W marcu 2020 roku Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła epidemię COVID-19. Jej wybuch i następujący po nim czas lockdownu był trudnym okresem dla stomatologii dziecięcej. Wirus SARS-CoV-2 rozprzestrzenia się drogą kropelkową poprzez bezpośredni kontakt z błonami śluzowymi jamy ustnej, nosa i oczu. Ze względu na fakt, że wirus SARS-CoV-2 zachowuje stabilność poza organizmem nosiciela, do zakażenia może dojść także w przypadku kontaktu pośredniego z narzędziami, ze skażonymi sprzętami i powierzchniami. Wirus SARS-CoV-2 może łączyć się z receptorami enzymu konwertującego angiotensynę 2 (ACE-2), które są również silnie skoncentrowane w gruczołach ślinowych. Praca stomatologa wiąże się z bezpośrednią ekspozycją na płyny ustrojowe (krew, limfa, ślina) pacjenta. Ponadto stosowanie podczas zabiegów stomatologicznych wysokoobrotowych kątnic turbinowych, strzykawek wodno-powietrznych czy skalerów ultradźwiękowych powoduje powstanie aerozolu, będącego mieszaniną wody, krwi i śliny, zanieczyszczających powietrze i otaczające unit powierzchnie i sprzęty (1, 2). Ze względu na drogę rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 zarówno pacjenci stomatologiczni, jak i personel byli w grupie podwyższonego ryzyka transmisji wirusa. W związku z brakiem międzynarodowego konsensusu w sprawie kryteriów świadczenia usług stomatologicznych wiele krajów ograniczyło dostęp do świadczenia usług stomatologicznych lub zdecydowanie je odradzało podczas pierwszego wybuchu epidemii COVID-19 (3). Jednak pacjenci wymagający natychmiastowej opieki stomatologicznej nie zostali pozostawieni bez pomocy. Kryteria przyjęcia pacjentów w sytuacjach nagłych określały zalecenia dla stomatologów dziecięcych wydane m.in. przez polskie i brytyjskie towarzystwa stomatologiczne (4, 5). Określały one warunki przyjęcia pacjenta na wizytę w trybie nagłym oraz przebieg kwalifikacji pacjentów stomatologicznych w formie bezkontaktowej. Przyjęcie pacjenta następowało po uprzednim przeprowadzeniu wywiadu medycznego i epidemiologicznego. Pacjenci zgłaszający się w trybie planowym i osoby z objawami grypopochodnymi w wywiadzie (duszność, kaszel, podwyższona temperatura ciała, katar) nie byli przyjmowani na wizytę. Teleporady nie były tylko narzędziem priorytetyzacji przypadków stomatologicznych, ale również w przypadku wywiadu wykluczającego możliwość przyjęcia umożliwiały udzielenie porady lekarskiej, wystawianie e-recepty czy zwolnienia lekarskiego (6). Celem badania była ocena skuteczności teleporad jako narzędzia umożliwiającego: postawienie wstępnej diagnozy, podział pacjentów pod względem potrzeb leczniczych i segregację epidemiologiczną pod kątem zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Celem pracy jest zbadanie skuteczności teleporad stomatologicznych, jako narzędzia do postawienia wstępnej diagnozy oraz dokonania klinicznej i epidemiologicznej segregacji pacjentów podczas pandemii COVID-19.

Do badań wykorzystano dokumentację medyczną pacjentów, którzy w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2020 roku odbyli konsultację telefoniczną z lekarzami dentystami stażystami Poradni Stomatologii Dziecięcej Uniwersyteckiego Centrum Stomatologii Centrum Medycznego WUM przy ulicy Binieckiego 6. Kryteria kwalifikacji pacjentów do wizyty stomatologicznej przedstawiono w tabeli 1.

Z dokumentacji pacjentów konsultujących się telefonicznie uzyskiwano następujące dane: datę konsultacji, inicjały, datę urodzenia, płeć, przyczynę zgłoszenia telefonicznego. Na podstawie wstępnej diagnozy wyodrębniono dwie grupy pacjentów:

• grupa A: pacjenci niewymagający pilnej interwencji medycznej, którym udzielono porady telefonicznie i/lub zalecono leczenie po ustaniu stanu zagrożenia epidemicznego,

• grupa B: pacjenci wymagający pilnej interwencji medycznej, którym zalecono zgłoszenie się do gabinetu stomatologicznego.

Pacjentów zakwalifikowanych do leczenia, którzy nie zgłosili się do gabinetu, przyporządkowano do trzeciej grupy – grupa C. Pacjenci zgłaszający się na leczenie wypełniali kwestionariusz dotyczący COVID-19 oraz zostali poddani weryfikacji w systemie rejestracji zgodnie z wymogami panującymi w czasie zagrożenia stanem epidemii. Przeprowadzono ponowne badanie podmiotowe. Pacjentom zakwalifikowanym do leczenia przeprowadzono badanie przedmiotowe, w przypadku wskazań wykonano badania dodatkowe. Na podstawie zgromadzonych informacji stawiano diagnozę i podejmowano odpowiednie działania lecznicze. Przeprowadzono analizę zgodności diagnoz postawionych zdalnie na podstawie wywiadu lekarskiego z diagnozami, które stwierdzono po przeprowadzeniu badania lekarskiego.

W badaniu wzięło udział łącznie 180 pacjentów, w wieku 8,31 roku ± 4,79 roku (80 [44,4%] dziewcząt i 100 [55,6%] chłopców). Na podstawie przeprowadzonej teleporady 149 (82,7%) pacjentów zakwalifikowano do dalszego leczenia w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej WUM. Spośród zakwalifikowanych do leczenia w trybie pilnym do Zakładu zgłosiło się tylko 89 (59,7%) pacjentów, 60 (40,3%) pacjentów mimo wstępnej kwalifikacji nie zgłosiło się na dalsze leczenie. Trzydziestu jeden (17,3%) pacjentów nie zakwalifikowano do leczenia w trybie dyżurowym. Charakterystykę pacjentów biorących udział w badaniu z podziałem na grupy (grupa A – pacjenci niezakwalifikowani; grupa B – zakwalifikowani; grupa C – podgrupa grupy B, pacjenci zakwalifikowani, którzy nie zgłosili się na wizytę) przedstawiono w tabeli 2.

Podczas teleporady przeprowadzano wywiad epidemiologiczny, ogólnomedyczny i stomatologiczny. Zgłaszane dolegliwości przez pacjentów zakwalifikowanych do leczenia przedstawiono w tabeli 3, a rozpoznania kwalifikujące do przyjęcia pacjenta w trybie nagłym – w tabeli 4.