Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2009, s. 229-238
*Agnieszka Gryszczyńska
Witaminy z grupy B – naturalne źródła, rola w organizmie, skutki awitaminozy
THE B VITAMIN FAMILY – A NATURAL SOURCES, ROLE IN THE BODY AND EFFECTS OF AVITAMINOSIS
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu, Oddział Roślin Zielarskich
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
Vitamins act a very important functions in the human body. They are responsible for many biochemical processes occurring in cells, for example they protect against free radicals that may cause among other cancerogenic processes. Therefore, the daily dietary intake of various vitamins is undoubtedly an important influence on take care of body health
Wprowadzenie
Witaminą nazywany jest organiczny związek chemiczny o różnorodnej budowie, warunkujący prawidłowy przebieg procesów życiowych. Wiele z nich pełni rolę biokatalizatorów reakcji biochemicznych zachodzących w organizmie (1). Ze względu na to, że organizm człowieka ich nie syntetyzuje, muszą one być dostarczane wraz z pożywieniem.
Jako pierwszą odkryto witaminę A (rozpuszczalną w tłuszczach) i witaminę B (rozpuszczalną w wodzie). Wszystkie witaminy rozpuszczalne w wodzie (z wyjątkiem witaminy C) należą do grupy witamin B (2).
Jedną z ważniejszych funkcji, jakie spełniają witaminy w organizmie jest ochrona przed szkodliwym działaniem wolnych rodników i reaktywnych form tlenu, które powstają nieustannie w wyniku zachodzących w nim przemian metabolicznych. Ze względu na ich wysoką reaktywność oraz zdolność do uszkadzania komórek i tkanek, organizm ludzki wyposażony został w enzymy i związki o działaniu antyoksydacyjnym, chroniące przed ich niekorzystnym działaniem.
Wiele doniesień literaturowych wskazuję na to, iż wolne rodniki mogą uszkadzać białka, lipidy i kwasy nukleinowe, co dalej może prowadzić do rozwoju miażdżycy, cukrzycy, chorób nowotworowych, neurologicznych, a także schorzeń układu pokarmowego (3). Wyniki badań epidemiologicznych i klinicznych wskazują, że substancje egzogenne mogą również chronić organizm przed działaniem wolnych rodników i reaktywnych form tlenu. Dlatego bardzo ważnymi składnikami diety każdego człowieka powinny być owoce i warzywa, szczególnie bogate w witaminy. Zawartość witamin z grupy B w produktach spożywczych przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Zawartość witamin z grupy B w produktach spożywczych (4, 5).
ProduktZawartość witaminy ug w 100 g produktu
B1B2B3B5B6B7B9B12
Banan500,040,70,24,028-36
Jabłko400,010,10,10,031,06,0
Jagody300,250,07
Truskawki300,030,60,26
Brzoskwinie301,02,0
Groch zielony3200,140,90,169,087
Fasola biała60068
Kalafior1100,71,00,2117,055-120
Kapusta500,050,30,1-1,40,162,416-45
Marchew600,60,270,153,0
Pomidory600,70,314,030
Pietruszka0,241,20,4
Szpinak0,60,287,050-200
Ziemniaki700,021,50,380,250,1
Orzechy włoskie0,70,70,7337,0
Orzechy ziemne17,22,140,434,0
Grzyby0,572,10,1316
Wątroba drobiowa4,118005-50
Wołowina704,5-4,70,33-3,00,333,05,0-180,2-5,0
Wątroba wołowa30013,69,7100300-107050-500
Wieprzowina5400,8-5,60,4-3,10,325,030,2-5,0
Polędwica wieprzowa1100
Wątroba wieprzowa4307,050-500
Mięso królika12,8
Cielęcina906,020,0-75,0
Łosoś1707,20,970,2-5,0
Pstrąg908,4
Halibut8,30,430,2-5,0
Ser20-600,541,20,1-0,90,04-0,083,00,2-5,0
Jaja1200,480,11,60,113,0-5,0700,2-5,0
Mleko krowie400,15-0,170,170,330,042,05-120,2-5,0
Mleko kobiece100,241,0
Drożdże piwne15000-200008901500
Drożdże piekarskie2700-66005,33,5-10,01331407
Pszenica0,14,30,82-1,250,2911,646
Ryż0,061,60,10,558,515
Kukurydza1,70,46-0,80,25,0-21,0
Soja85060360
Rzepak57,4
Słonecznik41,5
Podział witamin
Do grupy witamin B należą: tiamina (B1), ryboflawina (B2), niacyna (PP) (B3), cholina (B4) kwas pantotenowy (B5), pirydoksyna (B6), biotyna (B7), inozytol (B8), kwas foliowy (B9), kwas p-aminobenzoesowy (PABA) (B10), kobalamina (B12), kwas orotowy (B13), kwas pangamowy (B15), letril (B17). Wzory strukturalne ważniejszych witamin z grupy B przedstawiono na rycinach 1 i 2. Ze względu na to, iż ta grupa związków łatwo rozpuszcza się w wodzie i jest wydalana z moczem, a co za tym idzie organizm nie wykazuje zdolności do ich magazynowania (z wyjątkiem B12), ważne jest ich regularne spożywanie (2).
Ryc. 1.Wzory strukturalne niektórych witamin z grupy B.
Ryc. 2. Struktura kobalaminy.
Tiamina (witamina B1)
Witamina ta została odkryta w XIX wieku przez holenderskiego lekarza i badacza Eijkmana, który zauważył, że chorobę beri-beri można wywołać eksperymentalnie. Zaobserwował, że zwierzęta karmione ryżem poddanym łuszczeniu i polerowaniu mają takie same objawy chorobowe, jak ludzie chorujący na beri-beri. Zasugerował, iż tak spreparowany ryż musiał być pozbawiony niezbędnych dla organizmu substancji. Dopiero w 1912 roku polski biochemik Funk wyizolował z otrąb ryżu związek, który okazał się lekiem na tę chorobę. Nazwał go witaminą, czyli aminą niezbędną do życia. W latach trzydziestych XX wieku przeprowadzono badania, mające na celu wyodrębnienie czystej substancji zapobiegającej chorobie beri-beri, a wzór sumaryczny i strukturalny witaminy B1 – tiaminy ustalił Williams.
Badania biochemiczne prowadzone przez różne zespoły naukowe wykazały, że bierze ona udział w przemianie węglowodanów (cykl Krebsa), co prowadzi do powstania NADPH i produktów niezbędnych do syntezy nukleotydów. Aktywną postacią tiaminy jest jej ester pirofosforanowy (4, 5, 6).
Tiamina jest składnikiem wielu enzymów, tj. dekarboksylaza a-ketokwasów i transketolaz. Przypuszcza się również, iż może brać udział w przekazywaniu impulsów nerwowych, a także wpływać na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego (5, 7).
Wynikiem niedoboru tiaminy jest blokowanie lub ograniczenie reakcji zależnych od difosforanu tiaminy oraz kumulacja substratów reakcji: pirogronianu, pentoz i pochodnych a-ketokarboksylowych aminokwasów rozgałęzionych (2). Niedobór tiaminy objawia się w początkowym stadium brakiem apetytu, zmęczeniem, nieprawidłową pracą serca i bólami kończyn dolnych, a nawet wychudzeniem i paraliżem przy długotrwałym niedoborze (2, 4).
Badania prowadzone na zwierzętach wykazały, iż istnieje zależność pomiędzy niedoborem witaminy a kancerogenezą okrężnicy. Stężenie tiaminy w organizmie zwykle ocenia się na podstawie jej zawartości w osoczu lub na podstawie aktywności transketolazy erytrocytów. Nie zawsze aktywność transketolazy powiązana jest z wchłanianiem witaminy przez organizm, choć enzym ten uznawany jest za marker biochemicznej zawartości tiaminy. Inhibicja tego i innych enzymów, zależnych od zawartości tiaminy, sygnalizuje awitaminozę B1 (8, 9). Dowiedziono, iż dieta uboga w witaminę B1 miała bezpośredni wpływ na zniszczenie ośrodkowego układu nerwowego u zwierząt z marginalną długotrwałą awitaminozą (8, 10). Zaburzony stan równowagi utleniania i redukcji, awitaminoza oraz nieprawidłowe stężenie glukozy w organizmie, może wywołać zmiany neurologiczne, podobne do tych charakterystycznych dla takich chorób, jak Alzheimera, Parkinsona, Huntingtona lub Wernicke-Korsakoffa (8, 11).
Dowiedziono również, iż tiamina wykazuje właściwości antyoksydacyjne. W stężeniu 100 mM chroni przed mikrosomalną oksydacją lipidów (np. kwasu oleinowego). W procesie tym tiamina utleniana jest do Thiochrome (forma tricykliczna tiaminy) oraz siarczku tiaminy (otwarcie pierścienia tiazolowego). Zdolność antyoksydacyjna tiaminy prawdopodobnie wynika z przeniesienia protonów z grupy NH2 pirymidyny i pierścienia tiazolowego (8, 12). Tiamina może być utleniana przez peroksydazę nadtlenkową lub askorbinian miedzi (8, 13). W medycynie wykorzystywana jest do leczenia zaburzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, wtórnych symptomów alkoholizmu (14).
Tiamina obecna jest w wielu produktach pochodzenia naturalnego, tj. drożdżach, ziarniakach zbóż. Średnia zwartość witaminy B1 w roślinach to ok. 0,2 mg/100 g, jedynie w roślinach motylkowych jej zawartość może być wyższa (do 0,8 mg/100 g). W niektórych roślinach występuje enzym tiaminaza, który rozkłada witaminy B1. Do grupy tych roślin zalicza się paprotniki ( Pteridophyta), np. orlica Pteridium aquilinum ( Polypodiaceae) oraz niektóre skrzypy Equisetum palustre ( Equisetaceae) (14). Źródłem dużej ilości tiaminy są produkty pochodzenia zwierzęcego, tj. polędwica wieprzowa, serce cielęce, wieprzowa szynka konserwowa. Niektóre produkty pochodzenia roślinnego, m.in. fasola biała, mąka pszenna z całego ziarna i soja, mogą dostarczać tiaminę niezbędną do prawidłowego funkcjonowania organizmu (4). Komórki jelit zdrowego człowieka wykazują zdolność wchłaniania tiaminy oraz jej soli fosforanowej. Zdolność tę szacuje się na 0,1-0,2 mM (8, 15). Całkowita ilość tiaminy w organizmie to jedynie 30 mg, z czego 40% znajduje się w mięśniach, pozostała część magazynowana jest w mózgu, sercu, wątrobie i nerkach (8, 15, 16). Prawidłowa zawartość tiaminy we krwi zdrowej osoby to 5-12 mg/100 ml, natomiast w surowicy jest to 0,5-1,3 mg/100 ml, co stanowi jedynie 0,8% zawartości tej witaminy w tkankach organizmu. Długotrwałe przyjmowanie tiaminy w ilości powyżej 50 mg/kg lub ponad 3 g/dobę może oddziaływać niekorzystnie na organizm ludzki (5). Dawka śmiertelna dla myszy i szczurów to 340 i 560 mg/kg m.c. (17).
Ryboflawina (witamina B2)
Odkrywcą ryboflawiny jest Kuhn, który w 1933 roku wyodrębnił ją z drożdży, białka jaja kurzego i serwatki mlecznej. Witamina ta jest szeroko stosowana w przemyśle farmaceutycznym oraz do wzbogacania produktów spożywczych i pasz (4).
Niedobór tej witaminy może prowadzić do zapalenia kącików ust, pękania i złuszczenia warg, zapalenia języczka, łojotoku i światłowstrętu (2). Obserwowane są również łojotokowe zmiany w nosie i uszach, uszkodzenie rogówki (zapalenie), zmiany przewodu pokarmowego, odbytu, moszny i żeńskich zewnętrznych organów płciowych. Doświadczenia mające na celu doprowadzenie do awitaminozy B2 u ludzi powodowały zaburzenia wytwarzania krwinek czerwonych, prowadząc do skrócenia czasu ich życia. Podejrzewa się, że ryboflawina bierze udział w procesie tworzenia erytrocytów i krwi (4). Bardzo niskie stężenie FMN/FAD powoduje zmniejszenie syntezy żelaza i hemu, obniżenie zawartości wolnego żelaza i kumulację H2O2 w cytozolu, obniżenie poziomu glutationu (8, 18). Niedobór ryboflawiny może wpływać niekorzystnie na metabolizm żelaza, szczególnie na powstawanie hemu w krwinkach czerwonych, powodując niedokrwistość normobarwliwną i normocytową (8, 19).
Perumal i wsp. (20) zauważyli, że suplementacja ryboflawiną w obecności innych, regulujących procesy życiowe witamin, wpływa korzystnie na procesy zachodzące w mitochondriach (łańcuchowe przenoszenie elektronów). Terapia witaminą B2 powoduje wzrost chemoterapeutycznego efektu Tamoxifenu u szczurów chorych na kancoregenezę piersi (8, 20, 21).
Fosforanowa postać ryboflawiny (FMN, FAD) odpowiedzialna jest za prawidłowość procesów oksydacyjno-redukcyjnych, zachodzących w organizmie za sprawą enzymów flawoproteidowych. Inną bardzo ważną funkcją fosforanów ryboflawiny jest wytwarzanie energii podczas oddychania, przemiana węglowodorów, tłuszczy i białek (13). Wykazano, że proces wchłaniania, metabolizm i usuwanie witaminy z organizmu kontrolowane jest przez hormony tarczycy, trijodotyroninę i aldosteron, powodujące przemianę ryboflawiny w FMN i FAD, a jej niedobór hamuje ich syntezę (5, 22, 23, 24).
Zdolność syntezy witaminy B2 wykazują rośliny niższe (bakterie, drożdże i grzyby) i wyższe. Największe jej stężenia oznaczono w pyłku roślinnym (ok. 1,5 mg/100 g), jak również w znamionach szafranu ( Stigmata Croci) (14). Bogatym źródłem tej witaminy są produkty mleczne, w szczególności mleko, a także jaja kurze, grzyby, pietruszka, zarodki pszenicy, wołowina i wieprzowina bez kości. Maksymalna ilość ryboflawiny wchłanianej podczas jednej doby to 27 mg (5). Stężenie ryboflawiny we krwi obwodowej wynosi 0,03 mM, z czego 50% to ryboflawina, 40% FAD, a 10% FMN. Aby określić stężenie ryboflawiny w organizmie oznacza się jej poziom w moczu (8). Dawka śmiertelna dla myszy to 89,2 mg/kg m.c. (17).
Niacyna (witamina B3, PP)
Niacyna obejmuje kwas nikotynowy i jego amid. Hubert uzyskał ją w 1867 roku w wyniku utleniania nikotyny. Wtedy nie doceniono jej właściwości i bardzo istotnej roli, jaką może pełnić w organizmie. Dopiero w latach trzydziestych XX wieku Kuhn wyizolował amid kwasu nikotynowego z mięśnia sercowego, a rok później Warburg i von Euler zaobserwowali jak ważną rolę pełni on w katalitycznych procesach biochemicznych, zachodzących w organizmie (4). Amid kwasu nikotynowego (jako część enzymów katalizujących) odpowiedzialny jest za przenoszenie atomów wodoru z substratów o charakterze zredukowanym na biorcę elektronów i protonów. Witamina B3 odpowiedzialna jest za prawidłowe funkcjonowanie mózgu, obwodowego układu nerwowego, syntetyzowanie hormonów płciowych, kortyzolu, tyroksyny i insuliny (5). Amid kwasu nikotynowego wchodzi w skład dwóch koenzymów: dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NAD) i fosforanu dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADP) (2). Biorą one udział w przemianie białek, tłuszczów, węglowodanów (5, 25).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 15 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 35 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2009-12-05
zaakceptowano do druku: 2009-12-14

Adres do korespondencji:
*Agnieszka Gryszczyńska
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
Oddział Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: (61) 665-95-40, fax: 665-95-51
e-mail: agryszczyńska@iripz.pl

Postępy Fitoterapii 4/2009
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii