Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2015, s. 144-152
Katarzyna Karłowicz-Bodalska1, Stanisław Han1, Tomasz Han2, Kornelia Koppa3, Ilona Krzak3, Marzena Ruszkiewicz4, *Adam Kowalczyk4
Wybrane rośliny lecznicze stosowane w menopauzie
Some selected medicinal plants for menopausal symptoms
1Zakład Farmacji Przemysłowej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
Kierownik Zakładu: dr Stanisław Han
2Przedsiębiorstwo Produkcji Farmaceutycznej Hasco-Lek S.A.
3Studenckie Koło Naukowe, Zakład Farmacji Przemysłowej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
Opiekun Koła: mgr farm. Katarzyna Karłowicz-Bodalska
4Katedra i Zakład Farmakognozji, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
Kierownik Zakładu: dr hab. Izabela Fecka
Summary
In the literature of the recent years much attention has been paid to the therapy of the estrogen deficiency-related menopausal complaints, among them cardiovascular disease, emotional instability, depression, sleep disturbances and osteoporosis are the most difficult ones. Hormone/estrogen replacement therapy (HRT/ERT) is the most common method used by women to alleviate the menopausal symptoms. Recently some studios have been shown, that longterm treatment with HRT can cause the increased occurrence of the negative side effects such as breast cancer, heart diseases or strokes. This is the reason of actually great interest to the complementary and alternative medicine and to herbal nonsteroid compounds with the similar activity to estrogens in order to replace them in the diet preparations, administered in menopause. Worth of mentioning is also common known chemopreventive activity of many herbal substances. This review describes investigation results of 11 plants: Rheum raponticum L. (Polygonaceae), Cyclopia genistoides, C. subternata Vogel (Fabaceae), Glycyrrhiza glabra, G. inflata, G. uralensis (Leguminosae), Humulus lupulus L. (Cannabaceae), Nigella sativa L. (Ranunculaceae), Agrimonia pilosa Ledeb. (Rosaceae), Labisia pumila var. alata (Myrinaceae), Crotalaria pallida Ailton (Fabaceae) in aspect of their estrogen properties, which (according to the opinion of their authors) could be helpful as prospective natural substances, effective in menopausal disorders.
Wstęp
Menopauza jest okresem powolnego zmniejszania się zdolności rozrodczych kobiety, który spowodowany jest postępującym zanikaniem syntezy estrogenów. Następstwem tego jest stopniowe zmniejszenie aktywności jajników, co prowadzi początkowo do nieregularnego, później całkowitego ustania miesiączkowania. Objawami menopauzy są uderzenia krwi do głowy, uzewnętrzniające się nagłym zaczerwienieniem twarzy, nocne poty, problemy z zasypianiem, osteoporoza oraz inne choroby, obserwowane u kobiet w tym okresie.
W opracowaniu przeglądowym Gryszczyńskiej i wsp. (1) zostały przedstawione badania wpływu medycyny alternatywnej na stan pacjentek menopauzalnych lub postmenopauzalnych, leczonych hormonalną terapią zastępczą (ang. hormone replacement therapy – HRT), którą stanowią estrogen i/lub progesteron. Na podstawie wieloletnich badań zaobserwowano, że oba hormony działają korzystnie nie tylko w łagodzeniu objawów menopauzy. Stosowanie terapii HRT zapobiega także utracie gęstości kości, zmniejszając ryzyko występowania osteoporozy o ok. 50%, oraz śmiertelności z powodu chorób serca i układu krążenia o ok. 35%. To korzystne działanie terapii HRT występuje jednak tylko wówczas, gdy trwa ona stosunkowo krótko. Po dłuższym stosowaniu HRT (trwającym ok. 5 lat) następuje odwrócenie działania – obserwuje się zwiększenie ryzyka wystąpienia licznych chorób, łącznie z chorobą niedokrwienną serca, nowotworową dróg rodnych, raka piersi i wątroby, może również wystąpić udar mózgu, zwłaszcza u starszych kobiet (2-7). We wspomnianym wyżej opracowaniu opisano również wyczerpująco działanie i skład chemiczny najczęściej wykorzystywanych roślin leczniczych bądź otrzymywanych z nich produktów naturalnych w menopauzie, a także w leczeniu niektórych chorób pojawiających się w tym okresie.
Wśród roślin korzystnie działających w menopauzie wymienić należy przede wszystkim gatunki zawierające substancje o strukturze niesteroidowej, lecz o działaniu zbliżonym do naturalnych i syntetycznych estrogenów, tzw. fitoestrogeny, które stanowią naturalną grupę substancji egzogennych (ksenoestrogenów). Liczne badania potwierdziły działanie fitoestrogenne m.in. w klasie polifenoli, takich substancji, jak powszechnie występujące w roślinach związki flawonoidowe (grupa pochodnych fenylochromonu, do których należą flawony, flawonole, flawanony, chalkony, izoflawonoidy) (ryc. 1) oraz wśród lignanów i stilbenów. Znaczącą aktywność fitoestrogenną odnotowano zwłaszcza w podgrupie izoflawonów (pochodnych 3-fenylo-chromonu). Związki te znajdują się głównie w gatunkach rodziny strączkowych (Fabaceae).
Ryc. 1. Struktury wybranych związków flawonoidowych o działaniu fitoestrogennym: A. flawon, B. flawonol, C. flawanon, D. chalkon, E. izoflawon.
Biorąc powyższe pod uwagę, Bouè i wsp. (8) przeprowadzili badanie aktywności estrogennej wyciągów metanolowych z 6 roślin pochodzących z tej rodziny: Glycine max L. – soja, Phaseolus vulgaris L. – fasola zielona, Medicago sativa L. – lucerna polna, Vigna radiata L. – fasola mung, Pueraria lobata L. – kudzu i Trifolium pratense L. – koniczyna łąkowa. Wśród aktywnych izoflawonów autorzy zidentyfikowali w badanych surowcach daidzeinę, daidzynę, genisteinę, genistynę, puerarynę, formononetynę, kumestrol i biochaninę A (ryc. 2).
Ryc. 2. Struktury wybranych izoflawonów o działaniu estrogennym: A. daidzeina, B. genisteina, C. formononetyna, D. biochanina.
Związki te wykazują zdolność wiązania wewnątrzkomórkowych receptorów estrogenowych (RE), odpowiedzialnych za wzrost, różnicowanie i funkcję wielu komórek. Według aktualnych danych, receptory estrogenowe występują w postaci dwóch głównych izoform (RE-α i RE-β), kodowanych przez dwa różne geny. Obie izoformy wykazują analogiczną budowę chemiczną; różnią się jedynie sekwencją aminokwasów, rozmieszczeniem w tkankach i narządach, powinowactwem z ligandami oraz pełnioną funkcją w organizmie (1-2, 9). Podobne, chociaż znacznie słabsze działanie wykazują również pochodne 2-fenylochromonu, np. flawony i flawonole (glukozyd i glukuronid apigeniny, glukuronid luteoliny, kemferol i kwercetyna, niektóre pochodne hydroksylowe chalkonu), a także kumestany, lignany i inne (10-12).
Aktywność terapeutyczna izoflawonów w porównaniu z HRT jest jednak znacznie słabsza i wymaga dłuższego stosowania roślinnych produktów estrogennych w celu uzyskania nie zawsze w pełni oczekiwanego efektu leczniczego. Mimo tych niedogodności medycyny alternatywnej obserwuje się aktualnie duże zainteresowanie roślinami bądź produktami roślinnymi zawierającymi fitoestrogeny. Ważnym powodem, skłaniającym do coraz szerszego stosowania tych naturalnych źródeł estrogenów jako suplementów diety, zwłaszcza w okresie postmenopauzalnym, jest ich korzystny wpływ na masę i uwapnienie kości w osteoporozie, zmniejszenie ryzyka rozwoju hormonozależnych nowotworów raka piersi, raka prostaty, miażdżycy tętnic, choroby niedokrwiennej serca, demencji, objawów depresji oraz, co ma istotne znaczenie, przeważnie brak niepożądanych efektów ubocznych (2, 13-15).
Moreira i wsp. (16) podkreślają, że lepsze zrozumienie objawów patofizjologii związanych z okresem menopauzy oraz postępujący rozwój nowych strategii polepszających leczenie tych objawów są ważnym wyzwaniem dla klinicystów. Autorzy opisują fizjologiczne i hormonalne zmiany obserwowane w okresie menopauzy. Krytycznie oceniają rezultaty leczenia tradycyjną HRT, rozważając możliwość zastosowania fitoestrogenów jako alternatywnej metody w kontekście minimalizowania objawów menopauzy.
Ponieważ zagadnienie stosowania w menopauzie roślin wykazujących działanie estrogenne budzi powszechne zainteresowanie wielu ośrodków naukowych, celem niniejszego doniesienia jest prześledzenie dalszych opracowań związanych z badaniami fitoestrogenów w aspekcie łagodzenia objawów menopauzy oraz podsumowanie uzyskanych wyników.
Rheum raponticum L.
Vollmer i wsp. (17) prześledzili dane piśmiennictwa dotyczące badań in vitro i in vivo aktywności estrogennej narządów podziemnych rzewienia ogrodowego Rheum raponticum L., rodz. Polygonaceae. Surowcowi temu przypisuje się właściwość łagodzenia poważnych symptomów klimakteryjnych, wraz z polepszeniem stanu zdrowia i samopoczucia u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Autorzy opisali efektywność stosowania ekstraktu z kłączy rzewienia ogrodowego (ERr) w łagodzeniu symptomów menopauzy po przeprowadzeniu randomizowanych, kontrolowanych placebo badań na 54 pacjentkach z dolegliwościami klimakteryjnymi, którym podawano preparat w ilości 4 mg/dziennie przez 3 miesiące. Poza znacznym ustąpieniem objawów menopauzy w porównaniu z kontrolą (wg Menopause Rating Scale II), u badanych pacjentek potwierdzono działanie sedatywne wg skali Hamiltona (Hamilton Anxiety Scale). Nie stwierdzono przy tym niekorzystnych zmian w badaniach ginekologicznych, testowanych parametrach laboratoryjnych ani w badaniu śluzówki macicy (17). Podawanie pacjentkom preparatu ERr nawet przez okres 48-96 tygodni nie skutkowało przerostem endometrium ani innymi szkodliwymi efektami ubocznymi (18, 19).
Związkami biologicznie czynnymi rzewienia ogrodowego są pochodne stilbenu, głównie rapontycyna (ok. 90%) i dezoksyrapontycyna, oraz ich aglikony: rapontygenina i deoksyrapontygenina (ryc. 3). Pozostałe hydroksystilbeny są pochodnymi resweratrolu.
Ryc. 3. Struktury związków czynnych rzewienia ogrodowego: A. stilben, B. rapontycyna, C. dezoksyrapontycyna, D. resweratrol.
Ekstrakt metanolowy z kłączy rzewienia ogrodowego (ERr) jest w handlu dostępny i bezpieczny, pozbawiony niepożądanych efektów ubocznych, mimo że syntetyczny dietylostilbestrol, o podobnej strukturze do hydroksystilbenów, wykazuje szkodliwe działanie przezłożyskowe u kobiet (20). Stwierdzono ponadto, że ERr (lub jego komponenty) wykazuje właściwość selektywnego modulatora receptora estrogenowego (SERM) (21). Znane SERM (jak Raloxifen czy Tamoxifen) obniżają ryzyko raka piersi i podwyższają gęstość kości. Natomiast zagadnienie, czy i w jaki sposób receptor estrogenowy ER lub jego podtypy (izoformy) wpływają na mechanizm wiązania tych związków, nadal nie zostało wyjaśnione. Funkcja receptora ERβ, który wydaje się odgrywać ważną rolę w mechanizmie działania wyciągu, sprowadza się jak dotąd do pośredniczenia w uzyskiwaniu efektu uspokajającego. Konkludując, autorzy uważają, że dotychczasowe badania potwierdzają korzystne działanie hydroksystilbenów rzewienia w łagodzeniu objawów menopauzalnych.
Cyclopia spp.
Visser i wsp. (22) badali właściwości estrogenne ekstraktów otrzymanych z dwóch gatunków rodzaju Cyclopia (C. genistoides i C. subternata), rodz. Fabaceae, roślin pochodzących z Południowej Afryki, używanych do sporządzania aromatycznego napoju (honeybush), który wykazuje wielokierunkowe działanie lecznicze. Skład chemiczny cyklopii stanowią głównie flawonoidy o różnej aktywności estrogennej: luteolina, eriodykcjol, naryngenina i formononetyna, oraz dwa izomeryczne C-glukozydy pochodne ksantonu: mangiferyna i izomangiferyna (ryc. 4) (23, 24).
Ryc. 4. Struktury wybranych związków aktywnych Cyclopia spp. o właściwościach estrogennych: A. luteolina, B. eriodykcjol, C. naryngenina, D. mangiferyna, E. izomangiferyna.
W przeprowadzonych badaniach Verhoog i wsp. (23) oceniali aktywność kilku ekstraktów z cyklopii i wykazali, że wszystkie badane wyciągi są antagonistami ERα, podczas gdy dwa z nich wykazują równocześnie agonizm wobec ERβ oraz że ekstrakt z C. genistoides ulega transaktywacji jedynie przez ERβ, chociaż jest wiązany przez obie izoformy. W rezultacie uzyskane wyniki sugerują, że ekstrakty z cyklopii, wykazujące powyższe własności, mogą stanowić naturalne, bezpieczne źródło tego surowca do leczenia osteoporozy lub zapobiegania osteoporozie i innym symptomom premenopauzy. Obecne w cyklopii zespoły polifenoli mogą również zawierać dotąd niezidentyfikowane związki o analogicznej aktywności, z polepszonym profilem ryzyka oraz dodatkowo z właściwościami chemoochronnymi.
Kierując się celowością poznawania pełniejszego składu aktywnych komponentów cyklopii, Kokotkiewicz i wsp. (25) przeprowadzili szczegółową analizę chemiczną oraz badanie właściwości biologicznych ekstraktu i wydzielonych substancji, zarówno z surowca naturalnego Cyclopia subternata, jak i z hodowli tkankowych tej rośliny in vitro. Z metanolowych ekstraktów z nadziemnych części rośliny oraz z biomasy otrzymanej z kalusa C. subternata autorzy otrzymali mieszaninę polifenoli, z której wydzielili (po zastosowaniu zmodyfikowanej przez zespół chromatografii semipreparatywnej HPLC) i zidentyfikowali trzy nowe związki: 3-C-β-glukozyd iriflofenonu (pochodna benzofenonu), 3’5’-di-C-β-glukozyd floretyny (pochodna dihydrochalkonu) oraz izoroifolinę (glukozyd apigeniny) (ryc. 5). Obecność obu C-glikozydów w C. subternata stanowi jak dotąd jedyny dowód na występowanie pochodnych benzofenonu i dihydrochalkonu w rodzaju Cyclopia.
Ryc. 5. Struktury biologicznie aktywnych polifenoli występujących w Cyclopia subternata: A. 3-C-β-glukozyd iriflofenonu, B. 3’5’-di-C-β-glukozyd floretyny, C. izoroifolina.
W badanym materiale zidentyfikowano ponadto trzy dotąd nieopisane w rodzaju Cyclopia 7-O-β-glukozydy izoflawonów: kalikozyny, pseudobaptygeniny i formononetyny. W sumie, w pracy zamieszczono opis badań dziesięciu związków wydzielonych i zidentyfikowanych przy pomocy najnowszych technik analitycznych. Autorzy sugerują konieczność prowadzenia dalszych badań ekstraktów otrzymanych z Cyclopia spp. w celu bliższego poznania mechanizmu ich działania oraz identyfikacji pozostałych polifenoli, których mieszanina aktywuje w większym stopniu obserwowany ERα agonizm i ERβ antagonizm, niż wyizolowane do tej pory związki o tych właściwościach. Mfenyana i wsp. (26) udowodnili bowiem, że dotychczas wydzielone z ziela C. subternata poszczególne polifenole nie wykazywały znaczącej aktywności fitoestrogennej w porównaniu z odnośną aktywnością wyciągu. Poznanie nowych polifenoli ułatwi również lepsze zrozumienie działania estrogennego, przeciwmutagennego, przeciwnowotworowego oraz przeciwcukrzycowego surowca.
Glycyrrhiza spp., Humulus lupulus L.
Interesujące badania aktywności estrogennej trzech gatunków Glycyrrhiza spp., rodz. Fabaceae w porównaniu z chmielem Humulus lupulus L., rodz. Cannabaceae przeprowadzili Hajirahimkhan i wsp. (27). Znane właściwości estrogenne chmielu, opisane w licznych publikacjach, warunkuje przede wszystkim flawanon – 8-prenylonaryngenina, która w badaniach in vitro wykazuje najsilniejsze działanie estrogenne ze wszystkich dotąd poznanych fitoestrogenów. Jest równorzędnym ligandem obu izoform receptora ER i wykazuje aktywność estrogenną zarówno na modelach komórek hormonozależnych (ang. hormone responsive), jak i na modelach zwierzęcych (27).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-07-22
zaakceptowano do druku: 2015-08-10

Adres do korespondencji:
*dr Adam Kowalczyk
Katedra i Zakład Farmakognozji, Wydział Farmaceutyczny Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
ul. Borowska 211, 50-556 Wrocław
tel. +48 (71) 784-02-22
e-mail: adam.kowalczyk@umed.wroc.pl

Postępy Fitoterapii 3/2015
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii