na: centralną, odpowiedzialną za apoptozę autoreaktywnych limfocytów T w grasicy i limfocytów B w szpiku kostnym, oraz obwodową, w której uczestniczą m.in. limfocyty T regulatorowe (ang. regulatory T cells – Treg) (1, 2). W regulacji odpowiedzi immunologicznej ważną rolę pełnią również obecne na limfocytach receptory hamujące (ang. inhibitory receptors), które są aktywowane wskutek interakcji limfocytu z komórką prezentującą antygen (ang. antygen-presenting cell – APC). Rozpoznanie prezentowanego antygenu za pomocą receptora limfocytu T (ang. T-cell receptor – TCR) lub limfocytu B (ang. B-cell receptor – BCR) oraz przekazanie sygnału od receptorów kostymulujących, np. CD28, CD4, prowadzi do aktywacji limfocytów, czego następstwem jest pobudzenie receptorów hamujących, odpowiedzialnych za hamowanie aktywacji, proliferacji i funkcji efektorowych tychże komórek. Stanowi to ochronę przed nabywaniem przez limfocyty cech nowotworowych lub autoreaktywnych w końcowym etapie odpowiedzi na stymulację antygenową oraz wygaszanie stanu zapalnego (3, 4).
Wzrost ekspresji receptorów hamujących odpowiedź immunologiczną obserwowany jest szczególnie na powierzchni komórek biorących udział w zwalczaniu przewlekłych zakażeń wirusowych. Mechanizm ten chroni przed rozwojem nadmiernej odpowiedzi układu immunologicznego na toczącą się infekcję. Szczególnie wysoki poziom ekspresji hamujących receptorów widoczny jest na tzw. „wyczerpanych” limfocytach T (ang. T-cells exhausted) (5, 6). „Wyczerpanie” limfocytów to proces, w wyniku którego dochodzi do utraty ich funkcji cytotoksycznych, co skutkuje zaburzeniem odpowiedzi immunologicznej głównie w przebiegu przewlekłych infekcji wirusowych, tj. wirusowe zapalenie wątroby typu B, typu C, zakażenia wirusem HIV (ang. human immunodeficiency virus), a także chorób nowotworowych, malarii czy zakażeń Mycobacterium tuberculosis (6). Czas narażenia na wirusowe antygeny oraz wysoki poziom ich ekspresji w przebiegu ciężkich infekcji wirusowych stanowią główne czynniki odpowiedzialne za powstawanie populacji „wyczerpanych” limfocytów. Pierwszą oznaką „wyczerpania” limfocytów jest spadek wydzielania interleukiny-2 (IL-2) oraz kolejno innych cytokin, w tym czynnika martwicy nowotworów (ang. tumor necrosis factor – TNF-a). Inną cechą „wyczerpanych” limfocytów T jest upośledzona zdolność do proliferacji po zetknięciu się z antygenem oraz utrata zdolności do samoodnawiania przy udziale cytokin IL-7, IL-15 (6, 7).
Wysoka ekspresja hamujących receptorów, a w konsekwencji stan immunosupresji wywołany przez sygnały hamujące funkcje efektorowe oraz proliferacyjne komórek biorących udział w zwalczaniu przewlekłych infekcji wirusowych stanowi główną przyczynę powstawania ciężkich/przetrwałych infekcji wirusowych opornych na leczenie (7). W niniejszej pracy przedstawiono wybrane receptory hamujące odpowiedź immunologiczną: PD-1, CTLA-4, BTLA, CD160, LAG-3 oraz TIM-3.
PD-1
Receptor PD-1 (ang. programmed death 1, CD279) to transbłonowa glikoproteina należąca do rodziny CD28:B7 (8, 9). Receptor PD-1 ulega indukowanej ekspresji na limfocytach T CD4+ i CD8+, limfocytach B, komórkach NK, monocytach oraz aktywowanych komórkach dendrytycznych (9, 10). Posiada dwa ligandy, PD-L1 (B7-H1, CD274) oraz PD-L2 (B7-DC, CD273), obecne na komórkach prezentujących antygen. PD-L1 dodatkowo ulega ekspresji na niektórych komórkach niehematopoetycznych (10, 11). Cytoplazmatyczna domena PD-1 zawiera dwa motywy immunoreceptorowe oparte na tyrozynie: ITIM (ang. immunoreceptor tyrosine-based inhibition motif) oraz ITSM (ang. immunoreceptor tyrosine-based switch motif) (12). Ligacja PD-1 z PD-L1 lub PD-L2 hamuje sygnał przekazywany od aktywowanych limfocytów T, a także zmniejsza ekspresję cytokin prozapalnych i cząsteczek antyapoptotycznych (11). Może również zaburzać cykl komórkowy poprzez zwiększenie ekspresji białka p15 oraz hamowanie transkrypcji białka SKP2 (ang. S-phase kinase-associated protein 2), które tworzy kompleks z ligazą ubikwityny i odpowiada za degradację białka p27 (13).
Wzrost ekspresji PD-1 następuje w ciągu 24-72 godzin od stymulacji receptora TCR. Długotrwała ekspresja PD-1 na limfocytach T prowadzi do zjawiska ich „wyczerpania” (10). Aktywacja limfocytów B również prowadzi do wzrostu poziomu receptora PD-1 na ich powierzchni. Powoduje to obniżenie syntezy IL-6 i zahamowanie proliferacji limfocytów B, nie wpływa jednak na ich żywotność ani na produkcję innych chemokin (np. MIP-1β i IL-8) (12).
W przewlekłych zakażeniach wirusowych odnotowano spadek produkcji cytokin i zahamowanie proliferacji komórek zaangażowanych w walkę z wirusem. Za zaburzenia w funkcji tych komórek odpowiedzialny jest m.in. receptor PD-1. Wzrost jego ekspresji zaobserwowano na HIV-specyficznych limfocytach T CD8+ oraz CD4+, przy czym poziom jego ekspresji korelował z replikacją wirusa (14, 15). W zakażeniu HIV limfocyty T CD4+ obecne w węzłach chłonnych posiadały znacznie wyższy poziom ekspresji tego receptora w porównaniu z limfocytami T CD4+ we krwi obwodowej. Porównano również ekspresję PD-1 pomiędzy populacjami limfocytów T CD4+ i CD8+, która okazała się dwukrotnie wyższa na limfocytach T CD4+ (16). Blokada receptora PD-1 pozwoliła na przywrócenie funkcji i zwiększenie proliferacji limfocytów T HIV-specyficznych, zarówno CD8+, jak i CD4+ w warunkach in vitro (14, 15). Badania te sugerują, że ekspresja receptora PD-1 na limfocytach T CD4+ może stanowić marker przebiegu zakażenia wirusem HIV, a jego blokada mogłaby być wykorzystana w terapii tegoż zakażenia (16).
W wirusowym zapaleniu wątroby typu B ekspresja receptora PD-1 wzrasta na limfocytach T CD4+ oraz CD8+ i wykazuje pozytywną korelację w stosunku do ilości DNA wirusa HBV (ang. hepatitis B virus). Ponadto, zaobserwowano istotną korelację poziomu ekspresji PD-1 z poziomem aminotransferazy alaninowej w surowicy chorych. Sugeruje to, iż poziom ekspresji PD-1 może stanowić nowy parametr, pośrednio związany z zaawansowaniem infekcji HBV (17). Pomimo zaburzonej funkcji HBV-specyficznych limfocytów T CD8+, posiadają one wysoki poziom ekspresji receptora IL-7 (CD127), która zaangażowana jest w różnicowanie funkcjonalnych limfocytów T pamięci (18, 19). Zaobserwowano także różnice w fenotypie HBV-specyficznych limfocytów T CD8+ pochodzących z wątroby i z krwi obwodowej. Wewnątrzwątrobowe limfocyty T CD8+ wykazywały wyższą ekspresję receptora PD-1 i niższy poziom ekspresji CD127 w porównaniu do limfocytów T CD8+ z krwi obwodowej. Blokada PD-1/PD-L1 pozwoliła na przywrócenie prawidłowych funkcji limfocytów T, przy czym poprawa była bardziej zaznaczona w populacji limfocytów T CD8+ pochodzących z wątroby (18).
Ekspresja receptora PD-1 ulega znaczącemu wzrostowi również na HCV-specyficznych limfocytach T CD8+ zarówno wątrobowych, jak i pochodzących z krwi obwodowej. Zablokowanie sygnału przekazywanego od receptora PD-1 przez przeciwciała anty-PD-L1 lub anty-PD-L2 skutkuje wzrostem produkcji IFN-γ, IL-2, a także zwiększeniem proliferacji HCV-specyficznych limfocytów T CD8+ (20). Podobnie, w limfocytarnym zapaleniu splotu naczyniówkowego i opon mózgowych (ang. lymphocytic choriomeningitis) wywoływanym przez wirusa limfocytowego zapalenia opon i naczyń (ang. lymphocytic choriomeningitis virus – LCMV) zaobserwowano wzrost ekspresji receptora PD-1 na specyficznych limfocytach T CD8+. Blokada receptora PD-1 w modelu mysim skutkowała wzrostem liczby LCMV-specyficznych limfocytów T CD8+, a także przywróceniem ich funkcji, co w efekcie przyczyniło się do spadku wiremii (21). PD-1 reguluje odpowiedź limfocytów T również w ostrych infekcjach, takich jak: wścieklizna, krowianka, zakażenie Histoplasma capsulatum czy Listeria monocytogenes (10).
Receptor PD-1 pełni także istotną rolę w patomechanizmie rozwoju nowotworów. Poprzez hamowanie funkcji limfocytów T przyczynia się do „ucieczki” nowotworu spod nadzoru układu odporności. Blokada PD-1/PD-L1 daje obiecujące wyniki w terapii czerniaka, niedrobnokomórkowego raka płuc (ang. non-small-cell lung cancer – NSCLC), raka pęcherza, raka nerkowokomórkowego (ang. renal cell carcinoma – RCC), a także raka piersi, jajników, prostaty, trzustki i jelita grubego (9). Do obecnie testowanych w terapii chorób nowotworowych przeciwciał anty-PD-1 należy w pełni ludzkie przeciwciało IgG4 – Nivolumab oraz przeciwciała humanizowane – Lambrolizumab i Pidilizumab (8).
CTLA-4
Receptor CTLA-4 (ang. cytotoxic T-lymphocyte antygen 4, CD152) to receptor negatywnie regulujący sygnały na wczesnych etapach odpowiedzi immunologicznej. Strukturalnie jest to glikozylowane białko wykazujące 30% homologię do powierzchniowego receptora CD28. Ekspresję CTLA-4 obserwuje się na limfocytach Treg oraz na powierzchni aktywowanych limfocytów T CD4+ i CD8+ (22). Ligandami dla tego receptora są cząsteczki B7.1 (CD80) i B7.2 (CD86), obecne na komórkach APC, które jednocześnie posiadają zdolność do wiązania z cząsteczką CD28. Wyróżniono dwie formy receptora CTLA-4: zakotwiczony w błonie komórkowej flCTLA-4 i rozpuszczalny w surowicy sCTLA-4 (23).
W procesie aktywacji limfocytów T uczestniczą dwa sygnały docierające do jądra komórkowego. Po rozpoznaniu obcego antygenu, kompleks receptora TCR wraz z cząsteczką CD3 inicjuje powstawanie pierwszego sygnału. Drugi sygnał pochodzi od cząsteczek kostymulujących, do których należą m.in. CTLA-4 czy CD28 (24). Cząsteczka CD28 jest glikoproteiną ulegającą konstytutywnej ekspresji na powierzchni większości dziewiczych limfocytów T CD4+ i CD8+. W wyniku aktywacji limfocytów T przez komórki APC dochodzi do związania CD28 przez cząsteczki B7. Następnie przekazany zostaje sygnał kostymulujący, który potęguje i podtrzymuje proliferację oraz wytwarzanie cytokin przez komórki CD4+ i CD8+ (25). Aktywacja limfocytów T prowadzi jednocześnie do wzrostu ekspresji CTLA-4 na ich powierzchni. Receptor ten wykazuje silniejsze od receptora CD28 powinowactwo do cząsteczek B7, wskutek czego dochodzi do wyparcia wiązania CD28-B7. Prowadzi to do zahamowania aktywacji, proliferacji oraz obniżenia funkcji efektorowych limfocytów T (26).
Receptor CTLA-4 uczestniczy także w oddziaływaniu limfocytów Treg na limfocyty efektorowe. W mechanizmie supresji pośredniej dochodzi do ligacji tego receptora z cząsteczkami B7.1 oraz B7.2, skutkiem czego jest obniżenie zdolności do stymulacji dziewiczych limfocytów T przez komórki dendrytyczne (27). Wykazano również, że w wyniku interakcji limfocytów Treg z komórką APC, przy udziale receptora CTLA-4, dochodzi do wzrostu produkcji białka o aktywności oksygenazy IDO (ang. indoleamine 2,3-dioxygenase). Białko to katalizuje proces degradacji tryptofanu, skutkując powstaniem kynureniny, wykazującej właściwości supresorowe w stosunku do komórek efektorowych (28).
Receptor CTLA-4 odgrywa aktywną rolę w procesie „wyczerpania” limfocytów T specyficznych dla wirusa HIV. Dowiedziono, że wzrost ekspresji CTLA-4 na limfocytach T CD4+ koreluje bezpośrednio ze wzrostem wiremii, a pośrednio z liczbą limfocytów T CD4+. Zaobserwowano wyższy poziom ekspresji CTLA-4 na HIV-specyficznych komórkach CD4+ produkujących tylko IFN-γ, niż na wielofunkcyjnych limfocytach T CD4+ produkujących zarówno IL-2, jak i IFN-γ (29, 30). Ponadto zaobserwowano, iż poziom ekspresji CTLA-4 na komórkach T CD4+ był znacznie niższy w grupie pacjentów przed leczeniem i po leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, w porównaniu do zdrowych osób stanowiących grupę kontrolną. Wykazano, że receptor ten posiada zdolność do hamowania przesunięcia wzajemnego stosunku limfocytów Th1/Th2 w kierunku Th2, co może odpowiadać za przewlekłą postać choroby wywołanej przez wirus HBV. W przypadku pacjentów, którzy przeszli terapię leczniczą, poziom CTLA-4 na limfocytach T CD4+ wzrastał. Zatem przypuszcza się, że poziom ekspresji CTLA-4 może być wykorzystany w ocenie funkcji immunologicznych limfocytów T CD4+ u pacjentów cierpiących na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B (17, 31). W przypadku HBV-specyficznych limfocytów T CD8+ zaobserwowano równoczesny wzrost poziomu ekspresji CTLA-4 oraz proapoptotycznego białka Bim, co może wiązać się z przedwczesnym niszczeniem aktywnych cytotoksycznych limfocytów T. Prowadzona u chorych terapia przeciwwirusowa, pomimo spadku wiremii, nie skutkowała spadkiem poziomu ekspresji CTLA-4 oraz białka Bim. Przypuszcza się, że sygnały pochodzące od CTLA-4 prowadzą do spadku poziomu IL-2 oraz wzrostu TGF-ß, mogą być odpowiedzialne za proces „wyczerpania” limfocytów zależny od białka Bim. Stąd przypuszcza się, iż blokada receptora CTLA-4 może odegrać rolę w złożonym procesie leczenia przewlekłego zapalenia wątroby typu B (32).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Pączek L, Foroncewicz B: Tolerancja immunologiczna – wiodący problem transplantologii XXI wieku. Post Nauk Med 2003; 1-2: 40-44.
2. Kędzierska K, Nowosiad M, Kwiatkowska E et al.: Tolerancja immunologiczna u pacjenta z autosomalnym dominującym zwyrodnieniem wielotorbielowatym nerek po transplantacji nerki. Forum Nefrol 2010; 3: 174-178.
3. Yao S, Zhu Y, Zhu G et al.: B7-h2 is a costimulatory ligand for CD28 in human. Immunity 2011; 34: 729-740.
4. Kusztal M, Jezior D, Weyde W et al.: Odpowiedź układu immunologicznego na aloprzeszczep nerki. Część II. Udział cząsteczek kostymulujących i pomocniczych w aktywacji limfocytu T; faza efektorowa odpowiedzi. Post Hig Med Dosw 2007; 61: 21-27.
5. Grzywnowicz M, Giannopoulos K: Znaczenie receptora programowanej śmierci 1 oraz jego ligandów w układzie immunologicznym oraz nowotworach. Acta Haematol Pol 2012; 43: 132-145.
6. Kahan SM, Wherry EJ, Zajac AJ: T cell exhaustion during persistent viral infections. Virology 2015; 479-480: 180-193.
7. Ha SJ, West EE, Koichi A et al.: Manipulating both the inhibitory and stimulatory immune system towards the success of therapeutic vaccination against chronic viral infections. Immunol Rev 2008; 223: 317-333.
8. McDermott DF, Atkins MB: PD-1 as a potential target in cancer therapy. Cancer Med 2013; 2(5): 662-673.
9. Ohaegbulam KC, Assal A, Lazar-Molnar E et al.: Human cancer immunotherapy with antibodies to the PD-1 and PD-L1 pathway. Trends Mol Med 2015; 21(1): 24-33.
10. Brown KE, Freeman GJ, Wherry EJ, Sharpe AH: Role of PD-1 in regulating acute infections. Curr Opin Immunol 2010; 22(3): 397-401.
11. Keir ME, Butte MJ, Freeman GJ, Sharpe AH: PD-1 and its ligands in tolerance and immunity. Annu Rev Immunol 2008; 26: 677-704.
12. Thibult ML, Mamessier E, Gertner-Dardenne J et al.: PD-1 is a novel regulator of human B-cell activation. Int Immunol 2013; 25(2): 129-137.
13. Patsoukis N, Brown J, Petkova V et al.: Selective effects of PD-1 on Akt and Ras pathways regulate molecular components of the cell cycle and inhibit T cell proliferation. Sci Signal 2012; 5: 46.
14. Trautmann L, Janbazian L, Chomont N et al.: Upregulation of PD-1 expression on HIV-specific CD8 T cells leads to reversible immune dysfunction. Nat Med 2006; 12: 1124-1125.
15. Day CL, Kaufmann DE, Kiepiela P et al.: PD-1 expression on HIV-specific T cells is associated with T-cell exhaustion and disease progression. Nature 2006; 443: 282-283.
16. D’Souza M, Fontenot AP, Mack DG et al.: Programmed death 1 expression on HIV-specific CD4+ T cells is driven by viral replication and associated with T cell dysfunction. J Immunol 2007; 179: 1979-1987.
17. Wang L, Zhao C, Peng Q et al.: Expression levels of CD28, CTLA-4, PD-1 and Tim-3 as novel indicators of T-cell immune function in patients with chronic hepatitis B virus infection. Biomed Rep 2014; 2: 270-274.
18. Fisicaro P, Valdatta C, Massari M et al.: Antiviral intrahepatic T-cell responses can be restored by blocking programmed death-1 pathway in chronic hepatitis B. Gastroenterology 2010; 138: 682-693.
19. Van Leeuwen EM, de Bree GJ, Remmerswaal EB et al.: IL-7 receptor chain expression distinguishes functional subsets of virus-specific human CD8 T cells. Blood 2005; 106: 2091-2098.
20. Golden-Mason L, Palmer B, Klarquist J et al.: Upregulation of PD-1 expression on circulating and intrahepatic hepatitis C virus-specific CD8+ T cells associated with reversible immune dysfunction. J Virol 2007; 81(17): 9249-9258.
21. Barber DL, Wherry EJ, Masopust D et al.: Restoring function in exhausted CD8 T cells during chronic viral infection. Nature 2006; 439: 682-687.
22. Brunet JF, Denizot F, Luciani MF: A new member of the immunoglobulin superfamily – CTLA-4. Nature 1987; 328: 267-270.
23. Walker LS: Treg and CTLA-4: Two intertwining pathways to immune tolerance. J Autoimmun 2013; 45: 49-57.
24. Sharpe AH, Freeman GJ: The B7-CD28 superfamily. Nat Rev Immunol 2002; 2: 116-126.
25. Edmead CE, Lamb JR, Hoyne GF: The T cell surface protein, CD28. Int J Biochem Cell Biol 1997; 29: 1053-1057.
26. Korecka A, Duszota A, Korczak-Kowalska G: Rola cząsteczki CD28 w tolerancji immunologicznej. Post Hig Med Dosw 2007; 61: 74-82.
27. Wing K, Onishi Y, Prieto-Martin P et al.: CTLA-4 control over Foxp3+ regulatory T cell function. Science 2008; 322(5899): 271-275.
28. Grohmann U, Orabona C, Fallarino F et al.: CTLA-4-Ig regulates tryptophan catabolism in vivo. Nat Immunol 2002; 3(11): 1097-1101.
29. Kaufmann DE, Kavanagh DG, Pereyra F et al.: Upregulation of CTLA-4 by HIV-specific CD4 T cells correlates with disease progression and defines a reversible immune dysfunction. Nat Immunol 2007; 8: 1246-1254.
30. Kaufmann DE, Walker BD: PD-1 and CTLA-4 Inhibitory Co-signaling Pathways in HIV Infection and the Potential for Therapeutic Intervention. J Immunol 2009; 182: 5891-5897.
31. Milich DR: Influence of T-helper cell subsets and crossregulation in hepatitis B virus infection. J Vir Hepat 1997; 4: 48-59.
32. Schurich A, Pooja K, Lopes AR et al.: Role of the Coinhibitory Receptor Cytotoxic T Lymphocyte Antigen-4 on Apoptosis-Prone CD8 T Cells in Persistent Hepatitis B Virus Infection. Hepatology 2011; 53(5): 1494-1503.
33. Postow MA, Callahan MK, Wolchok JD: Immune Checkpoint Blockade in Cancer Therapy. J Clin Oncol 2015; 33: 1974-1982.
34. Derre L, Rivals JP, Jandus C et al.: BTLA mediates inhibition of human tumor-specific CD8+ T cells that can be partially reversed by vaccination. J Clin Invest 2010; 120: 157-167.
35. Vendel AC, Calemine-Fenaux J, Izrael-Tomasevic A et al.: B and T lymphocyte attenuator regulates B cell receptor signaling by targeting Syk and BLNK. J Immunol 2009; 182(3): 1509-1517.
36. Oya Y, Watanabe N, Owada T et al.: Development of autoimmune hepatitis-like disease and production of autoantibodies to nuclear antigens in mice lacking B and T lymphocyte attenuator. Arthritis Rheum 2008; 58(8): 2498-2510.
37. Krieg C, Boyman O, Fu YX, Kaye J: B and T lymphocyte attenuator regulates CD8+ T cell-intrinsic homeostasis and memory cell generation. Nat Immunol 2007; 8: 162-171.
38. Deppong C, Juehne TI, Hurchla M et al.: Cutting edge: B and T lymphocyte attenuator and programmed death receptor-1 inhibitory receptors are required for termination of acute allergic airway inflammation. J Immunol 2006; 176(7): 3909-3913.
39. Lepenies B, Pfeffer K, Hurchla MA et al.: Ligation of B and T lymphocyte attenuator prevents the genesis of experimental cerebral malaria. J Immunol 2007; 179(6): 4093-4100.
40. Shui JW, Steinberg MW, Kronenberg M: Regulation of inflammation, autoimmunity, and infection immunity by HVEM-BTLA signaling. J Leukoc Biol 2011; 89(4): 517-523.
41. Anumanthan A, Bensussan A, Boumsell L et al.: Cloning od BY55, a novel Ig superfamily member expressed on NK cells, CTL, and intestinal intraepithelial lymphocytes. J Immunol 1998; 161(6): 2780-2790.
42. Giustiniani J, Marie Cardine A, Bensussan A: A Soluble Form of the MHC Class I-Specific CD160 Is Released from Human Activated NK Lymphocytes and Inhibits Cell-Mediated Cytotoxicity. J Immunol 2007; 178: 1293-1300.
43. Giustiniani J, Bensussan A, Marie-Cardine A: Identification and characterization of a transmembrane isoform of CD160 (CD160-TM), a unique activating receptor selectively expressed upon human NK cell activation. J Immunol 2009; 182(1): 63-71.
44. Maeda M, Carpenito C, Russell RC et al.: Murine CD160, Ig-Like Receptor on NK Cells and NKT Cells, Recognizes Classical and Nonclassical MHC Class I and Regulates NK Cell Activation. J Immunol 2005; 175: 4426-4432.
45. Cai G, Anumanthan A, Brown JA et al.: CD160 inhibits activation of human CD4+ T cells through interaction with herpesvirus entry mediator. Nat Immunol 2008; 9: 176-185.
46. Bengsch B, Seigel B, Ruhl M et al.: Coexpression of PD1, 2B4, CD160 and KLRG1 on exhausted HCV-specific CD8+ T cells is linked to antigen recognition and T cell differentiation. PLoS Pathog 2010; 6: e1000947.
47. Peretz Y, He Z, Shi Y et al.: CD160 and PD1 co-expression on HIV-specific CD8 T cells defines a subset with advanced dysfunction. PLoS Pathog 2012; 8: e1002840.
48. Sega EI, Leveson-Gover DB, Florek M et al.: Role of Lymphocyte Activation Gene-3 (Lag-3) in Conventional and Regulatory T Cell Function in Allogeneic Transplanation. PLoS ONE 2014; 9: e86551.
49. Liang B, Workman C, Lee J et al.: Regulatory T Cells Inhibit Dendritic Cells by Lymphocyte Activation Gene-3 Engagement of MHC Class II. J Immunol 2008; 180(9): 5916-5926.
50. Blackburn SD, Shin H, Haining WN et al.: Coregulation of CD8+ T cell exhaustion by multiple inhibitory receptors during chronic viral infection. Nat Immunol 2008; 10: 29-37.
51. Richter K, Agnellini P, Oxenius A: On the role of the inhibitory receptor LAG-3 in acute and chronic LCMV infection. Int Immunol 2010; 22: 13-23.
52. Hemon P, Jean-Louis F, Ramgolam K et al.: MHC Class II Engagement by Its Ligand LAG-3 (CD223) Contributes to Melanoma Resistance to Apoptosis. J Immunol 2011; 186(9): 5173-5183.
53. Tian X, Zhang A, Qiu Ch et al.: The upregulation of LAG-3 on T cells defines a subpopulation with functional exhaustion and correlates with disease progression in HIV-infected subjects. J Immunol 2015; 194(8): 3873-3882.
54. Brignone Ch, Gutierrez M, Mefti F et al.: First-line chemoimmunotherapy in metastatic breast carcinoma: combination of paclitaxel and IMP321 (LAG-3Ig) enhances immune responses and antitumor activity. J Transl Med 2010; 8: 71.
55. Zhou Q, Munger ME, Veenstra RG et al.: Coexpression of Tim-3 and PD-1 identifies a CD8+ T-cell exhaustion phenotype in mice with disseminated acute myelogenous leukemia. Blood 2011; 117: 4501-4510.
56. Golden-Mason L, Palmer BE, Kassam N et al.: Negative immune regulator Tim-3 is overexpressed on T cells in hepatitis C virus infection and its blockade rescues dysfunctional CD4+ and CD8+ T cells. J Virol 2009; 83: 9122-9130.
57. Nagahara K, Arikawa T, Oomizu S et al.: Galectin-9 increases Tim-3 dendritic cells and CD8 T cells and enhances antitumor immunity via galectin-9-Tim-3 interactions. J Immunol 2008; 181(11): 7660-7669.
58. Jan M, Chao MP, Cha AC et al.: Prospective separation of normal and leukemic stem cells based on differential expression of TIM3, a human acute myeloid leukemia stem cell marker. Proc Natl Acad Sci USA 2011; 108: 5009-5014.
59. Koguchi K, Anderson DE, Yang L et al.: Dysregulated T cell expression of TIM3 in multiple sclerosis. J Exp Med 2006; 203: 1413-1418.
60. Jones RB, Ndhlovu LC, Barbour JD et al.: Tim-3 expression defines a novel population of dysfunctional T cells with highly elevated frequencies in progressive HIV-1 infection. J Exp Med 2008; 205: 2763-2779.
otrzymano: 2017-04-11
zaakceptowano do druku: 2017-05-05

Adres do korespondencji:
Marzena Lenart
Zakład Immunologii Klinicznej
Instytut Pediatrii
Wydział Lekarski
Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum
ul. Wielicka 265, 30-663 Kraków
tel. +48 (12) 658-24-86
m.lenart@uj.edu.pl

Medycyna Rodzinna 2/2017
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna