Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 3/2008, s. 159-164
*Urszula Stopińska-Głuszak, Olgierd Głuszak
Rak gruczołu piersiowego: epidemiologia i patogeneza
Mammary gland cancer – epidemiology and pathogenesis
Klinika Endokrynologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Kierownik Kliniki Endokrynologii: prof. CMKP dr hab. med. Wojciech Zgliczyński
Streszczenie
Rak gruczołu piersiowego jest najczęśtszym nowotworwem złośliwym u kobiet. Zwiększone występowanie tego nowotworu obserwuje się u kobiet po 50 roku życia. Etiopatogeneza raka gruczołu piersiowego jest złożona i zależy od uwarunkowań genetycznych, środowiskowych i hormonalnych. W patogenezie raka gruczołu piersiowego znaczącą rolę przypisuje się hormonom gonadowym: estrogenom, i progesteronowi. Uważa się, że transformacja nowotworowa występuje po bezpośrednim wpływie czynników rakotwórczych, natomiast hormony modulują jedynie procesy tego wzrostu. Zaburzenia w gospodarce hormonów gonadowych mogą prowadzić do modyfikacji prawidłowej odpowiedzi immunologicznej powodując m.in. obnizenie zdolności komórek NK do niszczenia przetransformowanych nowotworowo komórek. Badania wielu autorów wykazują, że nie tylko cytotoksyczne komórki NK, ale także czynnik martwicy nowotworów (TFN), interferon-γ (IFN-γ), a także niektóre interleukiny (IL) wywierają istotny wpływ na odpowiedź immunologiczną u kobiet z rakiem gruczołu piersiowego. Badając wpływ IL-2 na komórki hormonalnie zależne (MCF-7) i komórki hormonalnie niezależne (MDA-237), wykazano że wpływ IL-2 jest niezależny od zdolności proliferacyjnej komórek limfoidalnych.
Summary
Carcinoma of the mammary gland is the most frequent malignant neoplasm in women. An increased incidence of this neoplasm is observed in women after 50. The etiopathogenesis of the mammary gland carcinoma is rather complex and depends on genetic, environmental and hormonal conditions. In the pathogenesis of the mammary gland carcinoma, a considerable role is assigned to gonadal hormones: oestrogens and progesterone. It is assumed that neoplastic transformation takes place only after a direct influence of carcinogenic factors, while the hormones modulate only the processes of this growth. Disorders in metabolism of the gonadal hormones may lead to modification of normal immunological response, causing, among others, decreased ability of NK cells to damage the neoplastically transformed cells. Studies of many authors indicate that not only do the cytotoxic NK cells but also the tumour necrosis factor (TNF), Interferon-γ (IFN-γ), as well as some interleukin (IL) significantly affect the immunological response in women with carcinoma of the mammary gland. Studying the effects of IL-2 on the hormonally-depenendent cells (MCF-7) and on the hormonally-independent cells (MDA-237), it has been demonstrated that the effect of IL-2 does not depend on the proliferative potential of lymphoid cells.
Późny okres pomenopauzalny związany jest ze zwiększonym występowaniem choroby nowotworowej sutka zwłaszcza po 60 roku życia (6, 11, 17-23, 79, 80, 82, 83). Rak gruczołu piersiowego jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet (6, 17, 18, 21).
Z epidemiologicznych badań amerykańskich wynika, że po 50 roku życia 10% kobiet zachoruje na raka sutka, z czego 3% umrze. U kobiet ilość zgonów z powodu raka sutka stanowi 14% wszystkich zgonów na nowotwory złośliwe oraz 10% ogółu zgonów u kobiet pomiędzy 40-49 rokiem życia. Z nowotworów złośliwych rak sutka stanowi najczęstszą przyczynę zgonów kobiet (18, 21).
Etiopatogeneza raka gruczołu piersiowego jest złożona, podkreśla się uwarunkowania genetyczne, środowiskowe i hormonalne (17, 72-77, 82, 85-90). Największą zapadalność stwierdza się w krajach wysoko rozwiniętych (17, 24, 25, 77) .
Badania epidemiologiczne pozwalają na identyfikację czynników ryzyka raka gruczołu piersiowego, natomiast badania doświadczalne sygnalizują szereg możliwych niekorzystnych wpływów, które mogą wywierać estrogeny na rozwój nowotworów gruczołu piersiowego (32, 73-80). U kobiet wczesna menarche i późna menopauza zwiększają ryzyko nowotworu gruczołu piersiowego. Usunięcie obydwu jajników przed 35 rokiem życia zmniejsza ryzyko raka piersi o 75% (25-letni okres obserwacji) .
Colditz (76) w swoich badaniach wykazał, że ryzyko wystąpienia raka gruczołu piersiowego jest dwukrotnie wyższe wśród kobiet których matki miały zdiagnozowany nowotwór złośliwy przed 40 rokiem życia.
Autor uważa, że w populacji kobiet w średnim wieku około 25% przypadków złośliwych guzów gruczołu piersiowego związane jest z występowaniem nowotworów w rodzinie (76).
Rak gruczołu piersiowego rzadko występuje przed 20 rokiem życia. Częstość jego występowania wzrasta po 26 roku życia i maleje po około 75 roku życia.
Metaanalizy przeprowadzone przez Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer w 2002 r. obejmujące 50 302 kobiety ze stwierdzonym rakiem gruczołu piersiowego i 96 973 kobiety u których nie stwierdzono nowotworu wykazały, że im dłużej kobieta karmi piersią tym rzadziej występuje u niej nowotwór złośliwy (77). Brak lub krótki okres karmienia piersią, typowy dla krajów wysoko rozwiniętych według autorów jest główną przyczyną występowania tej choroby (77).
Hankinson w 1995 roku zauważył występowanie zależności pomiędzy liczbą porodów odbytych przez kobietę a ryzykiem wystąpienia raka sutka (78).
Rola estrogenów w etiopatogenezie raka gruczołu piersiowego
W patogenezie raka gruczołu piersiowego dużą rolę przypisuje się hormonom gonadowym: estrogenom i progesteronowi. Preferowany jest pogląd, że transformacja nowotworowa występuje pod bezpośrednim wpływem czynników rakotwórczych, natomiast hormony aktywują jedynie procesy tego wzrostu (17, 18, 22).
W 1980 roku Korenman przedstawił dwie teorie dotyczące roli estrogenów w etiopatogenezie raka sutka uznające niezrównoważony progesteronem wpływ estrogenów na procesy rozrostowe w gruczole piersiowym (10, 81).
1. Hipoteza estronowa – uznaje za główny czynnik rakotwórczy niezrównoważony progesteronem wpływ estronu na gruczoł sutkowy. Dotyczy to kobiet w wieku pomenopauzalnym.
2. Hipoteza tzw. „okna estrogenowego” – wg niej w życiu kobiety istnieją dwa okresy, w których występuje największe narażenie na działanie czynników rakotwórczych. Jest to czas bezpośredni przed i po menarche oraz okres okołomenopauzalny.
W 1983 roku Pike i wsp. opracowali matematyczny model obliczania wpływu reproduktywnych czynników na występowanie raka sutka (85). Model ten następnie został zmodyfikowany przez Rosnera i Colditza w 1996 roku (75). Według tego modelu kobiety rodzące w młodym wieku mają nieznacznie wyższe ryzyko wystąpienia raka sutka. Ryzyko to znacznie wzrasta u kobiet które rodziły pierwsze dziecko w późnym wieku.
Metaanalizy przeprowadzone przez Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer (CGHFBC) określiły obiektywne czynniki wyjaśniające różnice we wnioskach uzyskiwanych przez różnych autorów (26), uporządkowano je i przedstawiono w następujący sposób.
1. Czynnik ryzyka raka piersi po stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej jest mały. Jednak aby zminimalizować typ I i typ II błędów statystycznych należy przebadać bardzo dużą liczbę kobiet.
2. Ryzyko raka piersi wydaje się zwiększać liniowo wraz z okresem stosowania hormonalnej terapii zastępczej.
3. Zwiększenie ryzyka raka piersi spowodowanego przez estrogeny wydaje się zanikać po 4-letniej przerwie w terapii w stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej.
Poddając metaanalizie 52 705 kobiet z rakiem piersi i 108 411 bez nowotworu gruczołów piersiowych udowodniono wzrost ryzyka raka gruczołu piersiowego po stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej (26). Również badania Women´s Health Initiative (WHI) przeprowadzone w latach 1991 do 1992 obejmujących 16 608 kobiet, z których 8506 otrzymywało skoniugowane estrogeny w dawce 0,625 mg z medroksyprogesteronem w dawce 2,5 mg (Prempro, Wyeth-Ayerst, Philadelphia) a 8102 – placebo udowodniły wzrost ryzyka raka gruczołu piersiowego. U kobiet nigdy nie stosujących hormonalnej terapii zastępczej HR wynosi 1,06 dla kobiet stosujących HTZ przez 5-10 lat HR wynosi 1,61, a dla kobiet leczonych powyżej 10 lat – 1,81 (5).
Zostało to potwierdzone badaniami Steinberga i Colditza (9, 27).
Steinberg i wsp. przy długotrwałej terapii estrogenami trwającej ponad 15 lat stwierdzili, że względne ryzyko wynosi 1,3 (9).
Colditz w 1995 roku w swoich badaniach wykazał, że ryzyko raka sutka wśród kobiet stosujących estrogeny z progestagenami zwiększa się w porównaniu do kobiet po menopauzie, które nigdy nie stosowały hormonów i wynosi RR=1,41 (27). Wśród kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą przez okres 5-9 lat RR wzrasta do 1,46 (27).
Badania Colditza wykazały również że względne ryzyko raka sutka u kobiet które stosowały HTZ wynosi 1,44 jeżeli od zakończenia terapii hormonalnej minęły co najmniej dwa lata, jeżeli okres ten wydłuży się powyżej 5 lat względne ryzyko obniży się do RR=0,95 (27)
Badania Nurse´s Health Study wykazały wzrost ryzyka raka sutka u kobiet przyjmujących hormonalną terapię zastępczą (6). Autorzy raportu Nurse´s Health Study oceniając wpływ terapii estrogenowo-progesteronowej nie wykazali korzystnego wpływu podawania gestagenów łącznie z estrogenami oraz stwierdzili wyższy wskaźnik relatywnego zachorowania RR=1,41 w stosunku do terapii estrogenowej RR=1,3 (6). Względne ryzyko raka sutka u kobiet aktualnie stosujących estrogeny powyżej 5 lat wg Sillero-Arsenas i wsp. wynosiło 1,23 (7), a wg Colditza i wsp. – 1,4 (27). Prawie we wszystkich metaanalizach ryzyko wystąpienia raka sutka (1,0-1,07) u osób stosujących estrogeny w przeszłości krócej niż 5 lat jest takie samo jak dla osób, które nigdy estrogenów nie stosowały (6-9, 11, 27).
Stefanick (84) w randomizowanych badaniach przeprowadzonych u 10 739 kobiet po histerectomii w wieku od 50-79 lat, które w latach 1993 do 1998 r. otrzymywały skoniugowane estrogeny w dawce 0,625 mg na dobę lub placebo, nie stwierdził zwiększenia częstości występowania raka gruczołu piersiowego u kobiet otrzymujących estrogeny. Obserwacje były prowadzone przez 7,1 lat (+-1,6). Inwazyjny rak sutka u kobiet otrzymujących skoniugowane estrogeny w stosunku do placebo wynosił 0,8 (95% CI; 0,62-1,04; P=0,09).
Hormonalna terapia zastępcza ma na celu likwidację i złagodzenie objawów wypadowych oraz profilaktykę osteoporozy. Jednak dla wielu kobiet po menopauzie podjęcie decyzji o stosowaniu HTZ w dalszym ciągu wiąże się z lękiem i obawą przed rozwojem choroby nowotworowej.
Szczególnie zagrożone są te kobiety u których w rodzinie występował rak gruczołu piersiowego oraz te u których stwierdzano zaburzenia hormonalne, a także zmiany włóknisto-torbielowate gruczołów piersiowych – mastopatię (73, 74, 76). W porównaniu z populacją zdrowych kobiet stwierdzono, że rak sutka występuje 2-4 razy częściej u kobiet ze zwyrodnieniem włóknisto-torbielowatym sutka (54, 55). Etiologia łagodnych chorób sutka nie jest znana. Wysunięto hipotezę, że zaburzenia w wydzielaniu estrogenów, progesteronu i prolaktyny w fazie lutealnej cyklu mogą odgrywać znaczącą rolę w powstawaniu raka gruczołu piersiowego (56, 57). Również występowanie mastopatii może być zależne od niedomogi lutealnej, hyperestrogenizmu i podwyższonego wydzielania prolaktyny (PRL) co w konsekwencji może prowadzić do proliferacji komórek endotelium, przyczyniającego się do wzrostu ryzyka raka gruczołu piersiowego (56, 57). Estrogeny mogą bezpośrednio indukować hyperplazję komórek endotelialnych i gruczołowych (56, 57). Estrogeny mogą modulować reakcje immunologiczne (39,45). W badaniach własnych stwierdzono również, że estrogeny mogą hamować aktywność cytotoksyczną komórek NK (61).
Wpływ układu odpornościowego na rozwój nowotworów gruczołu piersiowego
Koncepcja nadzoru immunologicznego nad rozwojem nowotworów zakłada, że transformacja nowotworowa prowadzi do pojawienia sie na komórkach nowych, uprzednio nie występujących antygenów, które mogą indukować swoistą odpowiedź immunologiczną. Identyfikacja takich antygenów zwanych antygenami związanymi z nowotworem (tumor associated antigens – TAA) jest więc niezwykle istotna ze względów diagnostycznych i terapeutycznych (69).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2007-12-21
zaakceptowano do druku: 2008-01-28

Adres do korespondencji:
*Urszula Stopińska-Głuszak
Klinika Endokrynologii CMKP, Szpital Bielański
ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa
tel.: (0-22) 56 90 302, tel./fax: (0-22) 834 31 31
e-mail: klinendo@cmkp.edu.pl

Postępy Nauk Medycznych 3/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych