Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2002, s. 168-171
Małgorzata Daszkowska, Beata Lubowiedzka, Beata Szydłowska, Magdalena Wochna-Sobańska
Ocena stanu uzębienia i potrzeb leczniczych dzieci objętych programem profilaktycznym „Radosny uśmiech, radosna przyszłość”
Evaluation of dentition and treatment needs in children participating in the „Happy Smile, Happy Future” prophylactic program
z Zakładu Stomatologii Dziecięcej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Magdalena Wochna-Sobańska
Wskaźniki epidemiologiczne obrazujące stan uzębienia u dzieci i młodzieży w Polsce, pomimo różnych działań profilaktycznych, utrzymują się na niepokojąco złym poziomie.
Badania przeprowadzone w latach 1987 i 1995 wykazały, że stan uzębienia dzieci z regionu łódzkiego w porównaniu z dziećmi z innych okolic naszego kraju był wysoce niezadowalający. Szanse dzieci łódzkich na spełnienie celów zdrowia WHO na rok 2000 nie były realne, z wyjątkiem grupy 6-7-latków, które począwszy od roku 1993 były objęte programem uszczelniania bruzd (1, 2).
Wychodząc naprzeciw pilnym potrzebom poprawy stanu uzębienia dzieci, firma Colgate zaproponowała w roku szkolnym 1997/98 program profilaktyczny „Radosny uśmiech, radosna przyszłość”, którym objęci zostali uczniowie w wieku 8-9 lat (II i III klasa szkoły podstawowej).
Celem pracy było stwierdzenie jaki wpływ na świadomość prozdrowotną i przyrost próchnicy ma program profilaktyczny polegający na systematycznym, wielokrotnym ponawianiu instruktażu połączonym z rozdawnictwe środków do higieny jamy ustnej.
Wybrana losowo grupa 190 dzieci z łódzkich szkół (tab. 1) została poddana badaniu wstępnemu i badaniom kontrolnym co 12 miesięcy – przez 3 lata. Co 6 miesięcy ponawiano instruktaż higieny jamy ustnej wręczając dzieciom szczoteczki i pasty do zębów przygotowane przez firmę Colgate, która dostarczyła również kasety video i inne materiały instruktażowe przy pomocy których higienistki stomatologiczne i lekarze dentyści demonstrowali i nadzorowali prawidłowy sposób czyszczenia zębów.
Tabela 1. Uczestnicy badań w rozkładzie według płci i wieku.
WiekPłeć
DziewczynkiChłopcy
8 lat4644
9 lat5149
Razem 9793
190
Ponadto dzieci wypełniały przygotowaną w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Łodzi ankietę, w której wypowiadały się na temat podstawowych zagadnień z zakresu higieny jamy ustnej, odżywiania oraz profilaktyki fluorkowej, co umożliwiło ocenę stanu ich świadomości prozdrowotnej.
Wyniki badania wstępnego i badań kontrolnych umieszczono na specjalnie przygotowanych do tego celu kartach, opracowanych zgodnie z zaleceniami WHO. Intensywność próchnicy była określana przy pomocy liczby PUW (tab. 2):
– w badaniach wstępnych średnia wartość PUW = 2,13;
– po pierwszym roku badań średnia wartość PUW = 2,43;
– po drugim roku badań średnia wartość PUW = 2,63;
– po trzecim roku badań średnia wartość PUW = 2,85.
Tabela 2. Zestawienie wartości średnich liczb PUW we wszystkich latach badań.
RokPUW (średnie)PUW (8 lat)PUW (9 lat)
02,132,102,17
12,432,392,48
22,632,522,75
32,852,703,00
Średni roczny przyrost próchnicy wynosił 0,24, a całkowity przyrost próchnicy przez okres trzech lat był równy 0,72. Jańczuk podaje, że średni przyrost próchnicy w ciągu roku u dzieci między 7 a 12 rokiem życia w regionie łódzkim wynosi 0,72 (3), a więc jest znacząco większy. Wartość średniej liczby PUW w badaniu wstępnym oraz po pierwszym, drugim i trzecim roku obserwacji z uwzględnieniem wieku i płci dzieci oraz szczęki i żuchwy przedstawiają tabele 3, 4, 5 i 6.
Tabela 3. Wartości średniej liczby PUW z uwzględnieniem wieku i płci z podziałem na szczękę i żuchwę (badanie wstępne)
Wiek8 lat9 lat
PUW2,102,17
PUW szczęki1,051,12
PUW żuchwy1,051,05
PłećDziewczynkiChłopcyDziewczynkiChłopcy
PUW2,052,152,002,35
PUW szczęki1,051,051,051,20
PUW żuchwy1,001,100,951,15
Tabela 4. Wartości średniej liczby PUW z uwzględnieniem wieku i płci z podziałem na szczękę i żuchwę (po pierwszym roku badań).
Wiek9 lat10 lat
PUW2,392,48
PUW szczęki1,171,15
PUW żuchwy1,221,33
PłećDziewczynkiChłopcyDziewczynkiChłopcy
PUW2,342,452,422,54
PUW szczęki1,081,271,111,20
PUW żuchwy1,261,181,311,34
Tabela 5. Wartości średniej liczby PUW z uwzględnieniem wieku i płci z podziałem na szczękę i żuchwę (po drugim roku badań).
Wiek10 lat11 lat
PUW2,522,75
PUW szczęki1,221,25
PUW żuchwy1,301,50
PłećDziewczynkiChłopcyDziewczynkiChłopcy
PUW2,442,602,503,00
PUW szczęki1,141,301,181,33
PUW żuchwy1,301,301,321,67
Tabela 6. Wartości średniej liczby PUW z uwzględnieniem wieku i płci z podziałem na szczękę i żuchwę (po trzecim roku badań).
Wiek11 lat12 lat
PUW2,703,00
PUW szczęki1,331,26
PUW żuchwy1,371,74
PłećDziewczynkiChłopcyDziewczynkiChłopcy
PUW2,662,742,883,12
PUW szczęki1,341,321,181,35
PUW żuchwy1,321,421,701,77
Intensywność próchnicy w badanej grupie była porównywana z intensywnością próchnicy w grupie kontrolnej, którą stanowiły dzieci z regionu łódzkiego nie objęte programem profilaktycznym. Analiza wyników badań wykazała istotną statystycznie różnicę (p <0,04) w intensywności próchnicy dzieci badanych (PUW = 3 w grupie dzieci 12-letnich) i nie objętych programem (PUW = 3,63 w tej samej grupie wiekowej) (4).
Ankieta przygotowana w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Łodzi spotkała się wśród dzieci z dużym zainteresowaniem. Na pytanie o częstość szczotkowania zębów 4% odpowiedziało, że czyni to po każdym posiłku, 70% – 2 razy dziennie, 26% – raz dziennie. Aż 98% korzystało z przyborów do czyszczenia zębów otrzymanych w szkole. 97% z dużym zainteresowaniem i przyjemnością obejrzało instruktażowy film video przygotowany przez firmę Colgate. 71% dzieci pojadało między głównymi posiłkami. 72% uczniów zjadało w szkole przyniesioną z domu kanapkę. 93% naszych respondentów uważało, że zęby są ważne dla zdrowia.
Rybarczyk (5) w przeprowadzonych przez siebie badaniach podaje, że 22% dzieci myje zęby raz dziennie, 48% – 2 razy dziennie, 16,7% – więcej niż 2 razy dziennie. Wśród jej respondentów 80,6% przyznaje, że pojada między posiłkami.
Po prześledzeniu odpowiedzi udzielonych na pytania zawarte w ankiecie stwierdzono duże zainteresowanie i wiedzę o problemach zachowania i poprawy zdrowia jamy ustnej wśród dzieci objętych programem firmy Colgate. Jest to niezwykle istotne, gdyż jak wiadomo, stan uzębienia dzieci zależy w dużej mierze od zakresu ich wiedzy o profilaktyce próchnicy, na którą składają się nie tylko podstawowe nawyki higieniczne i stosowanie fluoru, ale także przestrzeganie zaleceń dietetycznych, dotyczących spożywania między innymi węglowodanów (6).
W świetle współczesnej wiedzy wiadomo, że najważniejszym elementem profilaktyki próchnicy u dzieci szkolnych jest systematyczne szczotkowanie zębów pastą z fluorem. Regularne i wielokrotne ponawianie instruktażu higieny jamy ustnej w znaczący sposób wpływa na świadomość prozdrowotną, co potwierdzają przeprowadzone badania. Jest to tym bardziej istotne, że właściwe zachowania zdrowotne dotyczące higieny jamy ustnej, wyuczone i utrwalone w dzieciństwie mają istotny wpływ na zachowanie zdrowego uzębienia i przyzębia w późniejszym życiu (7).
Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że wdrażanie zasad higieny i nauka czyszczenia zębów powinny być przeprowadzane już w najmłodszych klasach szkoły podstawowej (8, 9). W Polsce istnieją duże zaniedbania w zakresie edukacji prozdrowotnej (10). Program profilaktyczny firmy Colgate doskonale uzupełnia tę lukę i, co ważne, włącza do działalności edukacyjnej całe środowisko szkolne (tj. uczniów, nauczycieli, higienistki, lekarzy).
Przeprowadzone przez nas badania, w których oceniany był stan uzębienia i potrzeby lecznicze dzieci łódzkich wskazują, że program profilaktyczny „Radosny uśmiech, radosna przyszłość” motywuje uczniów do poprawy higieny jamy ustnej, wzrostu ich świadomości prozdrowotnej i sprzyja poprawie stanu uzębienia.
Piśmiennictwo
1. Jurczak A.: Dwuletnia obserwacja występowania próchnicy u dzieci wybranych szkół Krakowa. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1996-1997, 4/1, 16/17:9-12. 2. Mielnik-Błaszczak M., Krawczyk D.: Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci i młodzieży a cele WHO na 2000 rok. Czas Stomat. 1995, XLVIII, 1:30-34. 3. Jańczuk Z.: Profilaktyka profesjonana w stomatologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 2001. 4. Hilt A.: Ząb pierwszy trzonowy stały – stan i potrzeby lecznicze na podstawie badań epidemiologicznych i klinicznych u dzieci w wieku 7, 12, 18 lat. Rozprawa doktorska Łódź 2000. 5. Rybarczyk-Townsend E.: Ocena stanu uzębienia dzieci 12-letnich z województwa łódzkiego objętych programem profilaktycznego uszczelniania bruzd pierwszych zębów trzonowych stałych. Rozprawa doktorska. Łódź 2001. 6. Ustymowicz-Farbiszewska I. i wsp.: Stan uzębienia dzieci 9- i 14-letnich z okolic Białegostoku. Cz. II. Wpływ wybranych składników pokarmowych i zębów higienicznych na intensywność próchnicy zębów. Nowa Stomatologia 2001, 1, 15:16-19. 7. Weyna E. i wsp.: Higiena jamy ustnej u dzieci 7-14-letnich. Część 1: Ocena wiedzy i zachowań zdrowotnych. Badania ankietowe. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 5:24-27. 8. Szczurek D. i wsp.: Ocena skuteczności programów profilaktycznych u 7-8-letnich dzieci. Analiza korelacji wybranych parametrów klinicznych i ankietowych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1997, 2, 18:17-21. 9. Weyna E. i wsp.: Higiena jamy ustnej u dzieci 7-14-letnich. Część 2: Stan higieny w zależności od okresu ostatniego oczyszczania, używanej szczoteczki oraz metody oczyszczania. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 5:44-47. 10. Wierzbicka M. i wsp.: Ocena realizacji i efektów programu edukacji prozdrowotnej dla dzieci pierwszych klas szkoły podstawowej. Czas. Stomat. 1998, LI, 6:363-367.
Nowa Stomatologia 4/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia