Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2022, s. 92-98 | DOI: 10.25121/PF.2022.23.2.92
*Elżbieta Hołderna-Kędzia, Bogdan Kędzia1
Prozdrowotne właściwości larw barciaka większego Galleria mellonella L.
Health-promoting properties of the larvae of the greater moth Galleria mellonella L.
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu – Państwowy Instytut Badawczy
Dyrektor Instytutu: dr hab. inż. Małgorzata Łochyńska, prof. IWNiRZ
Streszczenie
Larwy barciaka większego (Galleria mellonella L.), zwanego także motylicą woskową, są największym szkodnikiem pasiecznym odżywiającym się woskiem pszczelim. Do celów suplementacyjnych przygotowuje się głównie 10% i 20% ekstrakty etanolowe ze świeżych larw, które zawierają wolne aminokwasy, nukleotydy i nukleozydy, węglowodany, białka, kwasy tłuszczowe, biopierwiastki, witaminy, enzymy. Wyciągi wykazują liczne właściwości biologiczne: kardiotropowe, neuroochronne, przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, zwiększają funkcję układu odpornościowego, zapobiegając infekcjom drobnoustrojami chorobotwórczymi (bakterie, wirusy), częstym zwłaszcza w okresie wiosny i jesieni. Właściwość zwiększenia odporności organizmu na czynniki stresowe fizyczne i psychiczne, podnoszenie sprawności umysłowej można wykorzystać zwłaszcza u osób osłabionych i rekonwalescentów, również u dzieci. Larwy barciaka większego są szeroko wykorzystywane w badaniach immunologicznych, biologicznych i genetycznych. Trawią też trudno biodegradowalny polietylen.
Summary
The larvae of the greater moth (Galleria mellonella L.), also known as the wax fluke, are the largest bee-keeping pest that feeds on beeswax. For supplementation purposes, mainly 10% and 20% ethanol extracts from fresh larvae are prepared, which contain free amino acids, nucleotides and nucleosides, carbohydrates, proteins, fatty acids, bioelements, vitamins, enzymes. The extracts show numerous biological properties: cardiotropic, neuroprotective, antioxidant, anti-inflammatory, antimicrobial, they increase the function of the immune system, preventing infections with pathogenic microorganisms (bacteria, viruses), frequent especially in spring and autumn. The ability to increase the body’s resistance to physical and mental stress factors, and to increase mental performance, can be used, especially in weakened and convalescent people, also in children. Greater moth larvae are widely used in immunological, biological and genetic research. They also digest hardly biodegradable polyethylene.



Wprowadzenie
Preparaty naturalne, w tym produkty pszczele, odgrywają ważną rolę w kształtowaniu układu odpornościowego organizmu. Istotne zadanie spełnia także odpowiednio zbilansowana dieta skomponowana z produktów o jak najmniejszym stopniu przetworzenia i dużej zawartości błonnika pokarmowego (działanie prebiotyczne). Nieodzowne w codziennym pożywieniu są podstawowe składniki pokarmowe: węglowodany, białka i tłuszcze, a także inne składniki wykazujące aktywność biologiczną.
Zastosowanie w diecie produktów alternatywnych wpisuje się w nowoczesny trend wykorzystania owadów i larw jako wartościowych źródeł pożywienia. Zawierają one około 70% pełnowartościowego białka, niewielką ilość tłuszczów i węglowodanów. Są także źródłem składników mineralnych, takich jak: wapń, żelazo, magnez i cynk, których częste są niedobory w diecie, a w ilościach śladowych niezbędne są do prawidłowego przebiegu wielu reakcji biochemicznych w organizmie. Owady dostarczają również chityny, która ze względu na korzystny wpływ na układ trawienny coraz częściej polecana jest przez dietetyków. W południowo-zachodniej Azji owady są istotnym elementem diety i stanowią zamiennik mięsa. Przede wszystkim są całkowicie naturalnym i ekologicznym pożywieniem, nie tylko stanowią podstawę diet redukcyjnych z powodu niskiej kaloryczności, ale dostarczają korzyści zdrowotnych.
Wartościowym źródłem składników aktywnych biologicznie mogą być larwy barciaka większego, zwanego molem woskowym, owada związanego pośrednio z pszczelarstwem.
Do produktów pszczelich, stosowanych w apiterapii, należą produkty zbierane przez pszczoły z materiału roślinnego i częściowo przez nie przetwarzane (miód pszczeli, propolis, pyłek kwiatowy, pierzga), a także wytwarzane w ich organizmie i wydzielane przez te owady: mleczko pszczele, jad pszczeli, wosk pszczeli. Natomiast wśród mniej znanych produktów pszczelich popularność zdobywają czerw trutowy (9-12-dniowe larwy trutni), osyp pszczół (pszczoły padłe w trakcie zimowania).
Larwy barciaka większego pośrednio mają związek z apiterapią, gdyż wykorzystują do odżywiania wosk pszczeli. Z tego też względu barciak większy jest uznawany za jednego z największych szkodników plastrów pszczelich i suszu woskowego.
Barciak większy (noszący przydomek złotego motyla) i jego korzystny wpływ na organizm człowieka wykorzystywano już w starożytnym Egipcie, głównie ze względu na właściwości witalne, odmładzające i opóźniające starzenie organizmu. Był ceniony i stosowany z dobrym efektem również w starożytnej Mezopotamii i Japonii. W dawnej Rusi określano go nazwą „ogniweka” – „ruda lisica”. Informacje na temat barciaka większego były utrwalane i przekazywane z pokolenia na pokolenie przez ówczesnych medyków. Pierwsze wzmianki pochodzące z medycyny ludowej z początku XVII wieku dotyczą wykorzystywania larw mola woskowego w leczeniu gruźlicy płuc, męskiej impotencji i bezpłodności u kobiet. Natomiast jako pierwszy badania nad biologią, mechanizmem działania i ukierunkowaniem działania leczniczego prowadził i nadzorował już w 1889 roku pochodzący z Charkowa laureat Nagrody Nobla – immunolog i mikrobiolog Miecznikow (1-3). Współcześnie badaniami nad fizjologiczną aktywnością larw barciaka zajęli się m.in. Spiridonow (4) i Muchin (5). Zwrócono szczególną uwagę na ich właściwości biologiczne oraz brak toksyczności.
W opracowaniu omówiono sposoby otrzymywania wyciągów z larw barciaka większego, skład chemiczny, właściwości biologiczne oraz aktualne możliwości wykorzystania w celach profilaktycznych i leczniczych.
Charakterystyka barciaka większego
Barciak większy (Galleria mellonella L.), zwany także motylicą woskową dużą, barciakiem większym lub molem woskowym, jest nocnym owadem z rzędu motyli (Lepidoptera), rodziny Omacnicowatych (Pyralidae). Samica tego owada składa w zmagazynowanych plastrach, a niekiedy wprost w ulu, od 400 do 900 jajeczek. Wylęgają się z nich drobne, ruchliwe larwy, które przez cały okres larwalny odżywiają się woskiem pszczelim, znajdującym się w plastrach. W trakcie rozwoju, do momentu przemiany w postać poczwarki kilkakrotnie linieją. Całkowity rozwój barciaka większego trwa od 7 do 19 tygodni. Larwy, a właściwie gąsienice omawianego motyla, są przydatne do celów leczniczych przez cały okres życia larwalnego, poczwarki i dorosłe motyle nie wykazują korzystnych właściwości (6).
Szkodliwość barciaka większego polega na uszczuplaniu surowca woskowego, a także na zanieczyszczaniu go odchodami, wylinkami i oprzędami. Potomstwo jednej pary motyli w trakcie rozwoju jest w stanie zniszczyć ok. 500 g woszczyny, podczas gdy w czasie sezonu pszczelarskiego mogą powstać nawet 4 pokolenia dojrzałych owadów (7, 8).
Postać dorosłą i larwy owada przedstawiono na rycinie 1a, b.
Ryc. 1a, b. Barciak większy: A – postać dorosła owada, B – larwy barciaka żerujące na wosku (źródło: internet)
Pozyskiwanie larw i otrzymywanie ekstraktów
Larwy barciaka większego pozyskuje się z hodowli naturalnych. Zwykle stare ramki plastrowe pozostawia się przez kilka dni poza ulem w celu złożenia jaj przez samice motyla. Następnie umieszcza się je ciasno w szczelnych drewnianych skrzyniach, które pozostawia się w pomieszczeniu o temp. 25-30°C na 2-3 tygodnie. Po tym czasie ramki wyjmuje się ze skrzyni, układa na stołach pasiecznych i za pomocą pęsety wybiera żywe larwy o odpowiedniej długości bez oznak oprzędu. Do przerobu technologicznego najbardziej odpowiednie są larwy młode o długości od 12 do 15 mm, maksymalnie do 20 mm; starsze (tuż przed procesem przepoczwarzenia) tracą część swoich składników biologicznie aktywnych.
Ze świeżych larw barciaka większego przygotowuje się głównie ekstrakty przy pomocy 40-96% etanolu, rzadziej olejowe. Dla zapewnienia wysokiej aktywności biologicznej finalnego produktu celowe wydaje się uprzednie rozdrobnienie surowca, umożliwiające rozbicie chitynowej otoczki larw. Najkorzystniejszy stosunek surowca do rozpuszczalnika, umożliwiający uzyskanie stabilnego ekstraktu, wynosi od 1:10 do 2:10. Gotowy ekstrakt przenosi się do butelek z ciemnego szkła i przechowuje w temperaturze pokojowej w ciemnym miejscu. Po odparowaniu etanolu (w 40°C, pod zmniejszonym ciśnieniem) uzyskuje się suchy ekstrakt. Używając oleju lnianego można też przygotować 10% ekstrakt olejowy, ale należy go przechowywać w lodówce.
W piśmiennictwie wymieniane są różne sposoby przygotowywania ekstraktów. W jednym z przepisów żywe larwy zalewa się etanolem 96% w stosunku 1:10, pozostawia na 5-8 dni, a następnie przesącza przez 3 warstwy gazy, uzyskując 10% ekstrakt (9). Sinjakow (10) proponuje przygotowanie 20% ekstraktu za pomocą etanolu 96% z czasem ekstrakcji 7-9 dni. Inna receptura zaleca ekstrakcję 200 g larw (do 1,5 cm długości) roztartych na jednolitą masę, 1000 ml 40-45% roztworu etanolu, pozostawioną zawiesinę w temp. pokojowej w ciemnym miejscu przez 2 tygodnie wstrząsa się od czasu do czasu, po czym przesącza do opakowań szklanych. Tak przygotowana nalewka odznacza się dużą trwałością (5-7 lat) (11). Sołodenko (12) do przygotowania nalewki z larw barciaka wykorzystuje dokładnie roztarte larwy i 70% alkohol etylowy w proporcji 2:10 z czasem ekstrakcji 10 dni. Zastosowanie do ekstrakcji roztworów etanolu o niższym stężeniu może chronić zawarte w ekstrahowanym materiale enzymy i zachować je w stanie możliwie niezmienionym (3).
Skład chemiczny larw i ekstraktów etanolowych z larw
W larwach barciaka większego znajdują się podstawowe składniki odżywcze, takie jak: węglowodany, białka i tłuszcze (ok. 50% nienasyconych kwasów tłuszczowych, ok. 30% steroli antagonistycznych w stosunku do cholesterolu oraz witamina E). Istotnymi dla biologicznej i leczniczej aktywności larw barciaka są enzymy, głównie ceraza, odpowiedzialna za rozkład wosku pszczelego, również otoczki prątków gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) złożonej z substancji lipidowych (ok. 60%), takich jak: kwasy mikolowe, lipoarabinomannan i woski (13). Substancje te odpowiadają za oporność prątka gruźlicy na działanie różnych czynników, m.in. kwasów, środków dezynfekcyjnych oraz preparatów przeciwgruźliczych i antybiotyków. Na powyższy mechanizm działania ekstraktu z larw barciaka większego i jego unikalne właściwości wskazano już pod koniec XIX wieku (1, 13, 14).
Ekstrakty etanolowe z larw barciaka większego zawierają: białka, dipeptydy, oligopeptydy i polipeptydy, wolne aminokwasy (egzogenne i endogenne), cukry proste i dwucukry, zasady nukleotydowe i nukleozydowe, wolne kwasy tłuszczowe oraz witaminy i biopierwiastki (cynk, magnez, miedź, mangan, selen, chrom) jako regulatory funkcji życiowych (1, 3) (tab. 1). Wśród innych składników wymienić można biostymulatory – czynnik stymulujący wzrost komórek oraz inne składniki aktywne biologicznie, takie jak: ekdysteron i ekdyson (1).
Tab. 1. Główne składniki suchego ekstraktu etanolowego z larw barciaka większego (wg 1)
Składniki suchego ekstraktuŚrednia zawartość (%)
Wolne aminokwasy, ok. 20-28 (9 egzogennych)55,6
Biopierwiastki: makro- i mikroelementy (potas, miedź, mangan, kobalt, chrom, selen)8,1
Węglowodany (glukoza, fruktoza, arabinoza, mannoza, ryboza)3,0
Białka (polipeptydy, oligopeptydy, dipeptydy)2,0
Nukleotydy i nukleozydy (adenozyna, adenina, uracyl, tymina, ksantyna)1,5
Kwasy tłuszczowe (oleinowy, palmitynowy, linolenowy)0,1
Witamina E< 0,1
Enzymy (ceraza, fosfataza, proteaza, lipaza i inne)< 0,1
Główne składniki biologicznie aktywne zawarte w suchym ekstrakcie etanolowym z larw barciaka większego przedstawiono w tabeli 1.
Właściwości biologiczne ekstraktów z larw barciaka

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Raczkow AK, Raczkowa MA. Apierapija. Posobie dlja wraczej. Rjazań 2003, rozdz. 10.
2. Kryłow WN, Agafonow AW, Kriwcow NI. Teoria i sriedstwa apiterapii. Moskwa 2007; 239-40.
3. Filipow IN. Bolszaja woskowaja mol. Uljanowsk 2017; 23-34.
4. Spiridonow NA. Ekstrakt woskowoj moli w kapsułach. Źródło: internet 2015.
5. Muchin SA. Rady apiterapeuty. Leczenie miodem. Larwy barciaka większego. Moskwa 2016; 1-16.
6. Kędzia B, Hołderna-Kędzia E. Właściwości biologiczne ekstraktu z larw barciaka większego. Pszczelarstwo 2015; 8:4-5.
7. Kostecki R, Tomaszewska B. Choroby i szkodniki pszczół. PWRiL, Warszawa 1987.
8. Chmielewski W. Szkodniki produktów pszczelich. W: Pszczelnictwo (red. J. Prabucki). Wyd. Albatros, Szczecin 1998; 593-605.
9. Karniejew FD. Dary woskowoj moli. Pczełowodstwo 1999; 4:55-6.
10. Sinjakow AF. Preparaty pszczeloj ogniewki i trudnoizleczimyje bollezni. Pczełowodstwo 2001; 6:53-4.
11. Chuchraj TM. Pczeła, kak mnogo w etom słowie. Woskowaja mol – tretie wozrożdienie. W: Pczełowodstwo, Apiterapija, fitoterapija w rukach czełowieka. Nauczn-Prakticzesk Konf., Simferopol 2012; 53-5.
12. Sołodenko J. Apiterapia. Jak prawidłowo wykorzystywać miód i inne produkty pszczelarstwa. Kijów 2015; 8-11.
13. Khismatullina N. Apitherapy. Guideliness for more use. Wyd. Mobile, Perm 2005.
14. Bogucka OE, Tichonow OI. Wikoristannja wogniwki bdżolinoi dla stworiennija likarskich preparatiw. Apiterapija Ukraini. Mat. V Zizdu Apiterapewtiw i Apikonsultantiw-bdżoljariw Ukraini. Charkiw 2015; 70-4.
15. Raczkow AK, Kondraszowa MN, Spiridonow NA. Nowaja żizn starogo lekarstwa. Pczełowodstwo 2000; 5:58-9.
16. Raczkow AK, Dymnicz TF, Raczkowa MA. Preparaty na osnowie ekstrakta liczinok woskowoj moli. Pczełowodstwo 2001; 3:53-4.
17. Sewastjanow BG. Tajna woskowoj moli. Wiestnik ZOŻ 2003; 241(13).
18. Zbudiwskaja-Benc MM. Produkty pczełowodstwa w kosmeticzeskich sriedstwach. Pczełowodstwo, apiterapija, fitoterapija w rukach czełowieka. Nauczn-Prakticzesk. Konf., Simferopol 2012; 98-103.
19. Uljanicz N. Celebnyje liczinki woskowoj moli. Pczełowodstwo 2015; 8:56-7.
20. Sinjakow AF. Bolszoj miedowoj leczebnik. Wyd. Aweont, Moskwa 2008.
21. Gromowaja LI. Ozdrowlenje produktami pczełowodstwa. Apiterapija Ukraini. Mat. V Zizdu Apiterapewtiw i Apikonsultantiw-bdżoljariw Ukraini. Charkiw 2015; 89-91.
22. Wojda I, Staniec B, Sułek M, Kordaczuk J. The greater wax moth Galleria mellonella: biology and use in immune studies. Pathog Dis. 2020; 78(9):1-15.
otrzymano: 2022-03-29
zaakceptowano do druku: 2022-04-19

Adres do korespondencji:
*mgr farm. Elżbieta Hołderna-Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich – Państwowy Instytut Badawczy
ul. Wojska Polskiego 71B, 60-630 Poznań
tel. (61) 84-55-867
e-mail: elzbieta.kedzia@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 2/2022
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii