Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2010, s. 114-122
*Katarzyna Kowalska, Anna Olejnik
Rozmaryn – roślina zielarska o potencjale terapeutycznym
Rosemary – a herb of therapeutic potential
Katedra Biotechnologii i Mikrobiologii Żywności, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Włodzimierz Grajek
Summary
The use of plants is as old as mankind and plant food-derived antioxidants are increasingly proposed as important dietary antioxidant factors. Natural products are cheap and claimed to be safe. Rosmarinus officinalis L. belonging to the Lamiaceae family, is a spice and medicinal herb widely used around the world. It contains flavonoids, phenols, volatile oil and terpenoids. Among natural antioxidants, rosemary has been widely accepted as one of the spices with the highest antioxidant activity. The main compounds responsible for rosemary's antioxidant properties have been identified as phenolic diterpenes, such as carnosic acid, carnosol, rosmanol, epi-rosmanol, rosmadial and methyl carnosate. Other compounds, such as rosmarinic acid, caffeic acid and flavonoids, have also been associated with the antioxidant activity of rosemary.
In vitro and in vivo studies have shown that rosemary possess diverse pharmacological properties that include antioxidative, anti-inflamatory, anti-mutagenic, anti-carcinogenic, anti-bacterial and anti-diabetic effects. Rosemary acts as a scavenger for reactive oxygen and nitrogen species, enhances expression of intracellular endogenous antioxidants, promotes the elimination of procarcinogens by inducing phases I and II detoxification enzymes. The chemopreventive effects of rosemary and its components on carcinogenesis have been attributed their inhibition on cell proliferation, cell cycle arrest, reduction in cytokines release, inhibition of angiogenesis by interfering with the activities of metalloproteinases, and apoptosis induction. Besides rosemary was found to suppress the release of important mediators for inflammation and tumorogenesis. Rosemary have also a therapeutic potential in treatment or prevention of hyperglycemia, peptic ulcer and hepatotoxicity.
Experimental studies have clearly demonstrated biological activity of rosemary but not many clinical trials have been performed and none of strong evidence for rosemary therapeutic potential have provided.
Wstęp
Powszechnie wiadomo, że warzywa i owoce są źródłem cennych nieodżywczych związków o bioaktywnym, prozdrowotnym działaniu na organizm i stanowią niezastąpiony składnik codziennej diety. Natomiast niedocenianym jej elementem są przyprawy ziołowe, które dodawane do potraw nie tylko podnoszą ich walory smakowe i zapachowe, ale również wartość zdrowotną. Właściwości prozdrowotne przypraw ziołowych są związane przede wszystkim z ich wysoką aktywnością przeciwutleniającą. Naukowcy z U.S. Department of Agriculture stwierdzili, że potencjał przeciwutleniający roślin zielarskich może być nawet 40-krotnie większy niż owoców i warzyw. Na podstawie badań 39 roślin zielarskich powszechnie stosowanych w kuchni i medycynie stwierdzono, że najwyższą aktywność przeciwutleniającą wykazują rośliny należące do rodziny jasnotowatych – Lamiaceae (1). Jedną z przypraw ziołowych należącą do tej rodziny jest rozmaryn lekarski.
Rozmaryn lekarski ( Rosmarinus officinalis L.) jest rośliną ciepłolubną, rośnie głównie w rejonie Morza Śródziemnego, najczęściej we Francji, Włoszech, Hiszpanii, Grecji, Tunezji, a także na wybrzeżu Morza Czarnego oraz w Meksyku i USA. W innych regionach uprawiany jest głównie jako roślina doniczkowa. Rozmaryn lekarski jest od dawna znanym surowcem zielarskim szeroko stosowanym w lecznictwie i kosmetyce (2) oraz jako przyprawa w produkcji żywności (3). Zaliczany jest do przypraw o największej aktywności antyoksydacyjnej (1, 4, 5, 6, 7), wykazuje również działanie przeciwdrobnoustrojowe (3, 5, 8) i konserwujące (3, 9).
Rozmaryn lekarski przejawia dużą aktywność biologiczną, potwierdzoną w badaniach in vitro i in vivo, dzięki czemu znalazł zastosowanie w prewencji i terapii wielu chorób. Na podstawie wyników badań naukowych stwierdzono, że rozmaryn stabilizuje błony biologiczne (10), chroni przed szkodliwym wpływem promieniowania UV (11) i innym promieniowaniem jonizującym (12), działa przeciwutleniająco (1, 4, 5, 7), przeciwzapalnie (13, 14, 15) i przeciwmutagennie (16). Ponadto wykazuje właściwości przeciwbakteryjne (3, 5, 8), przeciwgrzybicze (17, 18), przeciwwirusowe (19) i przeciwnowotworowe (20, 21). Polifenole zawarte w rozmarynie indukują detoksykację poprzez stymulowanie aktywności enzymów II fazy odtruwania (22, 23). Napar z suszonych liści rozmarynu poprawia trawienie oraz działa hepatoochronnie (24, 25), przeciwwrzodowo (26, 27, 28), moczopędnie (29) i najprawdopodobniej sedatywnie na ośrodkowy układ nerwowy (30). W badaniach in vitro stwierdzono również, że ekstrakty z rozmarynu mają zdolność hamowania aktywności enzymów: acetylocholinesterazy i butyrylocholinesterazy, które odgrywają rolę w etiologii i rozwoju choroby Alzheimera (31). W tradycyjnej medycynie ludowej rozmaryn od dawna był stosowany do leczenia hiperglikemii (32, 33).
Rozmaryn jako przyprawę używa się w postaci świeżych lub suszonych liści oraz olejku eterycznego z liści i kwiatów. Skład chemiczny olejku rozmarynowego zależy od chemotypu surowca (kamforowy, 1,8-cyneolowy i werbenonowy). W chemotypie kamforowym zawartość 1,8-cyneolu i kamfory wynosi po około 30%, natomiast w chemotypie 1,8-cyneolowym zawartość tych składników wynosi odpowiednio 50 i 10%. Ogólna liczba zidentyfikowanych składników występujących w olejku rozmarynowym wynosi 15 (8). Głównymi składnikami olejku eterycznego są: 1,8-cyneol (17-50%), borneol (8-20%), estry borneolu (2-7%), kamfora (10-25%), pinen (15-25%), verbenon (1-8%), terpineol (~12%), kamfen (~5%) (17). Oprócz tych związków, olejek rozmarynowy zawiera także p-cymen, linalol, geraniol, eugenol, karwakrol, piperyton (8, 17). Ekstrakty z rozmarynu zawierają także inne metabolity wtórne, takie jak taniny, garbniki, diterpeny, triterpeny, steroidy i flawonoidy (8, 17, 34, 35, 36). Zawartość poszczególnych składników przedstawia się następująco: garbniki (5-8%), olejek eteryczny (1-2,5%), kwas rozmarynowy (1,2 mg/g), kwas ferulowy (10,0-11,0 mg/g), kwas kawowy (0,1-0,2 mg/g), kwas chlorogenowy; diterpeny: kwas karnozolowy i karnozol, pikrosalwina (do 4,6%), rozmaridofenol, rozmanol; triterpeny: kwas oleanolowy, kwas ursolowy, α-amyryna, β-amyryna, betulina; flawonoidy: apigenina (0,45 mg/g), luteolina (0,26 mg/g), diosmetyna (0,21 mg/g), hesperytyna (0,36 mg/g) i fitosterole (8, 18, 36, 37, 38). Substancje biologicznie czynne występujące w rozmarynie są labilne, a ich ilość jest zmienna i zależna od wieku rośliny, czynników środowiskowych (temperatury, oświetlenia, wilgotności) oraz uwarunkowań genetycznych (8, 17, 36).
Aktywność biologiczna rozmarynu
Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
Aktywność przeciwdrobnoustrojowa rozmarynu w dużej mierze zależy od składu chemicznego ekstraktu, szczególnie od zawartości olejków lotnych, od pory zbioru i chemotypu rośliny. Badania porównawcze wykazały, że silniejsze działanie przeciwdrobnoustrojowe wykazuje olejek eteryczny niż ekstrakty wodne czy metanolowe z rozmarynu (39). W badaniach skriningowych prowadzonych na ponad 400 różnych ekstraktach pozyskanych ze 135 roślin zielarskich wykazano, że jedną z najwyższych aktywności przeciwdrobnoustrojowych wykazują heksanowe i etylooctanowe ekstrakty z rozmarynu. Testowane ekstrakty charakteryzowały się zdolnością hamowania wzrostu bakterii Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa oraz grzybów Candida albicans i Microsporum gypseum przy MIC (Minimal Inhibitory Concentration) poniżej 10 μg/ml. Znaczące działanie antygrzybicze stwierdzono również dla olejku eterycznego (18). Wykazano, że olejek rozmarynowy skuteczniej działa na bakterie Gram-dodatnie niż na Gram-ujemne (5).
Nie tylko olejki, ale także ekstrakty CO3 z liści rozmarynu mają właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Głównymi składnikami tych ekstraktów są fenolowe diterpeny: karnozol i kwas karnozowy oraz triterpeny: kwas oleanolowy i urosolowy. Ekstrakty te przebadano pod kątem hamowania wzrostu bakterii i grzybów powodujących schorzenia skórne, jak zapalenie skóry czy wyprysk łojotokowy. Ekstrakt z rozmarynu zahamował wzrost 28 z 29 drobnoustrojów wskaźnikowych, a najbardziej efektywnie działał wobec C. perfringens i P. gingivalis (MIC i MBC<1 μg/ml) (40).
Pozytywne wyniki testów otrzymano również wobec bakterii patogennych powodujących psucie się żywności. Ekstrakt z rozmarynu silnie hamował wzrost bakterii Listeria monocytogenes, E. coli, P. fluorescens czy L. sake, a jego aktywność wraz z ekstraktem z lukrecji została uznana za najwyższą spośród 14 testowanych przypraw ziołowych. Ekstrakt z rozmarynu ograniczał rozwój L. monocytogenes w mięsie przy stężeniu 2,5 mg/ml (3). Podobnie olejek eteryczny z rozmarynu działał hamująco na wzrost L. monocytogenes, a dodatek kwasu mlekowego do olejku zwiększał skuteczność jego działania. Mieszanina kwasu mlekowego o stężeniu 300 μg/g i olejku eterycznego z rozmarynu o stężeniu 200 μg/g spowodowała całkowite zahamowanie wzrostu listerii (41).
Ekstrakty z pozyskiwane z rozmarynu wykazują również wysoką aktywność w odniesieniu do bakterii Helicobacter pylori. Minimalne stężenie ekstraktu powodujące całkowite zahamowanie ich wzrostu wynosiło 12,5 μg/ml (27).
Ekstrakty rozmarynu wykazują silne działanie przeciwbakteryjne wobec drobnoustrojów wywołujących próchnicę zębów, w rozwoju której największą rolę odgrywają S. mutans i S. sobrinus. Drobnoustroje te, wykorzystując sacharozę, wytwarzają zewnątrzkomórkowe wielocukry budujące płytkę nazębną. Istotnym czynnikiem wirulencji tych bakterii jest wytwarzanie glukozylotransferaz biorących udział w syntezie rozpuszczalnych i nierozpuszczalnych glukanów. Badania nad aktywnością ekstraktów wodnych i metanolowych rozmarynu wykazały działanie hamujące wzrost S. sobrinus przy MIC wynoszącym odpowiednio 16 i 4 mg/ml oraz ograniczające syntezę nierozpuszczalnych glukanów. Ekstrakty z rozmarynu powodowały również zmniejszenie aktywności glukozylotransferaz. Ekstrakt wodny redukował w 50% aktywność enzymatyczną w stężeniu 1,42 mg/ml, natomiast ekstrakt metanolowy w stężeniu 0,34 mg/ml (42). Tzung-Hsun i wsp. (43) potwierdzili również bakteriobójcze właściwości rozmarynu wobec kariogenicznych bakterii S. mutans i S. sanguinis. Spośród metanolowych ekstraktów pochodzących z 12 różnych roślin, jedynie ekstrakt z rozmarynu wykazywał aktywność antagonistyczną. Wartości MIC oszacowano na poziomie 4 i 2 mg/ml w odniesieniu odpowiednio do S. mutans i S. sanguinis (43). Wyniki doświadczeń sugerują możliwość wykorzystania rozmarynu w profilaktyce przeciwpróchniczej.
Badania wykazały przeciwgrzybicze działanie olejku eterycznego z rozmarynu zawierającego piperyton, α-pinen, limonen, 1,8-cyneol, tymol, p-cymen i terpinen w odniesieniu do grzybów Aspergillus flavus i Aspergillus parasiticus. Stwierdzono również hamowanie zdolności syntezy aflatoksyn przy stężeniu olejku wynoszącym 450 μg/g. Wyniki badań wskazują na możliwość zastosowania olejku z rozmarynu do zabezpieczania żywności przed zakażeniami grzybami toksykogennymi (44).
Działanie przeciwutleniające
Wiele badań dowiodło, że rozmaryn i związki w nim zawarte zapobiegają tworzeniu się wolnych rodników, w tym rodników hydroksylowych, ponadtlenkowych i azotynowych (45, 46, 47). Tawaha i wsp. (48) po oznaczeniu aktywności przeciwutleniającej i zawartości związków fenolowych w 51 roślinach zielarskich, stwierdzili, że Rosmarinus officinalis jest jedną z trzech roślin o najsilniejszym działaniu przeciwutleniającym. Działanie przeciwutleniające rozmarynu polega, między innymi na chelatowaniu metali, zapobieganiu tworzeniu się wolnych rodników oraz wyłapywaniu już powstałych i przekształcaniu ich w mniej aktywne związki. Aktywność przeciwutleniająca ekstraktów i olejków z rozmarynu zależy, przede wszystkim od zawartości związków fenolowych i ich struktury chemicznej (4) oraz synergistycznych oddziaływań między nimi. Dowodem na to jest wyższa aktywność przeciwutleniająca oznaczona dla ekstraktów i olejku eterycznego niż dla poszczególnych ich składników, takich jak kwas karnozowy, kwas rozmarynowy, 1,8-cyneol, α- i β-pinen (34, 49). Ponadto wykazano, że ekstrakt z rozmarynu może być silniejszym przeciwutleniaczem niż inne znane związki o tych właściwościach. Badania porównawcze, obejmujące α-tokoferol, palmitynian askorbylu i kwas cytrynowy oraz ekstrakt z rozmarynu, potwierdziły tę tezę oraz wykazały synergistyczny efekt oddziaływania rozmarynu z kwasem cytrynowym i palmitynianem askorbylu (50).
Potencjał przeciwutleniający produktów z rozmarynu określany był również przy zastosowaniu hodowli komórkowych. W badaniach in vitro wykazano, że etanolowy ekstrakt z liści rozmarynu efektywnie hamuje produkcję rodnika NO? w komórkach makrofagów RAW 264.7 stymulowanych lipopolisacharydem (LPS). Inhibicja produkcji rodników NO? w aktywowanych makrofagach była modulowana poprzez zmniejszenie ekspresji genu iNOS (20). Etanolowe ekstrakty z rozmarynu działają ochronnie przeciw oksydacyjnym uszkodzeniom DNA indukowanym przez H3O3 oraz promieniowaniem UV w ludzkich komórkach nabłonka jelitowego Caco-2 i fibroblastach płuc chomika chińskiego V79. Ochronny efekt ekstraktu polegał na usuwaniu obu rodników hydroksylowego i ponadtlenkowego (51). Wykazano, że diterpeny z rozmarynu chronią komórki Caco-2 przed peroksydacją lipidów w warunkach stresu oksydacyjnego oraz znacząco zmniejszają uszkodzenia DNA. W warunkach stresowych redukują uszkodzenia błon o 40-50% oraz zwiększają aktywność peroksydazy glutationu i dysmutazy ponadtlenkowej (10).
Działanie przeciwutleniające rozmarynu wykazano również w badaniach in vivo. Suplementacja diety ekstraktem zawierającym 20% kwasu karnozowego polepszyła status przeciwutleniający i zmniejszyła stres oksydacyjny w tkankach zwierząt. Dieta zawierająca 0,2 i 0,02% ekstraktu z rozmarynu podawana 20-miesięcznym szczurom przez okres 12 miesięcy spowodowała zmniejszenie poziomu peroksydacji lipidów w tkankach pobranych do analizy. W grupie zwierząt otrzymującej ekstrakt z rozmarynu zaobserwowano niższy poziom aktywności katalazy i syntazy tlenku azotu w tkankach pochodzących z serca i kory mózgowej oraz znacznie mniejszy poziom reaktywnych form tlenu w hipokampie (47).
Badania in vitro i in vivo dowiodły fotoochronnego działania rozmarynu, które ujawniało się zarówno przez usuwanie wolnych rodników, jak i indukowanie mechanizmów obronnych organizmu poprzez regulowanie aktywności tyrozyny i stymulowanie produkcji melaniny, odgrywającej kluczową rolę w ochronie przeciw fotokarcynogenezie. Kwas rozmarynowy w komórkach mysiego czerniaka B16 zwiększał ekspresję tyrozyny i produkcję melaniny w sposób zależny od dawki na drodze aktywacji kinazy białkowej A (52). W eksperymentach na zwierzętach kwas rozmarynowy ograniczał powstawanie zmian skórnych wywołanych ekspozycją na promieniowanie UV oraz opóźniał tworzenie aldehydu dimalonowego (53).
Rozmaryn jako przyprawa ziołowa o wysokim potencjale przeciwutleniającym może stanowić poważną alternatywę lub uzupełnienie dla syntetycznych przeciwutleniaczy, takich jak butylowany hydroksyanizol (BHA) czy butylowany hydroksytoluen (BHT), stosowanych jako środki konserwujące w produkcji żywności. Udowodniono, że metanolowy ekstrakt z rozmarynu zawierający 30% kwasu karnozowego, 16% karnozolu i 5% kwasu rozmarynowego wykazuje synergistyczny efekt przeciwutleniający z BHT i BHA. Ekstrakt z rozmarynu nie tylko zwiększa aktywność antyoksydacyjną BHA i BHT, ale także wzmacnia ich działanie przeciwbakteryjne, pozwalając zmniejszyć dawkę syntetycznych konserwantów dodawanych do żywności (9). Przeciwutleniający potencjał rozmarynu porównywano ze zdolnością przeciwutleniającą innych środków, takich jak witamina C, tauryna czy witamina E. Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, że rozmaryn był najbardziej efektywnym czynnikiem powodującym opóźnianie procesu utleniania mięsa. Sam rozmaryn oraz w połączeniu z kwasem askorbinowym, najskuteczniej hamował oksydację mioglobiny i lipidów w mięsie wołowym pakowanym w modyfikowanej atmosferze i przechowywanym przez 20 dni w temperaturze 2°C (54, 55). Rozmaryn jest obiecującym źródłem składników, które mogą zastąpić syntetyczne pochodne butylowe w konserwacji żywności, karmy dla zwierząt, preparatów farmaceutycznych czy produktów kosmetycznych (9).
Działanie przeciwmutagenne
Karnozol, kwas karnozowy i kwas rozmarynowy, występujące w rozmarynie lekarskim, wykazują znaczący efekt przeciwmutagenny. Wyniki badań potwierdziły właściwości ochronne karnozolu i kwasu karnozowego skierowane przeciwko uszkodzeniom DNA indukowanym promieniowaniem γ w komórkach ludzkich limfocytów (12). Natomiast w badaniach prowadzonych na myszach rasy Swiss, przy wykorzystaniu testu mikrojądrowego, udowodniono przeciwmutagenne działanie kwasu rozmarynowego. Związek ten skutecznie redukował uszkodzenia chromosomów indukowane doksorubicyną (DXR) w komórkach krwi obwodowej (16). Mechanizm ochronnego działania związków bioaktywnych zawartych w rozmarynie nie jest do końca wyjaśniony, lecz przypuszcza się, że właściwości przeciwmutagenne są ściśle związane z ich potencjałem przeciwutleniającym (16, 12).
Działanie przeciwzapalne

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2010-03-26
zaakceptowano do druku: 2010-04-04

Adres do korespondencji:
*Katarzyna Kowalska
Katedra Biotechnologii i Mikrobiologii Żywności,
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 48, 60-637 Poznań
tel.: (61) 846-60-08, fax: (61) 846-60-03
e-mail: kaskakow@up.poznan.pl

Postępy Fitoterapii 2/2010
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii