Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2017, s. 273-278 | DOI: 10.25121/MR.2017.20.4.273
Magdalena Zegan, Ewa Michota-Katulska, Małgorzata Lewandowska, Iwona Boniecka
Rola podejmowanej aktywności fizycznej w profilaktyce oraz wspomaganiu leczenia otyłości oraz cukrzycy typu 2
The role of physical activity in prevention and support for the treatment of obesity and type 2 diabetes
Zakład Żywienia Człowieka, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Summary
The benefits to the body associated with taking regular physical activity, were seen in ancient times. Doctors – Hippocrates or Galen were known for their love for the movement and for their confidence in its positive health effects. However, only in the second half of the past century has there been a breakthrough in the field of motion activity research. According to the source literature, regular physical activity is associated with an increase of body fitness and a number of beneficial adaptations that occur in it, including: lowering systolic and diastolic blood pressure, cardiac economics, muscle and bone mass increase, improvement in glucose tolerance and lipid profile. As a result, regular physical activity plays an important role in the prevention of diseases such as hypertension, cerebrovascular disease, obesity, diabetes, metabolic syndrome, cancer (e.g. colon), osteoporosis, joint degeneration, or in supporting the course of treatment process of selected medical units. From this point of view, it seems very important to promote regular, increased physical activity, individually selected taking into account possible health contraindications, all the more, current civilization progress, in addition to undoubted benefits, entails a number of negative societal behaviors, including excessive energy intake from consumed foods, which, while observed reduced movement activity, may consequently favor the development of diseases in this context.
Wstęp
Rozwój cywilizacyjny oprócz ułatwiania codziennego życia niesie za sobą wiele negatywnych konsekwencji, m.in. nieprawidłowe zachowania żywieniowe przy równoczesnym ograniczeniu aktywności ruchowej. W badaniu GUS (1) nt. uczestnictwa Polaków w sporcie i rekreacji wykazano, że odsetek osób aktywnych wynosił 46%. Wysiłek fizyczny niezależnie od jego regularności częściej podejmowali mężczyźni (49%) niż kobiety (43%). Do najbardziej aktywnych fizycznie należały dzieci oraz młodzież do 20. roku życia (w grupach tych wynosiła ona około 70%), do najmniej aktywnych osoby w wieku 60 lat i więcej (25%). Również badania Diagnozy Społecznej (2) czy Badania Aktywności Fizycznej Polaków (3) potwierdzają, że osób podejmujących regularną aktywność fizyczną jest niewiele i odsetek ten maleje wraz z wiekiem. Natomiast trzeba pamiętać, że zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO) (4) niedostateczna aktywność fizyczna jest czwartym w kolejności czynnikiem ryzyka przedwczesnych zgonów na świecie.
Wysiłek podejmowany systematycznie stymuluje aktywność organizmu, sprzyja profilaktyce wielu chorób, wspomaga przebieg procesu ich leczenia. Regularna aktywność fizyczna odgrywa rolę w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca (5). Odpowiednio zaplanowany wysiłek zapobiega: nadciśnieniu tętniczemu, chorobom naczyniowym mózgu, otyłości, cukrzycy, zespołowi metabolicznemu, nowotworom (np. okrężnicy), osteoporozie, zwyrodnieniu stawów (6). Dowody naukowe potwierdzają korzyści płynące z częstego podejmowania wysiłku fizycznego przy leczeniu depresji (7), możliwego działania wspomagającego względem leków antydepresyjnych (8). Z tych przyczyn, aktywność fizyczną zalicza się do jednych z najbardziej ekonomicznych oraz wymiernych w skutkach sposobów pozwalających na profilaktykę oraz wspomaganie leczenia chorób przewlekłych, a także cieszenie się pełnym zdrowiem (6). Celem publikacji było wskazanie roli aktywności fizycznej w odniesieniu do profilaktyki oraz wspomagania leczenia otyłości oraz cukrzycy typu 2 w oparciu o przegląd literatury podmiotu.
Rola aktywności fizycznej w prewencji i leczeniu otyłości
Otyłość zaliczana jest do chorób przewlekłych. Jest ona najczęściej konsekwencją niewspółmiernie wysokiej podaży energii dostarczonej ze spożywanych pokarmów względem dziennego wydatku energetycznego (9). Wskaźnik BMI (ang. body mass index – iloraz masy ciała w kilogramach i kwadratu wzrostu w metrach) stosowany jest jako jedna z metod oceny masy ciała, gdzie wartość w granicach 25-29,9 kg/m2 świadczy o nadwadze, zaś BMI powyżej 30 kg/m2 o otyłości. Wskaźnik ten nie oszacowuje rzeczywistej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, jest on niewskazany np. dla osób w wieku podeszłym, kobiet ciężarnych, dzieci bądź osób o atletycznej budowie ciała. Obwód talii to kolejny wskaźnik otyłości. Wartość powyżej 88 cm u kobiet i powyżej 102 cm u mężczyzn wskazuje na otyłość (6). Ze względu na miejsce odkładania się nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej otyłość dzieli się na: gynoidalną (pośladkowo-udowa), bardziej charakterystyczną dla kobiet, oraz androidalną (brzuszna) – typową dla mężczyzn. W celu określenia typu otyłości oblicza się wskaźnik talia/biodra (ang. waist to hip circumference ratio – WHR). Wartości WHR powyżej 0,8 dla kobiet i powyżej 1 dla mężczyzn potwierdzają otyłość typu androidalnego, wartości poniżej 0,8 dla kobiet i poniżej 1 dla mężczyzn potwierdzają otyłość typu gynoidalnego (10). Elementem postępowania leczniczego u osób z otyłością jest dążenie do redukcji nadmiernej masy ciała. Optymalnym jest obniżenie o min. 5-10% masy wyjściowej w czasie 3-6 miesięcy. Warunkuje to dzienny deficyt energetyczny w granicach 500-1000 kcal, czyli tygodniowy spadek masy ciała o 0,5-1 kg (6). Zalecana aktywność fizyczna obejmuje: marsze, marszobiegi oraz truchty, ćwiczenia wykonywane w odciążeniu, do których należą sporty wodne, takie jak kajakarstwo i wioślarstwo, a także zajęcia na basenie. Aktywność taka jest pożądana z uwagi na działanie ochronne wobec stawów, a w przypadku pływania bądź aerobiku wodnego – wykorzystywania oporu stawianego przez wodę. Rekomendowany jest wysiłek ogólnorozwojowy, ponieważ wrażliwość komórek poddawanych aktywności fizycznej na czynniki lipolityczne nie jest we wszystkich partiach ciała taka sama. Wskazuje się tutaj na dużą podatność na działanie amin katecholowych podskórnej tkanki tłuszczowej odkładanej w obrębie brzucha. Osobę otyłą należy zachęcać do codziennej aktywności, czas trwania ćwiczeń należy rozpocząć od 15 minut, stopniowo je wydłużając (6, 11). Aktywność fizyczną rekomendowaną dla osób z otyłością przedstawiono w tabeli 1.
Tab. 1. Aktywność fizyczna zalecana osobom z otyłością (6)
Częstośćpowyżej 5 razy w tygodniu
Intensywnośćnajpierw umiarkowana – 40-60% rezerwy wysiłkowej, następnie można rozważyć zwiększenie intensywności – 50-70% rezerwy wysiłkowej
Czas trwania30-60 min/dzień wysiłku o umiarkowanej intensywności (150-300 min/tydz.) bądź 150 min/tydz. o dużej intensywności lub kombinacja obu rodzaju wysiłków
Rodzaj wysiłkudynamiczny, tlenowy, obejmujący duże partie mięśniowe, uzupełniony ćwiczeniami oporowymi
Zasady treninguzawsze powinien się rozpoczynać rozgrzewką, a kończyć ćwiczeniami wyciszającymi
Według Zahorskiej-Markiewicz (12) korzyści z treningu w aspekcie redukcji masy ciała to dodatkowo: redukcja bólu w okolicach kręgosłupa i stawów, poprawa wydolności i sprawności fizycznej, a także lepsze samopoczucie i wzrost samooceny. Według badań (13-15) zwiększenie aktywności wpływa na profilaktykę otyłości, dodatkowo sprzyjając ogólnej wydolności organizmu. Trening osoby otyłej powinno uzupełniać odpowiednie postępowanie dietetyczne. Optymalna aktywność fizyczna warunkuje przyrost masy mięśniowej, co automatycznie zapobiega jej stratom (tym samym obniżeniu podstawowej przemiany materii pacjenta) podczas stosowania diety niskokalorycznej. W przeglądzie 29 randomizowanych badań (16) dotyczących leczenia otyłości poprzez zwiększony wysiłek fizyczny, dietę niskokaloryczną bądź połączenie obu tych metod, wykazano, że największy ubytek masy ciała był obserwowany w przypadku łącznego zastosowania racjonalnego żywienia z ograniczeniem podaży energii oraz podejmowania wzmożonej aktywności fizycznej z uwzględnieniem czterech aspektów: częstości, intensywności, czasu trwania oraz rodzaju wysiłku. Dodatkowo w badaniach wykazano (17-19), że redukcji masy ciała towarzyszą zazwyczaj korzystne zmiany metaboliczne. Zmniejszenie masy ciała już o 5-15% wpływa na spadek stężenia cholesterolu całkowitego i stężenia cholesterolu LDL, ciśnienia skurczowego i rozkurczowego krwi, a także stężenia glukozy na czczo i insuliny. Dodatkowo według Jegier (6) następuje wzrost wrażliwości tkanek na insulinę, zmniejszenie insulinooporności, wzrost wrażliwości tkanki tłuszczowej na czynniki lipolityczne, podwyższenie aktywności lipazy lipoproteinowej oraz zmniejszenie wielkości adypocytów.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2012 r. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.
2. Czapiński J, Panek T (red.): Diagnoza Społeczna 2015. Warunki i jakość życia Polaków. Rada Monitoringu Społecznego, Warszawa 2015.
3. Baran J, Lis M, Magda I: Badanie Aktywności Fizycznej Polaków. [W:] Ocena korzyści społecznych inwestycji w odniesieniu do ponoszonych kosztów. Raport. Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2016: 16-20.
4. Global Status Report on noncommunicable diseases 2014, WHO 2014: http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/148114/1/9789241564854_eng.pdf?ua=1.
5. Drygas W: Czy „siedzący” styl życia nadal stanowi zagrożenie dla zdrowia społeczeństwa polskiego? Med Sport 2006; 22: 111-116.
6. Jegier A: Regularna aktywność fizyczna jako ważny element promocji zdrowia i prewencji chorób przewlekłych. [W:] Jegier A, Krawczyk J (red.): Wybrane zagadnienia medycyny sportowej. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2012: 52-72.
7. Babyak M, Blumenthal JA, Herman S et al.: Exercise treatment for major depression. Maintenance of therapeutic benefits at 10 months. Psychosom Med 2000; 62: 633-638.
8. Hoffman BM, Babyak MA, Craighead WE et al.: Exercise and pharmacotherapy in patients with major depression: one-year follow-up of the SMILE study. Psychosom Med 2011; 73: 127-133.
9. Saris HM, Blair SN, van Baak MA et al.: How much physical activity is enough to prevent unhealthy weight gain? Outcome of the IASO 1st Stock Conference and consensus statement. Obes Rev 2003; 4: 101-114.
10. Charzewska J: Badania antropometryczne. [W:] Gawęcki J (red.): Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo PWN, Warszawa 2017: 534-542.
11. Nazar K, Kaciuba-Uściłko H: Aktywność ruchowa w zapobieganiu i leczeniu otyłości. [W:] Górski J (red.): Fizjologiczne aspekty wysiłku fizycznego. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2006: 538-540.
12. Zahorska-Markiewicz B: Skuteczność aktywności fizycznej w leczeniu otyłości. Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia 2008; 3: 6.
13. Baker A, Sirois-Leclerc H, Tulloch H: The Impact of Long-Term Physical Activity Interventions for Overweight/Obese Postmenopausal Women on Adiposity Indicators, Physical Capacity, and Mental Health Outcomes: A Systematic Review. J Obesity 2016; 2016: 6169890.
14. Rashad I: Cycling: an increasingly untouched source of physical and mental health. NBER 2007.
15. Lakdawalla D, Philipson T: Labor supply and weight. J Hum Resour 2007; 42(1): 85-116.
16. Wing R: Physical activity in the treatment of the adulthood overweight and obesity: current evidence and research issues. Med Sci Sport Exer 1999; 31: 547-552.
17. Martin CK, Das SK, Lindblad L et al.: Effect of calorie restriction on the free-living physical activity levels of nonobese humans: results of three randomized trials. J Appl Physiol 2011; 110: 956-963.
18. Chaston TB, Dixon JB: Factors associated with percent change in visceral versus subcutaneous abdominal fat during weight loss: findings from a systematic review. Int J Obesity 2008; 32: 619-628.
19. O’Keefe JH, Gheewala NM, O’Keefe JO: Dietary strategies for improving post-prandial glucose, lipids, inflammation, and cardiovascular health. J Am Coll Cardiol 2008; 51: 249-255.
20. Global Recommendations on Physical Activity for health, WHO 2011. http://www.who.int/dietphysicalactivity/leaflet-physical-activity-recommendations.pdf?ua=1.
21. Lobstein T, Baur L, Uauy R: Obesity in children and young people: a crisis in public health. Obes Rev 2004; 5: 4-85.
22. Kilpelainen TO, Qi L, Brage S et al.: Physical activity attenuates the influence of FTO variants on obesity risk: a meta-analysis of 218,166 adults and 19,268 children. PLOS Med 2011; 8: 1-14.
23. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016. Diabetol Klin 2017; 5 (supl. A): 1-76.
24. Diabetes Atlas. 7th ed. IDF 2015. http://www.diabetesatlas.org/resources/2015-atlas.html.
25. Aune D, Norat T, Leitzmann M, Tonstad S: Physical activity and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and dose-response meta-analysis. Eur J Epidemiol 2015; 30(7): 529-542.
26. Brown WJ, Burton NW, Rowan PJ: Updating the evidence on physical activity and health in women. Am J Prev Med 2007; 33(5): 404-411.
27. Dunstan DW, Puddey IB, Beilin LJ et al.: Effects of a short-term circuit weight training program on glycaemic control in NIDDM. Diabetes Res Clin Pr 1998; 40: 53-61.
28. Lowell BB, Shulman GI: Mitochondrial dysfunction and type 2 diabetes. Sci 2005; 307: 384-387.
29. Lin J, Wu H, Tarr PT et al.: Transcriptional co-activator PGC-1 a drives the formation of slow-twitch muscle fibres. Nature 2002; 418: 797-801.
30. Baar K, Wende AR, Jones TE et al.: Adaptations of skeletal muscle to exercise: rapid increase in the transcriptional coactivator PGC-1. FASEB J 2002; 16: 1879-1886.
31. Short KR: Regulation of glycemic control by physical activity: a role for mitochondria? Diabetes Care 2010; 33: 2692-2696.
32. Fushiki T, Wells JA, Tapscott EB, Dohm GL: Changes in glucose transporters in muscle in response to exercise. Am J Physiol 1989; 256: 580-587.
33. Sztefko K: Hemoglobina glikowana – problemy analityczne. J Lab Diagnostics 2012; 48: 303-311.
34. Umpierre D, Ribeiro PAB, Kramer CK et al.: Physical activity advice only or structured exercise training and association with HbA1c levels in type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. JAMA 2011; 305: 1790-1799.
35. Wallberg-Henriksson H, Rincon J, Zierath JR: Exercise in the management of non-insulin-dependent diabetes mellitus. Sport Med 1998; 25: 25-35.
36. Sigal RJ, Kenny GP, Wasserman DH et al.: Physical activity/exercise and type 2 diabetes: a consensus statement from the American Diabetes Association. Diabetes Care 2006; 29: 1433-1438.
37. Pan XR, Li GW, Hu YH et al.: Effects of diet and exercise in preventing NIDDM in people with impaired glucose tolerance: the Da Qing IGT and Diabetes Study. Diabetes Care 1997; 20: 537-544.
38. Lindstrom J, Louheranta A, Mannelin M et al.: The Finnish Diabetes Prevention Study (DPS): lifestyle intervention and 3-year results on diet and physical activity. Diabetes Care 2003; 26: 3230-3236.
39. Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE et al.: Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 2002; 346: 393-403.
otrzymano: 2017-11-08
zaakceptowano do druku: 2017-11-29

Adres do korespondencji:
Magdalena Zegan
Zakład Żywienia Człowieka Warszawski Uniwersytet Medyczny
ul. Ciołka 27, 01-445 Warszawa
tel. +48 (22) 836-09-13
mzegan@wum.edu.pl

Medycyna Rodzinna 4/2017
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna