Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 4/2007, s. 135-138
*Teresa Zaręba-Szczegot, Ewa Marcinowska-Suchowierska
Interpretacja zaburzeń gospodarki lipidowej w praktyce lekarza rodzinnego
Interpretation of lipid disorders in general practice
Klinika Medycyny Rodzinnej i Chorób Wewnętrznych Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Ewa Marcinowska-Suchowierska
Streszczenie
W artykule omówione zostały cztery główne klasy lipoprotein, zaburzenia ich metabolizmu i konsekwencje kliniczne. Podwyższony poziom lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) i niski poziom lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL) powoduje wzrost ryzyka rozwoju miażdżycy naczyń. Wysoki poziom tzw. lipoprotein resztkowych powstałych w wyniku degradacji VLDL (remnant liporotein = intermediate density lipoprotein – IDL) jest również aterogenny. Bardzo wysoki poziom lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL) i chylomikronów bogatych w triglicerydy może być przyczyną ostrego zapalenia trzustki i zmian ksantomatycznych.
Summary
The article presents four major classes of lipoproteins, disorder in their metabolism and clinical implication. Eleveted levels of low-density lipoprotein (LDL) and high-density lipoprotein (HDL) increase risk for development of atherosclerotic vascular disease. High level of partially degradated, very low density lipoprotein remnants (intermediate density lipoprotein – IDL) are also atherogenic. Extremely high levels of the triglycerides rich lipoproteins VLDL and chylomicrons can cause pancreatitis and xanthomatosis.
WPROWADZENIE
Leczenie zaburzeń gospodarki lipidowej zapobiega rozwojowi miażdżycy, która „zabija” więcej niż 1/3 populacji uprzemysłowionych państw. Zrozumienie metabolizmu lipoprotein umożliwia właściwe stosowanie leków modyfikujących ich stężenie.
Za rozwój zmian miażdżycowych odpowiedzialny jest: podwyższony poziom LDL (low density lipoprotein), niski poziom HDL (high density lipoprotein), podwyższony poziom tzw. lipoprotein resztkowych powstałych w wyniku degradacji VLDL (remnant liporotein = intermediate density lipoprotein – IDL).
Wysoki poziom bogatych w triglicerydy frakcji VLDL i chylomikronów odpowiedzialny jest za ostre zapalenie trzustki i zmiany ksantomatyczne.
CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH KLAS LIPOPROTEIN
Lipidy obecne w krwi są związkami nierozpuszczalnymi w wodzie, dlatego w środowisku wodnym (jakim jest krew) transportowane są w postaci kulistych kompleksów lipidowo-białkowych zwanych lipoproteinami. Cząsteczki białkowe lipoprotein determinują ich rozpuszczalność, pełnią również ważną rolę w metabolizmie jako kofaktory enzymów lub są ligandami receptorów komórkowych (np. apo B-100, apo E).
Poszczególne frakcje lipoprotein zawierają różną ilość triglicerydów i cholesterolu. Frakcje LDL i HDL są bogate w cholesterol i zawierają mało triglicerydów. Frakcja LDL jest główną frakcją transportującą cholesterol i zawiera około 70% całkowitego cholesterolu zawartego w surowicy. Frakcje VLDL i chylomikrony bogate są w triglicerydy.
Chylomikrony transportują triglicerydy zawarte w pożywieniu. VLDL syntetyzowane są w wątrobie i transportują tzw. endogenne triglicerydy. VLDL i chylomikrony pod wpływem lipazy lipoproteinowej metabolizowane są do mniejszych cząsteczek zwanych remnatami. Cząsteczki te mają również działanie aterogenne. Większość remnantów VLDL ulega dalszemu metabolizmowi do LDL. Remnanty chylomikronów i remnanty VLDL mogą być również szybko wychwytywane przez wątrobę po związaniu z tzw. białkiem pokrewnym receptorowi LDL (LDL – receptor-related-LPR)
Lipoproteiny LDL są głównymi cząsteczkami transportującymi cholesterol do tkanek, przede wszystkim tych, które mają na niego największe zapotrzebowanie (wątroba, gonady, nadnercza). LDL w około 60% usuwane są z krążenia przez wątrobę, reszta przez komórki tkanek obwodowych. Cząsteczki LDL pobierane są z krążenia przez komórki dwiema drogami: 2/3 za pośrednictwem receptora LDL (apolipoproteina B zawarta w cząsteczce LDL pełni rolę liganda dla receptora LDL), pozostałe cząsteczki LDL usuwane są za pośrednictwem receptorów „zmiatających” (scavenger receptor) znajdujących się na makrofagach. Na tej drodze usuwane są tzw. zmodyfikowane (chemicznie zmienione, np. utlenione) LDL. Ta droga transportu przyczynia się do powstania zmian miażdżycowych.
Cholesterol nie może być katabolizowany w komórkach tkanek obwodowych, musi być wydalony przez wątrobę w postaci niezmienionej lub po przekształceniu do kwasów żółciowych. Nadmiar wolnego cholesterolu pobierany jest z komórek tkanek obwodowych (w tym także ze ściany naczyń) przez lipoproteiny HDL i dostarczany do wątroby w celu ponownego zużycia lub wydalenia z żółcią. Za pośrednictwem białka przenoszącego estry cholesterolu (CEPT) część estrów cholesterolu zawartych w HDL transportowana jest do cząsteczek VLDL, LDL, remnantów chylomikronów w zamian za triglicerydy. W ten sposób powstają zubożone w cholesterol i bogate w triglicerydy cząsteczki HDL 2, a estry cholesterolu drogą pośrednią pobierane są przez hepatocyty poprzez receptory LDL i LRP. Estry cholesterolu mogą być również bezpośrednio z HDL dostarczane do wątroby i tkanek syntetyzujących hormony steroidowe za pośrednictwem scavenger receptora B1 (SR-B 1).
DIAGNOSTYKA HIPERLIPOPROTEINEMII
Na poziom całkowitego cholesterolu na czczo składa się cholesterol zawarty we frakcjach VLDL, LDL i HDL. Ponieważ znana jest struktura cząsteczki VLDL pozwala to w przybliżeniu przyjąć, że cholesterol (w niej zawarty) stanowi 1/5 poziomu triglicerydów (TG).
LDL – CH = całkowity cholesterol – cholesterol HDL – TG/5
(jeśli wartości podane są w mg/dl)
LDL-CH = całkowity cholesterol – cholesterol HDL – 0,45 x TG
(jeśli wartości są w mmol/l)
Wzoru tego nie można zastosować do obliczania LDL, jeżeli pacjent nie jest na czczo i surowica zawiera chylomikrony, a także wtedy, gdy poziom TG>400 mg/dl. Ponieważ wszystkie frakcje lipoprotein zawierają cholesterol, hipercholesterolemia może towarzyszyć podwyższonemu poziomowi każdej z klas lipoprotein. Jednak znacznie podwyższony poziom cholesterolu, przy prawidłowym poziomie TG, wskazuje na podwyższenie frakcji LDL cholesterolu i zwiększone ryzyko choroby wieńcowej. W niewielkim stopniu podwyższenie całkowitego cholesterolu przy prawidłowych TG może być wynikiem podwyższonego poziomu cholesterolu HDL i wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju choroby wieńcowej.
Genetycznie uwarunkowany podwyższony poziom LDL może być wynikiem rodzinnej hipercholesterolemii spowodowanej defektem receptora dla LDL, rodzinnego defektu apolipoproteiny B (spowodowanej mutacją apo-B, która jest źle rozpoznawana przez receptor LDL), rodzinnej mieszanej hiperlipoproteinemii.
Zwiększone stężenie cholesterolu LDL
Bardzo duże stężenie cholesterolu LDL to takie, które utrzymuje się stale>190 mg/dl – pomimo wdrożenia leczniczych zmian w stylu życia. W większości przypadków dużą rolę odgrywa czynnik genetyczny. Przykładem genetycznie uwarunkowanej hipercholesterolemii są: hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna i homozygotyczna, rodzinny defekt apolipoproteiny B-100, hipercholesterolemia wielogenowa.
Hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna. Dziedziczy się autosomalnie dominująco, występuje u 1/500 osób i jest następstwem mutacji genu dla receptora LDL. Stężenie cholesterolu całkowitego wynosi zwykle 300-500 mg/dl. Typowo występują żółtaki w ścięgnach, zwłaszcza w ścięgnie Achillesa i prostowników ręki. Heterozygotyczna postać hipercholesterolemii wiąże się z dużym ryzykiem rozwoju miażdżycy już w młodym wieku. Na ogół wymaga jednoczesnego stosowania diety i leczenia farmakologicznego.
Hipercholesterolemia rodzinna homozygotyczna. Występuje u 1/milion osób. Przyczyną jest całkowity lub niemal całkowity brak receptora dla LDL, a stężenie cholesterolu całkowitego wynosi 700-1200 mg/dl. Żółtaki powstają już w pierwszych miesiącach życia. Miażdżyca jest ciężka i rozsiana. Do zgonów z powodu zawału serca może dochodzić w młodym wieku. Leczenie jest trudne, gdyż z powodu braku aktywności receptora dla LDL leki hipolipemizujące są mało skuteczne. Statyny w dużych dawkach, a także kwas nikotynowy, mogą zmniejszać stężenie cholesterolu. Obecnie przyjętą metodą leczenia jest plazmafereza, która wybiórczo usuwa z osocza VLDL i LDL.
Rodzinny defekt apolipoproteiny B-100. Jest on wynikiem punktowej mutacji w apolipoproteinie B, w wyniku której cząsteczki LDL mają mniejsze powinowactwo do receptora dla LDL w wątrobie na skutek czego są wolniej usuwane. Natomiast remnanty VLDL, które oprócz apolipoproteiny B zawierają apolipoproteinę E, po związaniu przez tę lipoproteinę są sprawnie usuwane z krążenia przez receptor LDL w wątrobie. Występuje z różną częstością w różnych populacjach (np. w USA u 1/700-1000 osób). Stężenie cholesterolu jest na ogół podobne jak w hipercholesterolemii rodzinnej heterozygotycznej. Występuje także przedwczesna miażdżyca i żółtaki w ścięgnach. Leczenie statynami skutecznie zmniejsza poziom LDL w tej chorobie.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2006-12-18
zaakceptowano do druku: 2007-03-01

Adres do korespondencji:
*Teresa Zaręba-Szczegot
Klinika Medycyny Rodzinnej i Chorób Wewnętrznych CMKP SPSK im. Prof. W. Orłowskiego
ul. Czerniakowska 231, 00-416 Warszawa
tel. (0-22) 628-69-50, (0-22) 584-11-47, fax (0-22) 622-79-81
e-mail: klinika.kmr@szpital-orlowskiego.pl

Postępy Nauk Medycznych 4/2007
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych