Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2013, s. 132-139
*Małgorzata Kania, Natalia Derebecka, Przemysław Ł. Mikołajczak, Radosław Kujawski, Przemysław M. Mrozikiewicz
Glukomannan i inne substancje pochodzenia roślinnego stosowane w leczeniu otyłości oraz chorób towarzyszących**
Glucomannan and other plant substances used in the treatment of obesity and concomitant diseases
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
Obesity due to the increasing prevalence, particularly among the citizens in developed but more often also in developing countries, is now a serious social, socio-economic problem and also a huge challenge for the modern medicine. Consequences of obesity are serious diseases such as type 2 diabetes or atherosclerosis. Up to date there are no fully effective, safe therapy and prevention strategies against obesity. An alternative for the synthetic drugs, that frequently have serious adverse and side effects, are several herbs and plant-derived substances that can be used in complementary therapy of obesity. In this paper we have summarized the herbal substances and their active metabolite, which can produce antyobesity effects via several mechanisms. One of interesting plant-derived substance that, according to current state of knowledge, may be considered as a safe and effective treatment is glucomannan – a fiber derived from the root of Amorphophallus konjac L. Results from animal and clinical studies show that addition of glucomannan to the diet can lower plasma glucose, total cholesterol and be helpful in reducing the body mass of patients. The paper summarize the available information which may be of value in the development of new, effective and safe forms of prevention and symptomatic treatment of obesity related disorders using glucomannan.
Wstęp
W Polsce od pewnego czasu wzrasta liczba osób otyłych, a w świetle aktualnych szacunków uważa się, że Polacy znajdują się na 10 miejscu wśród najbardziej otyłych narodów w Europie. Raport Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej Eurostat w latach 2008-2009 przedstawił odsetek osób otyłych w 19 krajach europejskich; Polki zajęły 9 miejsce, a Polacy 6. Problemem jest także znaczny wzrost nadwagi u dzieci. W wieku 7-12 lat najwięcej dzieci z nadwagą i otyłych jest wśród 10-letnich chłopców (22,4%) oraz wśród 9-letnich dziewcząt (20,6%). Uważa się bowiem, że nadwaga w dzieciństwie stanowi czynnik ryzyka wystąpienia otyłości w życiu dorosłym, dlatego można prognozować wzrost odsetka osób z nadwagą i otyłością w przyszłości.
Pod pojęciem otyłości, w świetle aktualnego stanu wiedzy, rozumie się chorobę ogólnoustrojową, w której występuje nadmiar tkanki tłuszczowej ponad przyjętą normę, wskutek zaburzeń homeostazy przemiany energetycznej. Otyłość jest związana ze zwiększeniem liczby lub/i wielkości komórek tłuszczowych, tj. adypocytów. Obecnie otyłość dzieli się na pierwotną (80-90%) – pokarmową, powstającą w wyniku współdziałania czynników genetycznych i środowiskowych oraz wtórną (10-20%) – będącą objawem chorób metabolicznych, chorób ośrodkowego układu nerwowego, wad chromosomalnych oraz jako następstwo działania leków. Przyjmuje się trzy główne strategie leczenia otyłości:
– poprzez mechanizmy OUN (wpływ na neurotransmitery, peptydy),
– poprzez mechanizmy obwodowe (np. hamowanie absorpcji),
– poprzez zwiększenie wydatkowania energii (tzw. leki termogeniczne).
W leczeniu otyłości stosuje się nieliczne leki syntetyczne, takie jak orlistat, chitosan, akarbozę i sybutraminę (ten ostatni lek wycofano w Polsce w 2012 roku) oraz podejmuje się próby wspomagania leczenia standardowego środkami pochodzenia roślinnego.
Otyłości najczęściej towarzyszą takie schorzenia, jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemie oraz niektóre nowotwory. Przyczyny cukrzycy typu 2 nie są w pełni poznane, ale wiadomo, że czynnikiem jej rozwoju jest zmniejszona wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny (insulinooporność), wraz z towarzyszącymi zaburzeniami czynności wydzielniczej komórek β wysp trzustki (1). Obecnie odnotowuje się wzrost liczby przypadków cukrzycy typu 2 wśród dzieci i młodzieży, u których głównym czynnikiem ryzyka rozwoju tej choroby jest otyłość. Leczenie tego typu cukrzycy oparte jest na stosowaniu racjonalnej, odpowiednio zbilansowanej diety oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych, takich jak pochodne sulfonylomocznika, biguanidy, meglitynidy, tiazolidinediony, inhibitory α-glukozydaz, czy inkretynomimetyki; w niektórych przypadkach stosuje się insulinę (1). Obecnie podkreśla się szczególną rolę w zapobieganiu powstawania i rozwoju nie tylko samej cukrzycy, ale także tzw. stanu przedcukrzycowego (2).
Poza cukrzycą typu 2, otyłości towarzyszy bardzo często miażdżyca. Jest to choroba, w której dochodzi do postępującego pogrubienia ściany tętnicy i utraty jej elastyczności. Ocena procesów zachodzących w zmienionym naczyniu skłania do zmiany zasad podejścia terapeutycznego, od koncentrowania się na wielkości zwężenia tętnicy, w stronę modyfikacji intensywności procesu miażdżycowego. Większość pacjentów ma szansę żyć dłużej, jeżeli główny ciężar terapii skieruje się na zapobieganie i leczenie miażdżycy, niezależnie od miejsca jej występowania.
Gwałtowna redukcja poziomu markerów zapalenia, obserwowana wkrótce po rozpoczęciu właściwego leczenia, a także poznana już rola stanu zapalnego w pęknięciu blaszki miażdżycowej stanowi podstawę do stosowania terapii celowanych oraz wdrażania postępowania zapobiegającego tym procesom (3). Hamowanie procesu aterogenezy przez modyfikację czynników ryzyka, poprzez stosowanie terapii obniżającej poziom lipidów (statyny oraz leki wpływające na transport cholesterolu – ezetymib), terapii przeciwpłytkowej (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) oraz stosowanie leków hamujących aktywność enzymu konwertującego angiotensynę (ACEI), jest obecnie standardem postępowania.
Surowce roślinne w terapii otyłości
Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę leków stosowanych w otyłości, cały czas poszukuje się alternatywnych form jej terapii z uwzględnieniem stosowania surowców roślinnych. Mogą one działać, m.in. poprzez receptory układu noradrenergicznego lub adenozynowego, wpływając na termogenezę. Do tak działających surowców można zaliczyć herbatę zieloną (Camellia sinensis L.), przęśl (Ephedra sinica Stapf), Sida cordifolia L., guaranę (Paullinia cupana H.B.K), ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguarienesis Saint Hilaire) i pomarańczę gorzką (Citrus aurantium L.). Podobne właściwości mają niektóre rośliny zawierające związki hamujące syntezę kwasów tłuszczowych, np. kwas hydroksycytrynowy (HCA) zawarty w Garcinia cambogia Desr. lub obniżające poziom glukozy we krwi, jak np. 1-dezoksynojirimycyna (DNJ) zawarta w Morus L.
W terapii otyłości wykorzystuje się także rośliny zawierające śluzy i błonnik pokarmowy. Surowce te w przewodzie pokarmowym pęcznieją, zwiększając objętość pokarmu, wpływając w ten sposób na hamowanie odczucia głodu. Związki te również przyspieszają pasaż jelitowy, regulując wypróżnianie. Do takich surowców roślinnych można zaliczyć gumę guar (Cyamopsis tetragonolobus L.), babkę płesznik (Plantago psyllium L.), len (Linum L.) oraz inne surowce bogate w błonnik, takie jak otręby pszenne, suszone śliwki, różne kasze, ryż brązowy itp.
U osób otyłych często występują zaparcia wynikające najczęściej ze złej i niezbilansowanej diety. Stąd też czasami zaleca się krótkotrwałe stosowanie surowców roślinnych działających przeczyszczająco, takich jak Rheum L. lub Senna alexandrina Mill., Frangula alnus Mill. Ponadto problemy z otyłością wiążą się także z ryzykiem powstawania szeregu zaburzeń psychicznych. Stąd niektóre surowce roślinne, jak np. Ginkgo biloba L., Hypericum perforatum L., Pausinystalia yohimbe (K. Schum.) Pierre ex Beille, podaje się w celu łagodzenia lekkich stanów depresyjnych i napięcia nerwowego. W tabeli 1 zawarto spis składników roślinnych wchodzących w skład produktów przeznaczonych dla osób redukujących masę ciała.
Tabela 1. Spis składników roślinnych wchodzących w skład produktów przeznaczonych dla osób redukujących masę ciała.
Mechanizm działaniaSkładniki
Stymulanty, wpływające na termogenezęefedryna, pseudoefedryna (Ephedra equisetina Bunge, Ephedra sinica Stapf, Sida cordifolia L.)
kofeina, teofilina, teobromina (Cola H. W. Schott et Endlicher, Paullinia cupana H.B.K, Ilex paraguarienesis Saint Hilaire)
synefryna (Citrus aurantium L.)
jod (Fucus vesiculosus L.)
Wpływające na metabolizm tłuszczów i węglowodanów olej z ogórecznika (Borago officinalis L.), kwas γ-linolenowy
Gymnema sylvestre R. Br.
kwas hydroksycytrynowy (Garcinia cambogia syn. Garcinia gummi-gutta (L.) N. Robson)
Trigonella foenum-graecum L.
Phaseolus L.
Morus L.
chitozan
Zwiększające wypełnienie żołądka i przyspieszające pasaż jelitowybłonnik (glukomannan, pektyny, beta-glukany)
Plantago psyllium L.
Plantago ovata Forssk
Linum L.
Działające przeczyszczającoRheum L.
Senna alexandrina Mill.
Frangula alnus Mill.
Zmniejszające stres lub stany depresyjne Ginkgo biloba L.
Hypericum perforatum L.
Pausinystalia yohimbe (K. Schum.) Pierre ex Beille
Przegląd badań niektórych substancji pochodzenia roślinnego stosowanych w terapii otyłości i chorób towarzyszących
Do pierwszej grupy związków biologicznie czynnych stosowanych w otyłości, a zawartych w roślinach, należy alkaloid działający sympatykomimetycznie – efedryna (Ephedra sinica, Sida cordifolia) (tab. 1), którą często łączy się z kofeiną (guarana, yerba mate). Metaanaliza randomizowanych badań klinicznych wykazała spadek masy ciała o 0,9 kg po stosowaniu efedryny przez miesiąc, w porównaniu z grupą kontrolną (4). Należy jednak podkreślić, że brakuje jakichkolwiek badań długoterminowych (ponad 6 mies.) dotyczących stosowania efedryny. Ponadto odnotowano szereg doniesień o działaniach niepożądanych związanych ze spożywaniem efedryny, w tym również u osób nie przekraczających zalecanych dziennych dawek (5-7). W raporcie FDA za lata 1997-1999 opisano objawy towarzyszące spożywaniu efedryny, takie jak epizody nadciśnienia, zaburzenia rytmu serca, zawały serca, udary mózgu i drgawki. Odnotowano w tym czasie na terenie Stanów Zjednoczonych 9 zgonów powiązanych ze spożywaniem efedryny (7), w związku z czym podjęto decyzję o wstrzymaniu sprzedaży produktów zakwalifikowanych jako żywność, w tym suplementów diety zawierających syntetyczną efedrynę.
p-Synefryna jest podstawowym protoalkaloidem zawartym głównie w skórce gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium) i szeroko rozpowszechnionym w innych gatunkach cytrusów (8-11). Badania sugerują, że p-synefryna ma działanie termogeniczne i lipolityczne (12-14) oraz działanie kataboliczne (15, 16). Bezpieczeństwo zażywania p-synefryny i ekstraktów z gorzkiej pomarańczy jest nadal dyskutowane (17), jednakże na podstawie dostępnych wyników badań wyciągnięto wnioski, że zażywanie zgodnie z zalecaną dawką jest najprawdopodobniej bezpieczne dla konsumenta. W randomizowanym, kontrolowanym placebo, z podwójnie ślepą próbą badaniu pilotażowym podawano pacjentom (n=10) 600 mg narynginy i 100 mg hesperydyny oraz 50 mg p-synefryny (18). Nie zaobserwowano w ciągu 75 minut zwiększenia częstości skurczów serca oraz ciśnienia tętniczego, nie odnotowano także różnic pomiędzy grupami badaną i placebo w samoocenie stanu zdrowia pacjenta (oceniano poziom energii, występowanie bólów głowy, dolegliwości żołądkowych itp.). Dane te sugerują możliwość połączenia flawonoidów narynginy i hesperydyny z p-synefryną w preparatach mających wpływać na redukcję masy ciała. Konieczne są jednak dalsze badania w celu ustalenia optymalnych dawek, a także ocena bezpieczeństwa i skuteczności związanych z długotrwałym stosowaniem tych substancji (18).
Analizując publikacje dotyczące tamaryndowca malabarskiego (Garcinia cambogia) znaleziono dane przemawiające za stosowaniem tej rośliny do wspomagania redukcji masy ciała (19). Podawanie 2,4 g wyciągu z nasion drzewa tamaryndowca, standaryzowanego na kwas hydroksycytrynowy, przez 3 miesiące dawało niewielki, ale istotny spadek masy ciała, średnio o 1,3 kg. Znane są jednak również wyniki (20), gdzie w podobnie zaprojektowanych badaniach nie otrzymano statystycznie istotnych różnic w spadku masy ciała między grupą badaną a placebo. Z uwagi na doniesienia o przypadkach hepatotoksyczności spowodowanej przez kwas hydroksycytrynowy, ostatnio postuluje się ograniczenie, a nawet wycofanie ze stosowania wyciągów z Garcinia cambogia (21, 22).
Otyłości często towarzyszy miażdżyca, dlatego ważne jest, aby stosować surowce roślinne wpływające także na gospodarkę lipidową. Niektóre surowce roślinne można stosować jako środki działające pomocniczo w zapobieganiu miażdżycy. Na szczególną uwagę zasługują surowce zawierające związki o działaniu przeciwutleniającym, jak np. flawonoidy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, flawony, antocyjany. Jednym z obiecujących surowców, który wykazuje takie właściwości, jest ogórecznik lekarski (Borago officinalis L.) (23-25). Wydaje się, że za działanie przeciwmiażdżycowe oleju z nasion ogórecznika odpowiada obecność kwasu γ-linolenowego (26). Wykazano, że inne wielonienasycone kwasy tłuszczowe typu omega-3 są również obecne w tym surowcu (27, 28). Także pozostałe składniki ogórecznika lekarskiego o aktywności przeciwutleniającej mogą odpowiadać za jego działanie przeciwmiażdżycowe (25). Należy jednak podkreślić, że do tej pory nie są znane jednoznaczne wyniki badań klinicznych odnośnie stosowania tego surowca w leczeniu otyłości i miażdżycy.
Poza miażdżycą, osoby otyłe często chorują również na cukrzycę typu 2. Do surowców roślinnych wpływających na metabolizm węglowodanów, obok nasion kozieradki i naowocni fasoli, można zaliczyć liście morwy. Zawarte w liściach jak i w korze morwy flawonoidy, takie jak 1-dezoksynojirimycyna (DNJ) i kwercetyna, obniżają poziom glukozy we krwi poprzez hamowanie aktywności enzymów uczestniczących w trawieniu cukrów: α-glukozydazy, sacharazy i maltazy (29). Dane piśmiennictwa wskazują, że ekstrakt alkoholowy z kory tej rośliny, podawany szczurom przez 10 dni, obniżył poziom glukozy o 59%, podnosząc jednocześnie poziom insuliny o 44% w porównaniu z grupą kontrolną (30). Co więcej, proteina Moran 20K, uzyskana z ekstraktu z kory korzenia morwy, wykazuje potencjał obniżania poziomu glukozy we krwi u myszy z hiperglikemią indukowaną streptozotocyną (31, 32).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2013-02-10
zaakceptowano do druku: 2013-03-05

Adres do korespondencji:
*dr inż. Małgorzata Kania
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: +48 (61) 665-95-50, fax: +48 (61) 665-95-51
e-mail: malgorzata.kania@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 2/2013
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii