Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2017, s. 290-298 | DOI: 10.25121/MR.2017.20.4.290
Andrzej Marcinkiewicz1, Agnieszka Jankowska-Zduńczyk2, Paweł Lewek3, Marta Wiszniewska1, Agnieszka Lipińska-Ojrzanowska1, Jolanta Walusiak-Skorupa1
Wzmocnienie współpracy lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i służby medycyny pracy realną szansą na poprawę skuteczności działań profilaktycznych
Enhanced cooperation of primary care doctor and occupational medicine as a chance of improving the effectiveness of preventive actions
1Klinika Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi
2Konsultant krajowy w dziedzinie Medycyny Rodzinnej
3Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
Summary
Epidemiological data on chronic diseases indicate the need for enhanced preventive actions at all stages of prophylaxis – directed both at early detection and prevention of complications in people already ill. General practitioner (GP) and occupational medicine physician are those doctors who most regularly have contact with patients not aware of any health problems who can be implemented with the preventive actions. Those patients are examined due to administrative reasons to obtain the medical certificate, so the circumstances are completely different from visits to GP. In case of those two medical specialities, the need to launch the system of information exchange and permanent cooperation becomes increasingly clear. Detected and treated by general practitioner illness can constitute an obstacle to carrying out the work while occupational doctor has unique chance to detect early the deviations of health condition, which can require further diagnostic and medical treatment in primary care centre. In the publication an identification of strengths and weaknesses of prevention tackled by occupational medicine and primary care was made as well as the chance of improving the effectiveness of these actions by formalising the exchange of information as a form of improving mutual cooperation was pointed. To achieve this aim, the models of medical certifications have been developed. They comprise the individual and external documentation issued alternately by an occupational doctor to primary care or by a general practitioner to occupational medicine.
Wstęp
Dane epidemiologiczne dotyczące chorób przewlekłych wyraźnie wskazują potrzebę wzmocnienia działań profilaktycznych na wszystkich etapach prewencji – zarówno ukierunkowanej na wczesne wykrywanie, jak i na zapobieganie powikłaniom u osób już chorujących. Najwyraźniej potwierdza to problem nadciśnienia tętniczego (NT), którego częstość wśród dorosłych Polaków określana jest na poziomie ponad 30%, a zwłaszcza szacowany na około 30% odsetek niezdiagnozowanych przypadków choroby i kwestia skuteczności leczenia, ocenianej na zaledwie 26% chorych z NT (1). Lekarzami najczęściej stykającymi się z osobami, u których można wdrożyć działania prewencyjne, są lekarze podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), w pierwszej kolejności udzielający pomocy u osób z ujawniającymi się problemami zdrowotnymi oraz lekarze służby medycyny pracy (SMP), przeprowadzający badania profilaktyczne wstępne, okresowe i kontrolne u potencjalnie zdrowych pracowników. W przypadku tych dwóch grup lekarzy coraz wyraźniej rysuje się konieczność stworzenia systemu wymiany informacji i stałej współpracy, gdyż schorzenia wykrywane i leczone przez lekarzy POZ mogą stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy, a jednocześnie lekarze SMP mają unikalną szansę wczesnego wykrywania odchyleń w stanie zdrowia, wymagających dalszej diagnostyki i leczenia w POZ.
Celem niniejszej publikacji jest identyfikacja mocnych i słabych stron profilaktyki realizowanej przez służbę medycyny pracy i podstawową opiekę zdrowotną oraz wskazanie szans na zwiększenie efektywności tych działań poprzez sformalizowanie wymiany informacji poprawiającej współpracę lekarzy POZ z SMP.
Służba medycyny pracy
Działalność służby medycyny pracy jest w społeczeństwie utożsamiana przede wszystkim z wykonywaniem badań wstępnych, okresowych i kontrolnych u pracowników. Tymczasem zakres jej zadań, ujętych w ustawie z dnia z 27 czerwca 1997 roku, jest znacznie szerszy. W ramach sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, rolą SMP jest także wykonywanie badań umożliwiających wczesną diagnostykę chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą, do których należą m.in. choroby układu krążenia (ChUK) (2). Co więcej, celem SMP jest także inicjowanie działań pracodawców na rzecz ochrony zdrowia pracowników i udzielania pomocy w ich realizacji, m.in. w zakresie wdrażania programów promocji zdrowia (2).
Do mocnych stron służby medycyny pracy, które powinny być wykorzystywane do poprawy realizacji działań profilaktycznych, należy zaliczyć: obligatoryjność, cykliczność i powszechność badań wykonywanych dla potrzeb Kodeksu pracy.
Obligatoryjność badań pracowników wynika z art. 229 § 4 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca nie może dopuścić do wykonywania czynności zawodowych pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku (3).
Cykliczność badań pracowników wynika z konieczności wskazania na orzeczeniu lekarskim określającym zdolność do pracy terminu kolejnego, obowiązkowego badania okresowego oraz z zasady zachowania ciągłości opieki. Zgodnie bowiem z art. 12 ustawy o służbie medycyny pracy badania profilaktyczne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne powinny być wykonywane na podstawie trwającej co najmniej rok pisemnej umowy zawieranej przez pracodawcę z podstawową jednostką służby medycyny pracy (2, 4).
Powszechność badań pracowników potwierdzają dane statystyczne, z których wynika, że w latach 1997-2014 wykonywano ich średnio niemal 4 mln rocznie, a od roku 2014 ponad 4,5 mln (5). Należy też podkreślić liczbę ponad 15 mln osób podlegających tym obowiązkowym badaniom (w tym ponad 12,5 mln pracowników najemnych, pozostałą część stanowią uczniowie, słuchacze i studenci w trakcie praktycznej nauki zawodu) (6).
Te trzy wymienione wyżej cechy systemu ochrony zdrowia pracujących stanowią kluczową wartość dla działań prewencyjnych: do lekarza medycyny pracy muszą zgłaszać się osoby z powodów administracyjnych, a nie w związku z już manifestującymi się dolegliwościami. Pozwala to na podejmowanie działań prewencyjnych na wczesnym etapie zaburzeń zdrowotnych u osób niekorzystających na co dzień z opieki zdrowotnej.
Wśród słabych stron opieki sprawowanej przez służbę medycyny pracy, wymagających uwzględnienia w planowaniu i realizacji działań profilaktycznych, należy wymienić implikacje wynikające z formuły badań pracowników:
– ich celem jest wydanie orzeczenia lekarskiego o braku lub istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia lub kontynuowania pracy, a nie podjęcie leczenia wykrytych podczas badania schorzeń,
– w przypadku zgłaszania dolegliwości, zamiast diagnostyki i zastosowania terapii, pacjent/pracownik może uzyskać od lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną nad pracownikami jedynie poradę dotyczącą dalszego postępowania oraz zalecenie wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego) lub u lekarza specjalisty (komercyjnie),
– ujawnione przez pracownika w ramach wywiadu schorzenia mogą wpłynąć na treść orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy i w konsekwencji uniemożliwić wykonywanie pracy zarobkowej, dlatego pacjent może nie być zainteresowany współpracą z lekarzem medycyny pracy i szczerym opisem swojego stanu zdrowia (4).
Osobnego omówienia wymaga finansowanie opieki profilaktycznej nad pracownikami, gdyż można je traktować zarówno w kategorii mocnych, jak i słabych stron. Wprawdzie pracodawcy zobowiązani są ponosić koszty przeprowadzanych badań wstępnych, okresowych i kontrolnych oraz profilaktycznej opieki zdrowotnej, ale tylko w niezbędnym zakresie ze względu na warunki pracy – na zasadach określonych w Kodeksie pracy oraz według przepisów wydanych na jego podstawie. Natomiast pozostałe działania, w tym wszelkie formy promocji zdrowia i prewencji chorób pośrednio związanych z pracą, mają charakter fakultatywny (2). W efekcie jedynie 16% przedsiębiorców w Polsce zatrudniających powyżej 50 osób wykracza poza obowiązki prawne, podejmując dodatkowe działania wspierające zdrowie pracowników (7). Dodatkowe, inne niż pochodzące z Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), źródło finansowania świadczeń zdrowotnych daje pewną szansę na wzmocnienie działań profilaktycznych ukierunkowanych na choroby cywilizacyjne w społeczeństwie, ale stopień ich realizacji potwierdza wątpliwości wśród pracodawców dotyczące wyręczania przez nich sektora publicznego z jego zobowiązań do realizowania profilaktyki zdrowotnej. Takiego problemu nie stwarza w zasadzie prewencja nadciśnienia tętniczego, gdyż pomiar ciśnienia tętniczego jest standardowym elementem każdego badania wstępnego, okresowego czy kontrolnego, niegenerującego dodatkowych kosztów po stronie pracodawców. Dodatkowe koszty obciążające pracodawców pojawiają się dopiero wtedy, gdy z powodu podejrzenia nowo wykrytego lub nieprawidłowo leczonego nadciśnienia tętniczego lekarz medycyny pracy skraca termin ważności orzeczenia. Wówczas większa niż wynikająca z warunków pracy częstotliwość badań okresowych będzie stanowiła dodatkowe obciążenie finansowe pracodawców.
Podstawowa opieka zdrowotna
Podstawową opiekę zdrowotną należy traktować jako fundament polskiego systemu ochrony zdrowia finansowanego w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. W 2015 roku w POZ zrealizowano w sumie ponad 165 mln porad lekarskich dla ponad 37 mln pacjentów (8). Średnio jeden pacjent zgłasza się do lekarza w POZ ok. 4 razy w roku, z porad częściej korzystają kobiety, a biorąc pod uwagę wiek, notuje się wyraźny wzrost udzielanych świadczeń od 46. roku życia (9).
W kontekście działań prewencyjnych do mocnych stron POZ i wynikających z nich szans należy zaliczyć:
– dostępność i ciągłość opieki – do POZ mają dostęp wszyscy ubezpieczeni, pacjent może się zgłosić do lekarza z każdego powodu, a następnie powracać z dowolnym problemem nieograniczoną ilość razy,
– powszechność opieki – umożliwiająca uzyskanie świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych w lecznictwie specjalistycznym i szpitalnym,
– koordynację świadczeń zdrowotnych realizowanych w różnych częściach systemu ochrony zdrowia,
– wszechstronność opieki – świadczenia zdrowotne udzielane są w zróżnicowanych chorobach krótkoterminowych, długoterminowych i w dobrym stanie zdrowia,
– skupienie na rodzinie – lekarz rodzinny opiekujący się wszystkimi członkami rodziny może zaprosić na wizytę profilaktyczną osoby, które się u niego nie pojawiają, za pośrednictwem członków jego rodziny,
– świadczenie usług medycznych przez wyspecjalizowany zespół lekarza rodzinnego (lekarz rodzinny, pielęgniarka środowiskowo-rodzinna, położna środowiskowo-rodzinna),
– dominację prewencji – profilaktyka jest jednym z fundamentów medycyny rodzinnej, uznanym za świadczenie gwarantowane w POZ – zgodnie z § 5. „Świadczenia gwarantowane w POZ obejmują świadczenia z zakresu medycyny ogólnej, rodzinnej, chorób wewnętrznych oraz pediatrii, ukierunkowane na promocję zdrowia, profilaktykę, diagnostykę schorzeń, leczenie, zapobieganie lub ograniczanie niepełnosprawności oraz usprawnianie i pielęgnację świadczeniobiorcy podczas choroby, udzielane w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej” (10).
Jednocześnie nie należy zapominać o słabych stronach POZ, wśród których należy wymienić:
– niewystarczającą liczbę lekarzy w stosunku do potrzeb pacjentów – w POZ udziela świadczeń zdrowotnych ponad 32 tys. lekarzy, z czego tylko dla ok. 60% jest to jedyne miejsce pracy (9),
– niewystarczającą liczbę specjalistów medycyny rodzinnej – na podstawie danych Izb Lekarskich z 2016 roku lekarze rodzinni stanowili zaledwie 33% wszystkich lekarzy pracujących w POZ (9, 11),
– nadmierne obciążenie pracą lekarzy w POZ, wynikające m.in. z niewystarczającej komputeryzacji świadczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia, nadmiernych regulacji prawnych w zakresie orzecznictwa na rzecz instytucji i systemów prawnych poza ochroną zdrowia, a także z biurokratyzacji systemu ochrony zdrowia generującej zbędne wizyty lekarskie,
– brak ujednoliconego sposobu wymiany informacji o zdrowiu pacjenta pomiędzy różnymi elementami systemu ochrony zdrowia, co powoduje, że pacjent staje się nośnikiem informacji pomiędzy profesjonalistami medycznymi,

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Zdrojewski T: Częstość występowania i świadomość nadciśnienia tętniczego w Polsce i na świecie. Post N Med 2011; 3: 4-10.
2. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1184).
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 1666 ze zm.).
4. Marcinkiewicz A, Walusiak-Skorupa J, Wiszniewska M et al.: Wyzwania medycyny pracy wobec narastającego problemu chorób związanych z pracą oraz starzenia się populacji osób pracujących. Dalszy kierunek rozwoju i celowe zmiany w opiece profilaktycznej nad pracującymi w Polsce. Med Pr 2016; 67(6): 691-700.
5. Marcinkiewicz A, Wojda M, Walusiak-Skorupa J et al.: Analiza zadań służby medycyny pracy realizowanych w Polsce w latach 1997-2014. Czy wykorzystujemy pełen potencjał badań profilaktycznych? Med Pr 2017; 68(1): 105-119.
6. Główny Urząd Statystyczny: Pracujący. Bezrobotni. Bierni zawodowo wg BAEL. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wg-bael/ (data dostępu 21.02.2017).
7. Puchalski K, Korzeniowska E: Promocja zdrowia w zakładach pracy w Polsce w 2015 r. – diagnoza na podstawie reprezentatywnego badania firm zatrudniających powyżej 50 pracowników. Med Pr 2017; 68(2): 229-246.
8. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2015 r. Główny Urząd Statystyczny. Warszawa 2017. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/zdrowie-i-ochrona-zdrowia-w-2015-roku,1,6.html (data dostępu: 14.06.2017).
9. Podstawowa Opieka Zdrowotna. Potencjał i jej wykorzystanie. Narodowy Fundusz Zdrowia, Warszawa 2016. http://www.nfz.gov.pl/download/gfx/nfz/pl/defaultstronaopisowa/349/29/1/poz_-_potencjal_i_jego_wykorzystanie.pdf (data dostępu: 15.05.2017).
10. Zarządzenie Nr 50/2016/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 27 czerwca 2016 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej.
11. Windak A, Tomasik T, Łuczak J, Godycki-Ćwirko M: 25 lat medycyny rodzinnej w Polsce. Lekarz Rodzinny. Med Pr 2017. http://www.mp.pl/medycynarodzinna/na-marginesie/namarginesie/163989,25-lat-medycyny-rodzinnej-w-polsce (data dostępu: 1.06.2017).
12. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 86.).
13. Funkcjonowanie podstawowej i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej finansowanej ze środków publicznych. Informacja o wynikach kontroli. Najwyższa Izba Kontroli. Warszawa 2015. https://www.nik.gov.pl/plik/id,9729,vp,11985.pdf (data dostępu: 03.02.2017).
14. Pałczyński C, Rybacki M, Walusiak-Skorupa J: Problemy związane z medycyną pracy w praktyce lekarskiej (cz. II). Med Prakt 2013; 4: 114-117.
15. Rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 2067).
16. Vrijens B, De Geest S, Hughes DA et al.: A new taxonomy for describing and defining adherence to medications. Br J Clin Pharmacol 2012; 73(5): 691-705.
17. Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2015 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. https://nadcisnienietetnicze.pl/ptnt/wytyczne_ptnt (data dostępu: 27.03.2017).
otrzymano: 2017-11-15
zaakceptowano do druku: 2017-12-05

Adres do korespondencji:
Andrzej Marcinkiewicz
Klinika Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi
ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8
91-348 Łódź
tel. +48 600-438-080
and.mar@interia.pl

Medycyna Rodzinna 4/2017
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna