Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2021, s. 47-52 | DOI: 10.25121/PF.2021.22.1.47
*Jadwiga Mielcarek
Fitozwiązki i substancje naturalne wspomagające leczenie COVID-19
Phytochemicals and natural substances supporting the treatment of COVID-19
Wydział Studiów Edukacyjnych, Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii im. prof. Kazimiery Milanowskiej w Poznaniu
Rektor Uczelni: prof. dr hab. n. med. Wanda Stryła
Streszczenie
Nowy koronawirus SARS-CoV-2, wywołujący COVID-19, ciężki ostry zespół oddechowy, jest przyczyną globalnej śmiertelności i obciążeń związanych z blokadą. Choroba COVID-19, o której mówi się, że jest pochodzenia odzwierzęcego, szybko wywołała pandemię odpowiedzialną za obecny światowy kryzys zdrowotny. W ciągu ostatniego roku obserwowano i nadal obserwuje się wzrost liczby opublikowanych artykułów na temat COVID-19, w tym doniesień o zakażonych przypadkach, zgonach, ciężkości choroby i podatności na chorobę. Celem wielu ostatnio publikowanych artykułów jest zwrócenie uwagi lekarzy i farmaceutów na znaczenie produktów naturalnych i nutraceutyków w leczeniu COVID-19. Podkreśla się, że wobec braku konkretnych leków na COVID-19 istnieje pilna potrzeba poszukiwania alternatywnych metod, aby wzmocnić ogólną odporność populacji i utorować drogę do opracowania leków, które mogą być stosowane w terapii pacjentów z COVID-19.
Summary
The new coronavirus SARS-CoV-2 causing COVID-19 a severe acute respiratory syndrome, causes the global mortality and burden of the blockade. The COVID-19 disease, said to be of zoonotic origin, has quickly become the pandemic responsible for the current global health crisis. COVID-19 is caused by the SARS-CoV-2 coronavirus. Over the past year, there has been a continued increase in the number of published articles on COVID-19, including reports of infected cases, deaths, disease severity, and disease susceptibility. The goal of many recently published articles is to draw the attention of physicians and pharmacists to the importance of natural products and nutraceuticals in the treatment of COVID-19. It is emphasized that, in the absence of specific drugs for COVID-19, there is an urgent need to find alternative approaches to strengthen the resilience of the general population and pave the way for the development of drugs that can be used to treat COVID-19 patients.
Słowa kluczowe: COVID-19, SARS-CoV-2, zioła, nutraceutyki.
Wstęp
Pandemia spowodowana przez koronawirusa SARS-CoV-2, wywołującego chorobę zakaźną dróg oddechowych, określaną jako ciężki ostry zespół oddechowy (COVID-19), doprowadziła do niszczycielskich skutków dla zdrowia i gospodarki na całym świecie (1).
Wiek i choroby współistniejące, takie jak otyłość, cukrzyca, choroby układu krążenia, nadciśnienie i choroby płuc, wpływają na przebieg zakażenia (2). Ponad 80% przypadków jest łagodnych, podczas gdy pozostałe wiążą się z ciężką niewydolnością płucną, wstrząsem, uszkodzeniem mięśnia sercowego, niewydolnością serca, zaburzeniami krzepnięcia i niewydolnością nerek (3). Ciężki przebieg choroby jest wynikiem nadmiernej reakcji układu odpornościowego, prowadzącej do uwolnienia wielu cytokin i chemokin, zwanych również burzą cytokin (4, 5). Huang i wsp. podali, że u pacjentów z COVID-19 rozwija się zespół ostrej niewydolności oddechowej, po którym następują anemia, ostre urazy serca i wtórne infekcje (3, 6).
Dopiero w ostatnim czasie udało się kilku firmom farmaceutycznym wdrożyć do praktycznego zastosowania szczepionki, trwają dalsze prace nad ich udoskonalaniem, a także poszukuje się innych środków farmakologicznych zapobiegających infekcjom wirusowym i je leczących. Od sierpnia 2020 roku (oprócz szczepionek) nie zgłoszono jednak żadnej skutecznej procedury leczenia COVID-19 i nie wskazano konkretnego leku zalecanego w terapii. Dostępne są tylko leczenie objawowe i działania zapobiegawcze w celu zmniejszenia rozprzestrzeniania się i nasilenia zakażenia (dystans społeczny, częste mycie rąk, konsekwentne i prawidłowe zasłanianie twarzy w miejscach publicznych), ważna jest też wczesna diagnoza (7, 8). W warunkach klinicznych stosuje się leki przeciw grypie i kortykosteroidy. Do tej pory podejmowano próby terapii antybiotykami (cefalosporyny, azytromycyna, wankomycyna, chinolony, tygecyklina), lekami przeciwwirusowymi (lopinawir, rytonawir, remdesiwir i oseltamiwir) oraz kortykosteroidami (deksametazon i karbapenemy) (9, 10). Kliniczna skuteczność wszystkich tych metod leczenia wymaga jednak dalszego potwierdzenia. Inne strategie terapeutyczne obejmują stosowanie surowicy pobranej od osób po rekonwalescencji, interferonu, terapii przeciwzapalnych i wspomagania respiratorowego.
Z tego względu ostatnio coraz częściej powraca się do wyników wcześniejszych badań dotyczących znaczenia immunomodulacyjnego i działania przeciwwirusowego ziół i składników żywności w odniesieniu do wirusa grypy i koronawirusów (11, 12). Ponieważ nie zostały jeszcze opracowane skuteczne leki na zahamowanie obecnej pandemii, uzasadnione jest promowanie stosowania odpowiedniej diety i preparatów ziołowych jako terapii profilaktycznej przeciwko COVID-19 (13-16). Liczba istniejących doniesień literaturowych niepodważalnie dowodzi, że żywność i zioła mają potencjalne właściwości przeciwwirusowe przeciwko SARS-CoV-2 i mogą zapobiegać COVID-19. Zakłada się, że zioła mogą być stosowane w terapii uzupełniającej w celu zapobiegania infekcjom i wzmacniania odporności oraz jako środki przeciwwirusowe do masek i dezynfekujące do ograniczania przenoszenia aerozoli lub odkażające do dezynfekcji powierzchni (17-19).
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) z zadowoleniem przyjmuje wprowadzane na całym świecie innowacje, w tym zmianę przeznaczenia leków tradycyjnych i opracowywanie nowych terapii w poszukiwaniu potencjalnych metod leczenia COVID-19.
Fitozwiązki i produkty naturalne w walce z COVID-19
WHO uznaje, że medycyna tradycyjna, komplementarna i alternatywna, wykorzystująca fitozwiązki i produkty naturalne, ma wiele zalet (20). Przed odkryciem antybiotyków ekstrakty ziołowe odgrywały ważną rolę w leczeniu chorób. Aktualnie oczyszczone produkty naturalne i ekstrakty ziołowe zapewniają bogatą pulę związków do opracowywania nowych leków przeciwwirusowych (21). Lin i wsp. (22) podsumowali działanie przeciwwirusowe różnych produktów naturalnych i leków ziołowych przeciwko niektórym patogenom wirusowym, takim jak: RSV, wirus odry, wirus dengi, wirus grypy, ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), HSV, HCV, wirus zapalenia wątroby typu B, enterowirus 71, wirus Coxsackie i koronawirus. Z kolei Cheng i wsp. zbadali aktywność przeciw koronawirusom naturalnych glikozydów triterpenowych (saikosaponiny A, B, C i D), ekstrahowanych z roślin leczniczych (Bupleurum spp., Scrophularia scorodonia i Heteromorpha spp). Okazało się, że badane fitozwiązki znacząco hamowały wczesny etap zakażenia ludzkim koronawirusem 229E poprzez zakłócanie replikacji, wchłaniania i penetracji wirusa (5, 23). W 2008 roku Lau i wsp. (24) wykazali, że wodny ekstrakt z Houttuynia cordata przeciwdziała zakażeniu SARS-CoV u myszy, zarówno poprzez poprawę odpowiedzi immunologicznej, jak i bezpośrednie działanie przeciwwirusowe. Ekstrakt ten stymulował odporność komórkową, jak również osłabiał replikację wirusa poprzez hamowanie kluczowych enzymów wirusowych (polimerazy RNA zależnej od RNA i proteazy 3CL), zaangażowanych w proces replikacji. Wyciąg z korzeni Pelargonium sidoides został przetestowany klinicznie w leczeniu ludzkiego koronawirusa, wirusa grypy A (H1N1 i H3N2), RSV, wirusa Coxsackie, wirusa paragrypy, kaszlu, URTIs i wywołującego choroby żołądkowo-jelitowe (25-28). Udowodniono, że ekstrakt lukrecjowy z korzenia Glycyrrhiza glabra wykazuje in vitro aktywność przeciwko wirusowi pęcherzykowego zapalenia jamy ustnej, wirusowi krowianki, SARS-CoV, RSV i HIV-1 (29, 30). Nasiona czarnuszki (Nigella sativa), oprócz aktywności przeciwcukrzycowej, przeciwutleniającej, przeciwnowotworowej, przeciwzapalnej, immunomodulującej, działa też rozszerzająco na oskrzela i chroni płuca (31, 32). W 2005 roku Li i wsp. przebadali ponad 200 chińskich ziół pod kątem aktywności przeciw SARS-CoV i stwierdzili, że ekstrakty z czterech roślin leczniczych, a mianowicie Lindera aggregata, Pyrrosia lingua, Lycoris radiata i Artemisia annua, wykazują działanie przeciwwirusowe. Dalsze frakcjonowanie i oczyszczanie ekstraktu z L. radiata umożliwiło zidentyfikowanie likoryny jako potencjalnego kandydata do opracowania nowych leków przeciw SARS-CoV (12). Nawet jeśli terapie wywodzą się z tradycyjnej praktyki i są naturalne, to kluczowe znaczenie ma ustalenie ich skuteczności i bezpieczeństwa na drodze rygorystycznych badań klinicznych.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Holly JP, Biernacka K, Maskell N i wsp. Obesity, diabetes and COVID-19: An infectious disease spreading from the east collides with the consequences of an unhealthy western lifestyle. Front Endocrinol 2020; 1:582870.
2. Contini C, Di Nuzzo M, Barp N i wsp. The novel zoonotic COVID-19 pandemic: An expected global health concern. J Infect Dev Ctries 2020; 14(1):254-64.
3. Zhu N, Zhang D, Wang W i wsp. A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. N Engl J Med 2020; 382:727-33.
4. Overview of the COVID-19 pandemic. The latest on the Covid-19 global situation & How the pandemic spread. www.who.int ? coronaviruse ? risk-comms-updates (data dostępu: listopad 2020).
5. Dai Y, Qiang W, Gui Y i wsp. A large-scale transcriptional study reveals inhibition of COVID-19 related cytokine storm by traditional chinese medicines. Sci Bull 2021; Jan 12.
6. Huang C, Wang Y, Li X i wsp. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet 2020; 395(10223):497-506.
7. Prada V, Benedetti L, Cocito D i wsp. High-dose immunoglobulin pulse therapy and risk of COVID-19 infection. J Neurol 2020; 1-3.
8. Gupta MS, Kumar TP. The potential of ODDs as carriers for drugs/vaccines against COVID-19. Drug Dev Ind Pharm 2020; 18:1-10.
9. Ahmed SS. The coronavirus disease 2019 (COVID-19): A review. J Adv Med Med Res 2020; 32:1-9.
10. Brendler T, Al-Harrasi A, Bauer R i wsp. Botanical drugs and supplements affecting the immune response in the time of COVID-19: Implications for research and clinical practice. Phytother Res 2020; 1-19.
11. Yin L, Gao Y, Li Z i wsp. Analysis of Chinese herbal formulae recommended for COVID-19 in different schemes in China: A data mining approach. Comb Chem High Throughput Screen 2020; 10:1.
12. Li SY, Chen C, Zhang HQ i wsp. Identification of natural compounds with antiviral activities against SARS-associated coronavirus. Antiviral Res 2005; 67 (1):18-23.
13. Grant WB, Lahore H, McDonnell SL i wsp. Evidence that vitamin D supplementation could reduce risk of influenza and COVID-19 infections and deaths. Nutrients 2020; 12(4):988.
14. Shahrajabian MH, Sun W, Soleymani A i wsp. Traditional herbal medicines to overcome stress, anxiety and improve mental health in outbreaks of human coronaviruses. Phytother Res 2020; 10:22.
15. Adhikari B, Marasini BP, Rayamajhee B i wsp. Potential roles of medicinal plants for the treatment of viral diseases focusing on COVID-19: A review. Phytother Res 2020; 10:9.
16. Alam MA, Gani MA, Shama G i wsp. Possible role of Unani pharmacology in COVID. Rev Environ Health 2020; 11:5.
17. Ang L, Lee HW, Kim A i wsp. Herbal medicine for treatment of children diagnosed with COVID-19: A review of guidelines. Complement Ther Clin Pract 2020; 39:101174.
18. Islam MT, Sarkar C, El-Kersh DM i wsp. Natural products and their derivatives against coronavirus: A review of the non-clinical and pre-clinical data. Phytother Res 2020; 34(10):4.
19. Michaelis M, Doerr HW, Cinatl J Jr. Investigation of the influence of EPs® 7630, a herbal drug preparation from Pelargonium sidoides, on replication of a broad panel of respiratory viruses. Phytomed 2011; 18(5):384-6.
20. Singh S, Sharma B, Kanwar SS i wsp. Lead phytochemicals for anticancer drug development. Front Plant Sci 2016; 7:1667.
21. Altemimi A, Lakhssassi N, Baharlouei A i wsp. Phytochemicals: Extraction, isolation, and identification of bioactive compounds from plant extracts. Plants 2017; 6(4):42.
22. Lin LT, Hsu WC, Lin CC. Antiviral natural products and herbal medicines. J Tradit Complement Med 2014; 4:24-35.
23. Cheng PW, Ng LT, Chiang LC i wsp. Antiviral effects of saikosaponins on human coronavirus 229E in vitro. Clin Exp Pharmacol Physiol 2006; 33(7):612-6.
24. Lau KM, Lee KM, Koon CM i wsp. Immunomodulatory and anti-SARS activities of Houttuynia cordata. J Ethnopharmacol 2008; 118(1):79-85.
25. Oliveira AF, Teixeira RR, Oliveira ASD i wsp. Potential Antivirals: Natural products targeting replication enzymes of dengue and chikungunya viruses. Molecul 2017; 22(4):505.
26. Maree JE, Viljoen AM. Phytochemical distinction between Pelargonium sidoides and Pelargonium reniforme – A quality control perspective. S Afr J Bot 2012; 82:83-91.
27. Careddu D, Pettenazzo A. Pelargonium sidoides extract EPs 7630: A review of its clinical efficacy and safety for treating acute respiratory tract infections in children. Int J Gen Med 2018; 11:91-8.
28. Baars EW, Zoen EBV, Breitkreuz T i wsp. The contribution of complementary and alternative medicine to reduce antibiotic use: A narrative review of health concepts, prevention, and treatment strategies. Evid Based Complement Alternat Med 2019; 3:5365608.
29. Fiore C, Eisenhut M, Krausse R i wsp. Antiviral effects of Glycyrrhiza species. Phytother Res 2008; 22(2):141-8.
30. Feng Yeh C, Wang KC, Chiang LC i wsp. Water extract of licorice had anti-viral activity against human respiratory syncytial virus in human respiratory tract cell lines. J Ethnopharmacol 2013; 148:466-73.
31. Ahmad A, Husain A, Mujeeb M i wsp. A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb. Asian Pac J Trop Biomed 2013; 3(5):337-42.
32. Dajani EZ, Shahwan TG, Dajani NE. Overview of the preclinical pharmacological properties of Nigella sativa (black seeds): A complementary drug with historical and clinical significance. J Physiol Pharmacol 2016; 67(6):801-17.
33. Yu MS, Lee J, Lee JM i wsp. Identification of myricetin and scutellarein as novel chemical inhibitors of the SARS coronavirus helicase, nsP13. Bioorg Med Chem Lett 2012; 2 (12)2:4049-54.
34. Umesh Kundu D, Selvaraj C, Singh SK i wsp. Identification of new anti-nCoV drug chemical compounds from Indian spices exploiting SARS-CoV-2 main protease as target. J Biomol Struct Dyn 2020; 2:1-9.
35. Boone HA, Medunjanin D, Sijerčić A. Review on potential of phytotherapeutics in fight against COVID-19. Int J Innov Sci Res Technol 2020; 5:481-91.
36. Xing Y, Mo P, Xiao Y i wsp. Post-discharge surveillance and positive virus detection in two medical staff recovered from coronavirus disease 2019 (COVID-19), China, January to February 2020. Euro Surveill 2020; 25(10):1-4.
37. Pae M, Wu D. Nutritional modulation of age-related changes in the immune system and risk of infection. Nutr Res 2017; 41:14-35.
38. West NP, Horn PL, Pyne DB i wsp. Probiotic supplementation for respiratory and gastrointestinal illness symptoms in healthy physically active individuals. Clin Nutr 2014; 33:581-7.
39. Maldonado J, Cañabate F, Sempere L i wsp. Human milk probiotic Lactobacillus fermentum CECT5716 reduces the incidence of gastrointestinal and upper respiratory tract infections in infants. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2012; 54(1):55-61.
40. Ozen M, Kocabas Sandal G, Dinleyici EC. Probiotics for the prevention of pediatric upper respiratory tract infections: A systematic review. Expert Opin Biol Ther 2015; 15:9-20.
41. Innes JK, Calder PC. Omega-6 fatty acids and inflammation. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids 2018; 132:41-8.
42. Hor YY, Lew LC, Lau ASY i wsp. Probiotic Lactobacillus casei Zhang (LCZ) alleviates respiratory, gastrointestinal & RBC abnormality via immuno-modulatory, anti-inflammatory & anti-oxidative actions. J Funct Foods 2018; 44:235-45.
43. Loeb M, Dang AD, Thiem VD i wsp. Effect of vitamin D supplementation to reduce respiratory infections in children and adolescents in Vietnam: A randomized controlled trial. Influenza Other Respir Viruses 2019; 13(2):176-83.
44. Yalaki Z, Taşar MA, Oney H i wsp. Comparison of viral agents and vitamin D levels in children with acute bronchiolitis infection. J Pediatr Inf 2019; 13(1):e14-e20.
45. McCartney DM, Byrne DG. Optimisation of vitamin D status for enhanced immuno-protection against Covid-19. Ir Med J 2020; 113(4):58.
46. Larkin A, Lassetter J. Vitamin D deficiency and acute lower respiratory infections in children younger than 5 years: Identification and treatment. J Pediatr Health Care 2014; 28(6):572-82.
47. Da Boit M, Gabriel BM, Gray P i wsp. The effect of fish oil, vitamin D and protein on URTI incidence in young active people. Int J Sports Med 2015; 36(5):426-30.
48. Hemilä H, Chalker E. Vitamin C may reduce the duration of mechanical ventilation in critically ill patients: A meta-regression analysis. J Intensive Care 2020; 8:15.
49. Hemilä H. Vitamin C and common cold-induced asthma: A systematic review and statistical analysis. Allergy Asthma Clin Immunol 2013; 9(1):46.
50. Jeong YJ, Kim JH, Kang JS i wsp. Mega-dose vitamin C attenuated lung inflammation in mouse asthma model. Anat Cell Biol 2010; 43:294-302.
51. Zhang R, Wang X, Ni L i wsp. COVID-19. Melatonin as a potential adjuvant treatment. Life Sci 2020; 250:117583.
52. Zhang JL, Li WX, Li Y i wsp. Therapeutic options of TCM for organ injuries associated with COVID-19 and the underlying mechanism. Phytomed 2020:153297.
53. Murphy EJ, Masterson C, Rezoagli E i wsp. β-Glucan extracts from the same edible shiitake mushroom Lentinus edodes produce differential in-vitro immunomodulatory and pulmonary cytoprotective effects – Implications for coronavirus disease (COVID-19) immunotherapies. Sci Total Environ 2020; 732:139330.
54. Ashour HM, Elkhatib WF, Rahman MM i wsp. Insights into the recent 2019 novel Coronavirus (SARS-CoV-2) in light of past human coronavirus outbreaks. Pathogens 2020; 9(3):186.
55. Chandrasekharan JA, Marginean A, Sharma-Walia N. An insight into the role of arachidonic acid derived lipid mediators in virus associated pathogenesis and malignancies. Prostaglandins Other Lipid Mediat 2016; 126:46-54.
56. Chiurchi? V, Leuti A, Dalli J i wsp. Proresolving lipid mediators resolvin D1, resolvin D2, and maresin 1 are critical in modulating T cell responses. Sci Transl Med 2016; 8:353.
57. Duvall MG, Levy BD. DHA- and EPA-derived resolvins, protectins, and maresins in airway inflammation. Eur J Pharmacol 2016, 785:144-55.
58. Ramsden CE. Breathing easier with fish oil – a new approach to preventing asthma? N Engl J Med 2016; 375:2596-8.
59. Miyata J, Arita M. Role of omega-3 fatty acids and their metabolites in asthma and allergic diseases. Allergol Int 2015; 64(1):27-34.
60. Das UN. Can bioactive lipids inactivate coronavirus (COVID-19)? Arch Med Res 2020; 51(3):282-6.
61. Wiesner-Reinhold M, Schreiner M, Baldermann S i wsp. Mechanisms of selenium enrichment and measurement in brassicaceous vegetables, and their application to human health. Front Plant Sci 2017; 8:1365.
62. Guillin OM, Vindry C, Ohlmann T i wsp. Selenium, selenoproteins and viral infection. Nutrients 2019; 1(9):2101.
63. Xu J, Gong Y, Sun Y i wsp. Impact of selenium deficiency on inflammation, oxidative stress, and phagocytosis in mouse macrophages. Biol Trace Elem Res 2020; 194(1):237-43.
64. Harthill M. Review: Micronutrient selenium deficiency influences evolution of some viral infectious diseases. Biol Trace Elem Res 2011; 143(3):1325-36.
65. Yu L, Sun L, Nan Y i wsp. Protection from H1N1 influenza virus infections in mice by supplementation with selenium: A comparison with selenium-deficient mice. Biol Trace Elem Res 2011; 14(1-3):254-61.
66. Li Y, Lin Z, Guo M i wsp. Inhibition of H1N1 influenza virus-induced apoptosis by functionalized selenium nanoparticles with amantadine through ROS-mediated AKT signaling pathways. Int J Nanomedicine 2018; 13:2005-16.
67. Li Y, Lin Z, Gong G i wsp. Inhibition of H1N1 influenza virus-induced apoptosis by selenium nanoparticles functionalized with arbidol through ROS-mediated signaling pathways. J Mater Chem B 2019; 7:4252-62.
68. Kieliszek M, Lipinski B. Selenium supplementation in the prevention of coronavirus infections (COVID-19). Med Hypotheses 2020; 143:109878.
69. Wessels I, Maywald M, Rink L. Zinc as a gatekeeper of immune function. Nutrients 2017; 9(13):1286.
70. Barnett JB, Hamer DH, Meydani SN. Low zinc status: A new risk factor for pneumonia in the elderly? Nutr Rev 2010; 68(1):30-7.
otrzymano: 2021-02-16
zaakceptowano do druku: 2021-03-02

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. n. farm. Jadwiga Mielcarek
Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii im. prof. Kazimiery Milanowskiej
ul. Grabowa 22, 61-473 Poznań
e-mail: jmielcar@ump.edu.pl

Postępy Fitoterapii 1/2021
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii