Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 3-4/2005 » Właściwości biologiczne i działanie lecznicze pyłku kwiatowego zbieranego przez pszczoły
- reklama -
Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3-4/2005, s. 103-108
Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia

Właściwości biologiczne i działanie lecznicze pyłku kwiatowego zbieranego przez pszczoły

Biological properties and therapeutic action of bee pollen
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz
Summary
Chemical composition, biological properties, therapeutic action, administration, dosage and preparations of bee pollen are presented.
Polecane książki z księgarni medycznej udoktora.pl:
Żywienie a uroda, Biernat Jadwiga
Żywienie a uroda
Wenus z patelnią, Gumowska Irena
Wenus z patelnią
Encyklopedia zdrowia tom 1-2,
Encyklopedia zdrowia tom 1-2
Skład chemiczny
Pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły, tzw. obnóże pyłkowe, jest dość zróżnicowanym produktem roślinnym, bogatym w substancje biologicznie aktywne. W ziarnach pyłku pochodzących z różnych gatunków roślin stwierdzono ponad 200 substancji. Do zasadniczych grup chemicznych omawianego produktu zalicza się: białka i aminokwasy, węglowodany, lipidy i kwasy tłuszczowe, związki fenolowe, enzymy i koenzymy, a także witaminy i biopierwiastki (1-9).
Pytek kwiatowy zawiera średnio 22,7% białka (1-9), w tym około 10,4% aminokwasów egzogennych, do których należą: metionina, lizyna, treonina, histydyna, leucyna, izoleucyna, walina, fenyloalanina i tryptofan (1, 3-5, 8, 9). Są to niezbędne do życia elementy białka, których organizm nie jest w stanie sam wytworzyć. W pyłku kwiatowym występują ponadto znaczne ilości kwasów nukleinowych z przewagą kwasu rybonukleinowego (3, 4, 9).
Węglowodany przyswajalne przez organizm człowieka występują w pyłku kwiatowym średnio w ilości, 30,8% (1-9). Cukry redukujące, głównie fruktoza i glukoza, obecne są w tym produkcie w ilości około 25,7% (2, 4, 6).
Wśród lipidów, obecnych w pyłku kwiatowym w ilości około 5,1% (1-10), wymienić należy przede wszystkim niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Należą do nich kwasy: linolowy, g-linolenowy i arachidowy (2-5). Fosfolipidy i fitosterole (b-sitosterol) reprezentowane są w pyłku kwiatowym w mniejszych ilościach (3, 4, 7).
Kolejną grupą są związki fenolowe (ok. 1,6%). Składają się na nią flawonoidy, leukotrieny, katechiny i fenolokwasy. Do flawonoidów występujących w pyłku kwiatowym zalicza się przede wszystkim pochodne kemferolu i kwercetyny, a do fenolokwasów – kwas chlorogenowy (3, 4, 7).
Do cennych substancji należy zaliczyć witaminy i biopierwiastki (1-11). Pyłek kwiatowy jest dość istotnym źródłem witamin (ok. 0,7%), zarówno rozpuszczalnych w tłuszczach, do których zalicza się witaminę A, witaminy E i D, jak i rozpuszczalnych w wodzie, takich jak B1, B2, B6, C, kwasy: pantotenowy, nikotynowy i foliowy oraz biotyna, rutyna i inozytol (1-5, 7-9).
Wśród biopierwiastków występują makroelementy (wapń, fosfor, magnez, sód i potas) oraz mikroelementy (żelazo, miedź, cynk, mangan, krzem i selen) (1-5, 7-9, 11).
Właściwości biologiczne
Badania farmakologiczne przeprowadzone na szczurach i królikach wykazały, że pyłek kwiatowy obniża w surowicy krwi zawartość lipidów całkowitych, triglicerydów, cholesterolu całkowitego, frakcji cholesterolu LDL oraz b-lipoprotein. Jest to dowód na działanie hipolipemiczne omawianego produktu (12-14).
Badania na zwierzętach wykazały jednoznacznie odtruwające działanie pyłku kwiatowego (15-22). Szczury zatruwano rozpuszczalnikami organicznymi, takimi jak tetrachlorek węgla i trichloroetylen, powodującymi głębokie uszkodzenie komórek wątrobowych, etanolem i alkoholem allilowym, które wywołują stłuszczenie i marskość wątroby, a także lekami: paracetamolem i hydrokortyzonem. Pyłek kwiatowy obniżał poziom enzymów wątrobowych i bilirubiny w surowicy krwi tych zwierząt, nawet do wartości fizjologicznych, co świadczy o leczniczych właściwościach tego produktu w odniesieniu do tkanki wątrobowej. Podawany z kolei z substancjami toksycznymi, zabezpieczał komórki wątroby przed ich szkodliwym wpływem, co wskazuje na jego działanie ochronne. W procesach odtruwających ważną rolę odgrywają polifenole, głównie flawonoidy i fenolokwasy.
W badaniach na zwierzętach wykazano, że pyłek kwiatowy odznacza się działaniem przeciwzapalnym (23-24). Jego siłę działania przyrównuje się do takich leków przeciwzapalnych, jak naproksen czy indometacyna. Mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności enzymów odpowiedzialnych za powstawanie mediatorów procesu zapalnego w tkankach. Zagęszczony wyciąg z pyłku kwiatowego w dawce 50 mg/kg masy ciała szczura, likwiduje w 75% obrzęk łapy tego zwierzęcia wywołany podaniem karageniny. Za działanie to odpowiedzialne są przede wszystkim flawonoidy i fenolokwasy, a także kwasy tłuszczowe i fitosterole.
Płytek kwiatowy odznacza się wysoką wartością odżywczą (25-27). Wykazano, że myszy i szczury skarmiane pyłkiem odznaczały się wyższą zawartością witaminy C i magnezu w tkankach oraz wyższą zawartością hemoglobiny i większą liczbą czerwonych krwinek w porównaniu ze zwierzętami otrzymującymi paszę standardową. Ponadto produkt ten w krótkim czasie uzupełniał niedobory pokarmowe. U zwierząt głodzonych oraz będących na diecie bezwitaminowej pyłek kwiatowy powodował szybsze przyrosty masy ciała niż zwykła dieta. Składnikami odgrywającymi zasadniczą rolę w tym procesie są aminokwasy egzogenne, witaminy i biopierwiastki.
Pyłek kwiatowy odznacza się działaniem adaptogennym (dostosowawczym). Polega ono na podwyższaniu odporności przeciw szkodliwym czynnikom fizycznym, chemicznym i biologicznym. Zalicza się tutaj zarówno podwyższanie sprawności fizycznej organizmu w sytuacjach nadmiernego obciążenia wysiłkiem, działanie poprawiające funkcje mózgowe, takie jak pamięć, uczenie się, myślenie i zdolność koncentracji, a także wzrost odporności organizmu na zakażenia (28, 29).
Badania wskazują, że wyciągi etanolowe z pyłku kwiatowego odznaczają się stosunkowo silnym działaniem antybiotycznym, przy czym działają one zarówno na bakterie patogenne dla człowieka, jak i na grzyby drożdżoidalne (30-33). Za działanie to odpowiedzialne są głównie flawonoidy i fenolokwasy (32).
Badania ostatnich lat wskazują, że pyłek kwiatowy wykazuje u zwierząt doświadczalnych działanie przeciwutleniające (34), zwiększa poziom witaminy C w grasicy (35), zmniejsza przerost gruczołu krokowego (36), obniża poziom białych krwinek w białaczce doświadczalnej (37), ochrania mięsień sercowy (38, 39), modeluje funkcje ośrodkowego układu nerwowego (40) i działa na funkcje endokrynowe (41).
Podawanie myszom pyłku kwiatowego zabezpieczało je przed szkodliwym działaniem promieniowania jonizującego. Promieniowanie to w dawce 8 Gy powodowało o 60% mniejszą śmiertelność zwierząt otrzymujących ten produkt, w porównaniu ze zwierzętami karmionymi paszą standardową (42).
Dane piśmiennictwa wskazują także, że pyłek kwiatowy uszczelnia naczynia włosowate, usuwa obrzęki pochodzenia sercowo-naczyniowego i nerkowego oraz działa rozkurczająco na mięśnie gładkie dróg moczowych (43).
Działanie lecznicze
Zaburzenia przemiany lipidowej
Badania kliniczne potwierdziły w surowicy krwi ludzi chorych obniżenie zawartości wymienionych wcześniej substancji lipidowych. Ponadto u ludzi przyjmujących pyłek kwiatowy stwierdzono mniejszą zdolność płytek krwi do agregacji (zlepiania się). Wskazuje to na działanie przeciwmiażdżycowe, zabezpieczające przed niedokrwienną chorobą mięśnia sercowego i udarami mózgu. Przyjmuje się, że działanie hipolipemiczne pyłku kwiatowego związane jest głównie z NNKT oraz fosfolipidami i fitosterolami (11, 14).
Pyłek kwiatowy zastosowany u chorych z hiperlipidemią i miażdżycą obniżał od 20 do 30% poziom lipidów i cholesterolu, a także o około 30% zmniejszał zlepianie płytek krwi (44-46).
U chorych na stwardnienie miażdżycowe tętnic z zaawansowaną krótkowzrocznością i częściowym zanikiem nerwu wzrokowego, pod wpływem pyłku stwierdzono obniżenie poziomu cholesterolu w surowicy krwi, a także polepszenie wzroku (47).
Pyłek kwiatowy i uzyskiwane z niego wyciągi, zwłaszcza rozpuszczalne w tłuszczach, stosuje się z powodzeniem w stanach pozawałowych, a także w zaburzeniach krążenia obwodowego i nadciśnieniu tętniczym. Ponadto podawanie małych dawek tego produktu osobom w starszym wieku pozwala na zahamowanie zmian miażdżycowych naczyń mózgowych i poprawę krążenia mózgowego (47-49).
Choroby wątroby
Pyłek kwiatowy polecany jest w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych, w początkowych stanach zwyrodnieniowych, w zastoinowych schorzeniach wątroby, a także w toksycznych i pourazowych uszkodzeniach tego narządu (50, 51).
Dla przykładu w przewlekłym postępującym zapaleniu wątroby na 49 chorych, którym podawano pytek kwiatowy, po 3 miesiącach leczenia objawy choroby ustąpiły w 45 przypadkach (prawie 92%). Pyłek kwiatowy normalizował przemianę lipidowo-białkową, co objawiało się znacznym obniżeniem w surowicy krwi poziomu enzymów wątrobowych.
Należy także zwrócić uwagę na działanie odtruwające pyłku kwiatowego i pierzgi w chorobach zawodowych, zatruciach metalami ciężkimi, pyłami i gazami przemysłowymi oraz lekami, dla przykładu preparatami przeciwreumatycznymi, przeciwzapalnymi, sterydami i antybiotykami.
Schorzenia gruczołu krokowego
Korzystne działanie pyłku kwiatowego w stanach zapalnych gruczołu krokowego znane jest od dawna (13, 52-56). W niebakteryjnych zapaleniach tego narządu pyłek kwiatowy poprawiał stan zdrowia u około 87% chorych, usuwając skutecznie stany zapalne i ból. W łagodnym przeroście gruczołu krokowego pozytywne efekty stwierdzono w 50%. W początkowym stadium nowotworu tego narządu poprawę odnotowano w 15% przypadków, jeśli jednak pyłek kwiatowy podawano wraz z chemioterapeutykami, to liczba osób, u których stwierdzono wyraźne efekty terapeutyczne, była wyższa od 90%.
Ponadto pyłek kwiatowy usprawnia opróżnianie pęcherza moczowego i rozkurcza mięśnie gładkie cewki moczowej, co jeszcze bardziej uzasadnia jego stosowanie, zarówno w zapaleniu, jak i łagodnym przeroście gruczołu krokowego.
Leczenie niedokrwistości
Pyłek kwiatowy z dobrym skutkiem stosuje się w leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza (57, 58). Liczba chorych reagujących na leczenie tym produktem pszczelim wynosi ponad 75%. W wyniku terapii stwierdza się wzrost hemoglobiny, liczby czerwonych krwinek i poziomu żelaza. Dobre efekty uzyskuje się zarówno u dzieci z niedokrwistością pierwotną, jak i w przypadku niedokrwistości wtórnej.
Choroby przewodu pokarmowego
Badania klinicystów dowodzą, że pyłek kwiatowy działa skutecznie w chorobie wrzodowej dwunastnicy (59-61). Po 3 tygodniach kuracji u 82% pacjentów stwierdzono za pomocą badań radiologicznych i endoskopowych zabliźnianie się wrzodów dwunastnicy. Podobny efekt uzyskano w grupie chorych leczonych chemioterapeutykami.
Dobre rezultaty otrzymano także w trakcie leczenia krwawiących wrzodów dwunastnicy nie- nadających się do zabiegów operacyjnych. Krwotoki ustępowały już po 3-4 dniach kuracji, podczas gdy przy tradycyjnym leczeniu krwawienie zanikało dopiero po 10 dniach leczenia.
Zaburzenia w odżywianiu i działanie adaptogenne
Właściwości odżywcze pyłku, a także regulujące procesy przemiany materii, wykorzystywane są między innymi w braku apetytu u dzieci, opóźnionym rozwoju oraz niedożywieniu u dzieci i dorosłych (62). Ponadto wskazane jest podawanie pyłku kwiatowego w okresie rekonwalescencji, po operacjach chirurgicznych, u osób wykonujących ciężką pracę fizyczną i umysłową. Codzienne przyjmowanie tego produktu przez alpinistów pozwalało na poprawę ich ogólnej kondycji i wydolności organizmu (78, 79). Stwierdzono także korzystny wpływ pyłku w cukrzycy oraz jako środka zabezpieczającego przed grypą (33, 63).
Pyłek kwiatowy przyjmowany systematycznie pozwalał na szybsze wyleczenie chorych z zakażeniami górnych dróg oddechowych. W przebiegu ciężkich i wyniszczających chorób, jak białaczka, czy zapalenie płuc, wskazane jest także podawanie pyłku jako środka immunostymulującego (podwyższającego odporność organizmu na zakażenia).
Schorzenia nerwowe i psychiczne
Pyłek kwiatowy stosowany jest wspomagająco w leczeniu depresji. Podawany łącznie z preparatami antydepresyjnymi umożliwia obniżenie ich dawek i uzyskanie poprawy w krótszym czasie (64). Pytek kwiatowy ze względu na właściwości odżywcze, tonizujące i polepszające ukrwienie tkanki nerwowej, pozwala na podwyższenie sprawności umysłowej oraz wzmocnienie układu nerwowego osłabionego na skutek stresu, czy przepracowania. Stąd pozytywne wyniki leczenia pyłkiem, między innymi stanów przemęczenia fizycznego i psychicznego, a także apatii.
Szczególnie dobre efekty uzyskuje się w depresjach spowodowanych obniżeniem energii życiowej, zwłaszcza u osób starszych. Długotrwałe przyjmowanie pyłku kwiatowego, nawet w małych dawkach, pozwala na stopniową poprawę stanu psychicznego i fizycznego organizmu.
Inne schorzenia
Dobre wyniki leczenia pyłkiem i pierzgą uzyskano w geriatrii, w objawach wczesnego starzenia się, a także w stanach nerwicowych u osób starszych (65-67). W trakcie leczenia pyłkiem kwiatowym ludzi po 80 roku życia zauważono zanikanie w komórkach serca, mózgu, wątroby i nadnerczy brązowego barwnika-lipofuscyny – symptomu starzenia się komórek organizmu ludzkiego. A zatem można uznać to za objaw odnawiającego działania pyłku kwiatowego.
Z dobrym skutkiem podejmowano również próby zastosowania pyłku kwiatowego w takich schorzeniach, jak dna moczanowa, stany zapalne nerek i dróg moczowych, zaburzenia klimakteryjne i dystonie wegetatywno-naczyniowe (65, 66, 68).
Należy także wspomnieć o roli ochronnej pyłku kwiatowego u osób poddawanych terapii radiacyjnej, jak i leczniczej w przypadkach ujawnienia się choroby popromiennej. Korzystne efekty stwierdzono ponadto u dorosłych i dzieci z obniżoną odpornością na zakażenia (12, 69, 70).
Sposoby podawania i dawkowanie
Dane oparto na opracowaniach licznych autorów (68, 71-77). Leczniczo stosuje się u dorosłych 20-40 g pyłku kwiatowego dziennie. Jeśli przyjąć, że łyżeczka od herbaty odpowiada 7,5 g pyłku, to dawka dzienna wynosi 3-5 łyżeczek tego produktu dla osób dorosłych i 1-2 łyżeczki dla dzieci. Pyłek kwiatowy przyjmuje się zazwyczaj 3 razy dziennie przed jedzeniem. Czas leczenia wynosi 1-3 miesiące, przy czym leczenie można powtarzać 2-4 razy w ciągu roku. Najlepiej przeprowadzić kurację na przełomie zimy i wiosny oraz lata i jesieni. Na ogół łącznie z innymi środkami leczniczymi, a także w schorzeniach przewlekłych, stosuje się mniejsze dawki pyłku.
W celu zwiększenia przyswajalności przez organizm, ziarna pyłku rozdrabnia się przez zmielenie lub poddaje działaniu ciepłej wody. W środowisku wodnym ziarna pyłku pęcznieją i po 2-3 godzinach pękają uwalniając swoją zawartość. Często tak przygotowany pyłek nosi nazwę enzymatycznego. Do tego celu stosuje się także mleko, soki owocowe i warzywne. Pyłek kwiatowy (zmielony) można mieszać z różnymi produktami spożywczymi w proporcji od 1:1 do 1:4. Przyjmuje się go wówczas w ilości 1 łyżki stołowej 3 razy dziennie.
Na zakończenie trzeba zaznaczyć, że pyłek kwiatowy nierozdrobniony, dokładnie żuty przed połknięciem, jest wykorzystywany przez organizm tylko w około 10-15%. Po rozdrobnieniu mechanicznym lub napęcznieniu i pęknięciu ziarn, dostępność składników biologicznych pyłku wzrasta od 60 do 80%.
Zapobiegawczo stosuje się 10-15 g pyłku dziennie. W ramach normalnej diety poleca się przyjmowanie 5-10 g pyłku dziennie.
Preparaty
Aktualnie w kraju znajdują się nieliczne preparaty z pyłkiem kwiatowym, określane jako dietetyczne środki spożywcze: Pollen w postaci tabletek i kapsułek (Apipol-Farma), Femal w postaci tabletek (Naturin Pharma AB) oraz Bee Pollen (Forever).
Preparaty Pollen tabletki i Pollen kapsułki zawierają wyłącznie sproszkowany pyłek kwiatowy. Producent zaleca stosowanie 4-8 tabletek lub kapsułek tych preparatów w ciągu dnia. Preparat Pollen tabletki zawiera 250 mg pyłku kwiatowego w 1 tabletce, co daje 1-2 g pyłku kwiatowego dziennie, natomiast preparat Pollen kapsułki zawiera 290 mg pyłku kwiatowego w 1 kapsułce, co daje 1,16-2,32 g pyłku kwiatowego dziennie.
Preparat Femal obok wyciągu z pyłku kwiatowego zawiera także wyciąg z wosku pszczelego i witaminę E. Z kolei preparat Bee Pollen zawiera miód pszczeli i mleczko pszczele w tabletce o masie 500 mg. Oba wymienione preparaty podaje się w ilości 1-2 tabletek dziennie. Producenci nie podają jednak ich składu, dlatego trudno jest wyliczyć jaką ilość pyłku kwiatowego dziennie podaje się za pomocą tych preparatów.
Piśmiennictwo
1. Donadieu Y.: Le Pollen. Libraire Maloine S.A. Çditeur, Paris 1983, 24. 2.Iannuzzi J.: Pollen: food for honey bee - and man? Part I. Am. Bee J. 1993, 133, 557. 3.Szapiro D.K., et al.: Pylca rastenij - koncentrat biołogiczeski aktiwnych wieszczestw. Nauka i Technika, Minsk 1985. 4.Szapiro D.K., i wsp.: O biołogiczeski aktiwnych wieszczestwach pylcy. Pczełowodstwo 1979, Nr 2, 26. 5.Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H.: Some properties of honey bee-colected pollen. Pszczeln. Zesz. Nauk. 1998, 42, 79. 6.Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H.: Porównawcze badania składu obnóży pyłkowych z różnych krajów (Polski, Korei i Chin). XXXV Nauk. Konf. Pszczel., Puławy 1998, 76. 7.Szemietkow M.F., et al.: Produkty psczełowodstwa i zdorowie czełowieka. Uradżaj, Minsk 1987. 8. Wachonina T.W., Bodrowa R.N.: O charakteristikie pylcy. Pczełowodstwo 1979, Nr 2, 27. 9.Wachonina T.W., Bodrowa R.N.: O charakteristikie pylcy. Pczełowodstwo 1979, Nr 3, 27. 10.Manning R.: Fatty acids in pollen: a review of their importance for honey bees. Bee World 2001, 82, 60. 11.Zeng Z., Yan W.: Producing specific high mineral content pollen. Am. Bee J. 2004, 44, 520. 12.Juźwiak S., i wsp.: The influence of pollen extracts on serum trigliceride lipase activity in rabbits fed with a high-fat diet. Herba. Pol. 1989, 35, 43. 13.Samochowiec L., Wójcicki J.: Effect of pollen on serum and liver lipids in rats fed on a high-lipid diet. Herba Pol. 1981, 27, 333. 14.Wójcicki J.: Badania doświadczalne i kliniczne wyciągów z pyłku kwiatowego. Herba Pol. 1987, 33, 49. 15. Florek E., Leciejewska A.: Próba zastosowania preparatów pszczelarskich w profilaktyce zatruć trichloroetylenem. Herba Pol. 1995, 41, 70. 16. Juźwiak S., i wsp.: Pollen extracts reduce the hepatotoxity of paracetamol in mice. Phytother. Res. 1992, 60, 141. 17. Loniewski I., i wsp.: Der Einfluss von Pollen-extrakten auf die von Tetrachlorkohlenstoff (CCl4) experimentell hervorgerufenen Veranderungen in der Rattenleber. Arztezeit. Naturheil. 2001, 42, 594. 18.Put A., Myśliwiec Z.: Der Einfluss von Pollenextrakten auf biochemische Indikatoren der Leberfunktion im Verlauf einer chronischen Intoxikation mit Ammonium fluorid bei Ratten. Teil II. Arztezeit. Nanurheil. 1994, 35, 351. 19.Wójcicki J., i wsp.: Inhibition of ethionine-induced rat liver injury by Cernitins. Herba Pol. 1984, 30, 213. 20.Wójcicki J., i wsp.: The protective effect of pollen extracts against allyl alcohol damage of the liver. Arch. Immunol. Ther. Exper. 1985, 33, 841. 21.Wójcicki J., i wsp.: The effect of Cernitins on galactosamine-induced hepatic injury in rat. Arch. Immunol. Ther. Exper. 1985, 33, 361. 22.Wójcicki J., i wsp.: The influence of pollen extracts on biochemical disturbances in rats exposed to prolonged ethyl alcohol intake. Herba Pol. 1989, 35, 201. 23.Donew N., Wasilew W.: Skuteczność pyłku kwiatowego w stanach zapalnych. XXXI Międzynar. Kongr. Pszczel. Apimondia, Warszawa 1987, 142. 24.Loschen G., Ebeling L.: Hemmung der Arachidonsäure-Kaskade durch einen Extrakt aus Roggenpollen. Arzneim.- Forsch./Drug Res. 1991, 41, 162. 25.Liebelt R.A., et al.: Effects of a bee pollen diet on survival and growth of inbred strains of mice. Am. Bee J. 1994, 134, 615. 26.Mateescu C., et al.: Pollen extracts - nutritive-functional and therapeutical potentialities. XXXVth Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Antwerp 1997, 122. 27.Slijepčević M., et al.: Effect of pollen preparates in the food on reproductive capacity of mice. III Intern. Symp. Apither., Portorož 1987, 125. 28.Poljak-Blaži M., et al.: Pollen preparations and their impact on immunological reactions of test mice. III Intern. Symp. Apither., Portorož 1976, 102. 29. Wan K.-F., et al.: Izuczenie wlijanija pylcy na immunitentnju sistemy. XXXIII Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Pekin 1993, 143. 30.Bilińska M., i wsp.: Biologiczna aktywność pyłku kwiatowego zebranego przez pszczoły w stosunku do wybranych szczepów bakteryjnych. V Symp. Apiter., Zagadnienia wybrane. Kraków 1985, 1. 31.Greczanu A., Jenczu W.: Antibioticzeskij effekt propolisa, pylcy i mieda. W: Produkty pczełowodstwa - piszcza, zdorowie, krasota (Red. V. Harnaj). Izd. Apimondii, Bucharest 1988, 37. 32.Kędzia B., i wsp.: Antybiotyczne działanie pyłku kwiatowego. XXXI Nauk. Konf. Pszczel., Puławy 1994, 23. 33. Valdez G., et al.: Ocena mikrobiologiczeskich swojstw sobrannoj pczełami i podkislennoj pylcy. XXXIII Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Pekin 1993, 133. 34.Wójcicki J., i wsp.: Study on the antioxidant properties of pollen extracts. Arch. Immunol. Ther. Exper. 1987, 35, 725. 35.Ficek W.: Wpływ pszczelego pyłku kwiatowego na zmiany ilości witaminy C w organizmie zwierzęcym. Inf. Region. Zrzesz. Pszczel. Apipol 1986, Nr 2, 10. 36.Lin X.L., et al.: Morphological changes in aged canine prostatic hyperplasia treated with bee pollen. Chin. Trad. Herb. Drugs 1990, 21, 164. 37.Wang M.S., et al.: Effects of bee pollen on blood and hemopoietic system in mice and rats. Chin. Trad. Herb. Drugs 1993, 24, 588. 38.Polański M., i wsp.: Cardioprotective properties of hydrophilic pollen extract (HPE). Pol. J. Pathol. 1998, 49, 109. 39. Polański M., i wsp.: Przydatność hydrofilnej frakcji standaryzowanych obnóży pszczelich w celu uzyskania kardioprotekcji efektu terapeutycznego. XXXV Nauk. Konf. Pszczel., Puławy 1998, 56. 40.Machoy-Mokrzyńska A., i wsp.: Infuence of pollen extracts on the central nervous system. Herba Pol. 1992, 38, 189. 41.Wójcicki J., i wsp.: The effect of pollen extracts on the endocrine function in rabbits. Herba Pol. 1991, 27, 151. 42.Wang W., et al.: Biological effect of pollen from beehives radioprotective effect on hematopoitic tissues of irradiated mice. XXXI Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Warsaw 1987, 176. 43.Kimura M., et al.: Micturition activity of pollen extract: contractile effects on bladder and inhibitory effects on urethral smooth muscle of mouse and pig. Planta Med. 1986, 46, 148. 44.Kośmider K., i wsp.: Effect of Cernilton on platelet aggregation in vivo. Herba Pol. 1983, 29, 237. 45.Wójcicki J., i wsp.: Farmakologiczne właściwości i kliniczna wartość ekstraktów z pyłku pszczelego. V Międzynar. Symp. Apiter., Zagadnienia wybrane. Kraków 1985,163. 46.Wójcicki J., i wsp.: Clinical evaluation of Cernilton as lipid-lowering agent. Herba Pol. 1983, 29, 55. 47.Czuchrienko N.D., et al.: Primienienie miedo-pylcewoj smiesi dlja leczenija bolnych aterosklerozom. W: Apiterapija i pczełoeodstwo (Red. A.I. Czerkasowa i wsp.). Alna Litera, Wilnjus 1993, 190. 48.Feskin I.P.: Kompleksnoie leczenie adenomy predstatielnoj żelezy. Pczełowodstwo 1999, Nr 1, 59. 49.Kulawiak S.: Profilaktyczne i lecznicze zastosowanie pyłku kwiatowego. W: Zagadnienia apiterapii w wybranych pracach klinicznych (Red. S. Kubiak). Wyd. Pszczeln. Tow. Nauk., Ciechocinek 1987, 105. 50. Počinkowa O.: Czernodrobnite zaboljawanija i pczelnite produkti. Pčelarstwo (Sofia) 1986, Nr 8, 28. 51.Wójcicki J.: Skład chemiczny oraz farmakologia pyłku kwiatowego. Inf. Regionaln. Zrzesz. Pszczel. Apipol 1986, Nr 3, 12. 52.Buck A.C., et al.: Treatment of chronic prostatitis and prostatodynia with pollen extract. Brit. J. Urol. 1989, 64, 496. 53.Droździk M.: Zastosowanie wyciągu z pyłku kwiatowego w leczeniu zapalenia i przerostu gruczołu krokowego. Herba Pol. 1993, 39, 223. 54.Droździk M., Syryński W.: Die Anwendung von Pollen-extrakten bei der Behandlung der chronischen Prostatitis und der benignen Prostatahyperplasie. Arztezeit. Naturheil. 1994, 35, 132. 55.Gomez-Diaz F.: Pyłek pszczeli w leczeniu zachowawczym chronicznego zapalenia prostaty. Inf. Regionaln. Zrzesz. Pszczel. Apipol 1987, Nr 5, 21. 56.Micheilesku N.N.: Apiterapija zabolewanij prostaty. W: Produkty pczełowodstwa - piszcza, zdorowie, krasota. (Red. V. Harnaj). Izd. Apimondii, Bucharest 1988, 103. 57.Bielecki J., i wsp.: Ocena działania pszczelego pyłku kwiatowego w leczeniu niedokrwistości w schorzeniach gośćcowych. W: Zagadnienia apiterapii w wybranych pracach klinicznych (Red. S. Kubiak). Wyd. Pszczeln. Tow. Nauk., Ciechocinek 1987, 101. 58.Li S.-Y., et al.: Primienienie kapsuł s razdroblennoj pylcoj w lacznii razlicznych widow anemii. XXXIII Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Pekin 1993, 140. 59.Georgiewa E., Wasiliew W.: Leczebnoie i profilakticzeskoie diejstwie pylcewoj obnożki pri krowotoczaszczej jazwie. W: Produkty pczełowodstwa - piszcza, zdorowie, krasota. (Red. V. Harnaj). Izd. Apimondii, Bucharest 1988, 85. 60.Hobotoç D., Chira C.: Pollen used for the treatment of duodenal ucler - a clinical radio-endoscopical study. XXXIst Intern. Apicult. Congr. Apimondia, Warsaw 1987, 160. 61.Iwanowa N.W., Dżarimow A.J.: Primienienie cwietocznoj pylcy s miedom u bolnych jazwiennoj boleznju w ambulatornych usłowiach. W: Apiterapia i pczełowodstwo (Red. A.I. Czerkasowa i wsp.). Alna Litera, Wilnjus 1993, 121. 62.Teleszun O.P., et al.: Słożnyie lipidy cwietocznoj pylcy w profilaktikie naruszenij obmiena wieszczestw. W: Apiterapia i pczełowodstwo (Red. A.I. Czerkasowa i wsp.). Alna Litera. Wilnjus 1993, 49. 63. Malmström S., Cederlöf R.: Pollen as prophylactic against the cammon cold. Herba Pol. 1983, 29, 229. 64.Lopez-Paret R.: Zastosowanie pyłku w psychiatrii. Inf. Regionaln. Zrzesz. Pszczel. Apipol 1986, Nr 3, 11. 65.Caillas A.: Niezwykłe zalety pyłku kwiatowego. Inf. Regionaln. Zrzesz. Pszczel. Apipol 1987/1988, Nr 9/10, 24. 66. Iannuzzi J.: Pollen: food for honey bee - and man? Part IV. Am. Bee J. 1993, 133, 633. 67.Potocka-Płazek K., i wsp.: Wpływ pyłków kwiatowych na stan zdrowia osób starszych. V Międzynar. Symp. Apiter., Kraków 1985, 51. 68. Kędzia B., Hołderna-Kędzia E.: Leczenie produktami pszczelimi. PWRiL, Warszawa 1994. 69. Gordienko W.E., Kaczałaj D.P.: Cwietocznaja pylca w profilaktikie. Pczełowodstwo 1988, Nr 9, 29. 70.Wachonina T.W.: Pylca - wzrosłym i dietjam. Pczełowodstwo 2001, Nr 2, 48. 71.Dobrovoda I.: Včelie produkty a zdravie. Priroda, Bratislava 1986. 72.Frenkiel M.M.: I pczeły leczat. Medicina, Moskwa 1988. 73.Herold E.: Heilwerte aus dem Bienenvolk. Ehrenwirth Verlag, Műnchen 1975. 74.Iojrisz N.P.: Produkty pczełowodstwa i ich ispolzowanie. Rosselchozizdat, Moskwa 1976. 75.Ilieşiu N. V. (Red.): Apitherapy to-day. Ed. Apimondia, Bucharest 1976. 76.Počinkova P.: Pczelnite produkti w medicinata. Izd. Bołg. Akad. Nauk., Sofia 1986. 77.Slastenskij I.W.: Pczeły: mied i drugie produkty. Lenizdat, Petersburg 1987. 78.Dąbrowski I.: Effect of Cernitin and hydrolysed protein on adaptation to physical effort in subtropical conditions. Herba Pol. 1984, 30, 43. 79.Drożdż E., Gwizdek E.: Pyłek kwiatowy jako odżywka regeneracyjna. V Międzynar. Symp. Apiter., Zagadnienia wybrane. Kraków 1985, 24.
Postępy Fitoterapii 3-4/2005
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
- reklama -
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies