漏 Borgis - Post阷y Nauk Medycznych 7-8/2007, s. 268-275
*Ilona Sefery艅ska1, Ewa Or艂owska1, Anna Ejduk1, Stanis艂aw Maj1, Jerzy Ho艂owiecki2,
S艂awomira Kyrcz-Krzemie艅2, Tadeusz Robak3, Kazimierz Su艂ek4, Monika Paluszewska5,
Wies艂aw W. J臋drzejczak5, Aleksander Skotnicki6, Kazimierz Kuliczkowski7, Anna Dmoszy艅ska8, Andrzej Hellmann9, Janusz K艂oczko10, Lech Konopka11, Mieczys艂aw Komarnicki12,
Barbara Zdziarska13, Maria Nowakowska-Domaga艂a14, Andrzej Zdu艅czyk15, Andrzej Lange16,
Gra偶yna Gadomska17, Jolanta Starzak-Gw贸藕d藕18, Ma艂gorzata Ca艂becka19, Krystyna Zawilska20, Krzysztof Warzocha1 w imieniu Polskiej Grupy ds. Leczenia Bia艂aczek u Doros艂ych (PALG)
Epidemiologia zachorowa艅 na ostre bia艂aczki u ludzi doros艂ych w Polsce w latach 2004-2006
Epidemiology of acute leukemia in adults in Poland in 2004-2006
1Klinika Hematologii Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Krzysztof Warzocha
2Klinika Hematologii AM w Katowicach
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. Jerzy Ho艂owiecki
3Klinika Hematologii UM w 艁odzi
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Tadeusz Robak
4Klinika Chor贸b Wewn臋trznych i Hematologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Kazimierz Su艂ek
5Klinika Hematologii, Onkologii i Chor贸b Wewn臋trznych AM w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. Wies艂aw W. J臋drzejczak
6Klinika Hematologii UJ w Krakowie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Aleksander Skotnicki
7Klinika Hematologii, Nowotwor贸w Krwi i Transplantacji Szpiku AM we Wroc艂awiu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Kazimierz Kuliczkowski
8Klinika Hematoonkologii i Transplantacji Szpiku AM w Lublinie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Anna Dmoszy艅ska
9Klinika Hematologii i Transplantologii Akademickiego Centrum Klinicznego Szpitala AM w Gda艅sku
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. Andrzej Hellmann
10Klinika Hematologii AM w Bia艂ymstoku
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. Janusz K艂oczko
11Klinika Chor贸b Wewn臋trznych i Hematologii Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Lech Konopka
12Klinika Hematologiii Chor贸b Rozrostowych Uk艂adu Krwiotw贸rczego AM w Poznaniu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Mieczys艂aw Komarnicki
13Klinika Hematologii AM w Szczecinie
Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Barbara Zdziarska
14Poradnia Hematologii 艢wi臋tokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach
Kierownik Poradni: lek. med. Maria Nowakowska-Domaga艂a
15Oddzia艂 Chor贸b Wewn臋trznych i Hematologii Wojew贸dzkiego Szpitala Specjalistycznego
im. L. Rydygiera w Krakowie
Ordynator Oddzia艂u: dr n. med. Andrzej Zdu艅czyk
16Oddzia艂 Immunoterapii i Przeszczepiania Szpiku Szpitala im. K. D艂uskiego we Wroc艂awiu
Ordynator Oddzia艂u: prof. dr hab. n. med. Andrzej Lange
17Oddzia艂 Hematologii i Chor贸b Wewn臋trznych Wojew贸dzkiego Szpitala im. dr J. Biziela w Bydgoszczy
Ordynator Oddzia艂u: dr n. med. Gra偶yna Gadomska
18Oddzia艂 Hematologii Wojew贸dzkiego Szpitala Specjalistycznego w Rzeszowie
Ordynator Oddzia艂u: lek. med. Jolanta Starzak-Gw贸藕d藕
19Oddzia艂 Hematologii Specjalistycznego Szpitala Miejskiego im. M. Kopernika w Toruniu
Ordynator Oddzia艂u: dr Ma艂gorzata Ca艂becka
20Oddzia艂 Chor贸b Wewn臋trznych i Hematologii Szpitala Miejskiego im. J. Strusia w Poznaniu
Ordynator Oddzia艂u: prof. dr hab. Krystyna Zawilska
Streszczenie
Ostre bia艂aczki (OB) stanowi膮 oko艂o 40% wszystkich bia艂aczek u ludzi doros艂ych. Znajomo艣膰 wska藕nik贸w zachorowalno艣ci na OB jest potrzebna w celu oceny zapotrzebowania na specjalistyczne metody diagnozowania i leczenia. Zgodnie z ustaleniami Polskiej Grupy ds. Leczenia Bia艂aczek u Doros艂ych (PALG), utworzono w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii (IHT) w 2003 roku Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych. Rejestr opiera si臋 na zg艂oszeniach zachorowa艅 przesy艂anych z o艣rodk贸w hematologicznych w Polsce. W latach 2004-2006 zg艂oszono 2109 nowych zachorowa艅 na OB. Obliczony na tej podstawie standaryzowany dla wieku wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci wyni贸s艂 og贸艂em 2,5/100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia, w tym 2,1 na ostre bia艂aczki szpikowe (OBS) i 0,5 na ostre bia艂aczki limfoblastyczne (OBL). Uzyskane wsp贸艂czynniki zachorowalno艣ci s膮 ni偶sze ni偶 raportowane w rejestrach innych kraj贸w rozwini臋tych, ale struktura zachorowa艅 w odniesieniu do podtyp贸w OB, wieku i p艂ci chorych wykazuje podobne zale偶no艣ci. Dane z Rejestru wskazuj膮 na wci膮偶 niedostateczne wykonywanie bada艅 cytogenetycznych i molekularnych w chwili rozpoznania OB.
Summary
Acute leukemias (AL) account for approximately 40% of all leukemias in adult patients. Epidemiologic data of AL incidence are necessary to estimate the need for specialistic diagnostic and treatment procedures. In 2003, Polish Adult Leukemia Group (PALG) initiated the Registry of Acute Leukemias in Adult Patients, by submitting every new case to the Institute of Hematology and Transfusion Medicine (IHT). Between 2004-2006, 2109 new cases of AL were reported. The (age-adjusted) incidence rate of AL was 2.5/100 000 habitants of over 18 years old, including 2.1 for acute myeloid leukemia (AML) and 0.4 for acute lymphoblastic leukemia (ALL). Although the AL incidence seems to be lower than reported in registries in other developed countries, the observed trends related to leukemia subtypes as well as patients´ age and sex are similar. The analysis of data from diagnostic procedures used for leukemia diagnosis revealed a still inadequate use of cytogenetic and molecular tests.
Wst臋p
Wed艂ug danych Narodowego Instytutu Raka (NCI), bia艂aczki stanowi艂y oko艂o 2,6% wszystkich nowotwor贸w zarejestrowanych w USA w latach 2000-2004 (1). Ostre bia艂aczki (OB) stanowi艂y 43% wszystkich bia艂aczek, w tym 69% ostre bia艂aczki szpikowe (OBS) i 31% ostre bia艂aczki limfoblastyczne (OBL). OBL cz臋艣ciej wyst臋puj膮 u dzieci i ludzi m艂odych, u doros艂ych zdecydowanie przewa偶aj膮 OBS (1). W Polsce nie ma wiarygodnych danych dotycz膮cych zachorowa艅 na OB u os贸b doros艂ych. Dane raportowane przez Krajowy Rejestr Nowotwor贸w Centrum Onkologii s膮 niepe艂ne i bazuj膮 na klasyfikacji nowotwor贸w ICD-10, kt贸ra nie uwzgl臋dnia podzia艂u bia艂aczek na ostre i przewlek艂e.
Znajomo艣膰 liczby zachorowa艅 na OB jest potrzebna w celu oceny zapotrzebowania na specjalistyczne metody diagnozowania i leczenia tych chor贸b. Struktura zachorowa艅 na OB w poszczeg贸lnych regionach kraju, zw艂aszcza dla okre艣lonych przedzia艂贸w wiekowych, pozwala tak偶e racjonalnie projektowa膰 i ocenia膰 wyniki bada艅 klinicznych, prowadzonych w tym zakresie przez Polsk膮 Grup臋 ds. Leczenia Bia艂aczek u Doros艂ych (PALG). Z jej inicjatywy utworzono w 2003 r., w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii (IHT) Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych (2). Rejestr opiera si臋 na ankietowych zg艂oszeniach zachorowa艅, przesy艂anych do bazy danych IHT przez inne o艣rodki hematologiczne w kraju. Obecne opracowanie jest podsumowaniem oceny zachorowa艅 na OB w Polsce, obejmuj膮ce lata 2004-2006.
Materia艂 i metody
Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych opiera si臋 na zg艂oszeniach zachorowa艅 przesy艂anych w formie kart zg艂oszenia z o艣rodk贸w hematologicznych w kraju. Na jego prowadzenie IHT otrzyma艂 zgod臋 Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, w oparciu o decyzj臋 064667 z dnia 12.05.2005 roku. Karta zawiera podstawowe dane indentyfikacyjne pacjenta, dane demograficzne, rozpoznanie typu bia艂aczki zgodne z aktualnie obowi膮zuj膮c膮 klasyfikacj膮 艢wiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz informacje dotycz膮ce rodzaju wykonanych bada艅 diagnostycznych i zastosowanego leczenia (tab. 1). W oparciu o przes艂ane dane dokonywana jest coroczna analiza epidemiologiczna dotycz膮ca zachorowalno艣ci, stosowanego post臋powania diagnostycznego i leczenia chorych z OB. W poni偶szym opracowaniu przedstawiamy dane za 2004, 2005 i 2006 rok.
Tabela 1. Karta zg艂oszenia zachorowania na ostr膮 bia艂aczk臋.
Nazwisko...............................................Imi臋..............................................................
PESEL...................................................P艂e膰: K / MWiek..........................
Miejsce zamieszkania – wojew贸dztwo.........................................................
Nr nadany przez Kas臋 Chorych...........................
Nazwa (piecz膮tka) plac贸wki zg艂aszaj膮cej ..................................................................
Data pierwszego rozpoznania bia艂aczki: (dd/mc/rok)....................................................
Jakie badania diagnostyczne wykonano:
CytologiczneTak Nie ImmunofenotypoweTak Nie 
Histopatologiczne Tak Nie CytogenetyczneTak Nie 
CytoenzymatyczneTak Nie MolekularneTak Nie 
Podtyp bia艂aczki wg WHO:
AML:Tak Nie 
1. AML z typowymi zaburzeniami genetycznymi
2. AML z poprzedzaj膮c膮 i/lub towarzysz膮c膮 mielodysplazj膮
3. AML wt贸rna (indukowana lekami)
4. AML niesklasyfikowana (wg FAB)
5. AML inne
ALL:Tak Nie 
1. ALL z kom贸rek B
2. ALL z kom贸rek T
Leczenie:
Radykalne (intencja uzyskania wyleczenia/CR):Tak Nie 
W ramach pr贸b klinicznych:Tak Nie 
Je艣li tak, jaka pr贸ba kliniczna....................................................
Paliatywne (intencja uzyskania PR/stabilizacji choroby):Tak Nie 
W ramach pr贸b klinicznych: Tak Nie 
Je艣li tak, jaka pr贸ba kliniczna.................................................................
Data wype艂nienia karty (dd/mc/rok)................................................................................
Piecz膮tka (Nazwisko) lekarza wype艂niaj膮cego kart臋:
Wyniki
Dane do Rejestru uzyskano ze wszystkich klinicznych o艣rodk贸w hematologicznych i wi臋kszo艣ci oddzia艂贸w szpitalnych o profilu hematologicznym w Polsce (tab. 2). W kolejnych latach do Rejestru zg艂oszono 690, 670 i 749 nowych zachorowa艅 na OB u os贸b powy偶ej 18 roku 偶ycia (tab. 3). Standaryzowany dla wieku wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OB wynosi艂 og贸艂em 2,5/100 000 ludno艣ci, przy czym r贸偶ni艂 si臋 on istotnie w poszczeg贸lnych wojew贸dztwach (tab. 4). Najwy偶szy wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OB w przeliczeniu na 100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia stwierdzono w wojew贸dztwach lubuskim (3,9), mazowieckim (3,5), kujawsko-pomorskim (3,3), podkarpackim (3,2), 艂贸dzkim (3,1) i zachodniopomorskim (3,1), najni偶szy w wojew贸dztwie podlaskim i pomorskim (1,2). W grupie zg艂oszonych do Rejestru chorych w latach 2004, 2005 i 2006 przewa偶ali m臋偶czy藕ni (odpowiednio 53%, 53% i 52%) (tab. 3). Zakres wieku chorych wynosi艂 od 18 do 97 lat, a 艣rednia wieku w kolejnych latach wynosi艂a odpowiednio 56, 57 i 57 lat.
Tabela 2. Liczba zachorowa艅 na ostre bia艂aczki w latach 2004-2006 zg艂oszonych z poszczeg贸lnych o艣rodk贸w hematologicznych w Polsce.
O艣rodek hematologiczny200420052006
Warszawa, Kl. Hem. WIM CSK 463849
Warszawa, Kl. Hem., Onk i Ch.W. AM454348
Warszawa, Kl. Hem. IHT363136
Warszawa, Kl. Ch. Wewn. i Hem. IHT264126
Katowice, Kl. Hem. i Tr. Sz. 艢l. AM624859
艁贸d藕, Kl. Hem. Uniw. 艁贸dz.425660
Krak贸w, Kl. Hem. Col. Med. UJ433147
Krak贸w, Oddz. Hem. i Ch. Wew. Woj. Szp. Specj.243131
Wroc艂aw, Kl. Hem., Now. Krwi i Trans. Szp. AM533545
Wroc艂aw, Dolno艣l. Cen. Transpl. Kom.202527
Pozna艅, Kl. Hem. i Ch. Rozrost. Uk艂. Krwiotw. AM 563931
Pozna艅, Oddz. Ch. Wewn. i Hemat. Szp. Specj. 142118
Lublin, Kl. Hematoonk. i Transpl. Szpiku AM343937
Szczecin, Kl. Hem. Pom. AM 263838
Gda艅sk, Kl. Hem. AM443321
Bia艂ystok, Kl. Hem. AM 332615
Kielce, Oddz. Onkohem. 艢wi臋tokrz. Cent. Onk. 262721
Bydgoszcz, Oddz. Hem. Szp. Woj.181529
Toru艅, Oddz. Hem. Specj. Szp. Miejski142322
Rzesz贸w, Oddz. Hem. Woj. Szp. Specj.151135
Zielona G贸ra, Oddz. Ch. Wewn. i Hem. Szp. Woj.7913
Olsztyn, Oddz. Hem. Woj. Sz. Specj. 209
P艂ock, Oddz. Ch. Wewn. Woj. Szp. Zesp.302
Gorz贸w Wielkopolski, Oddz. Hem. Specj. Szp. Woj. 0015
Opole, Oddz. Hem. Szp. Woj.0015
Warszawa, Kl. Now. Uk艂. Ch艂. CO330
Warszawa, Kl. Stom. Ouk. i Ch. Wewn. esk MSWiA050
Tabela 3. Liczba i struktura zg艂oszonych zachorowa艅 na ostre bia艂aczki u doros艂ych w latach 2004-2006.
Parametr200420052006
Liczba chorych 690670749
mmKobiety (%)324 (47)315 (47)357 (48)
mmM臋偶czy藕ni (%)366 (53)355 (53)392 (52)
Zakres wieku i 艣rednia19-93 (56)19-97 (57)18-89 (57)
Ostra bia艂aczka szpikowa560 (81%)560 (84%)637 (85%)
mmChorzy < 60 r偶. 265 (47)265 (47)287 (45)
mmChorzy 艂 60 r偶.295 (53)295 (53)351 (55)
Z zaburzeniami genetycznymi59 (11%)66 (12%)72 (11%)
mmZ wieloliniow膮 dysplazj膮119 (21%)123 (22%)120 (19%)
mmWt贸rna14 (2%)16 (3%)15 (3%)
mmBia艂aczki niesklasyfikowane245 (44%)232 (41%)295 (46%)
mmInne (dwuliniowe, dwufenotypowe)123 (22%)122 (22%)136 (21%)
Ostra bia艂aczka limfoblastyczna130 (19%)110 (16%)112 (15%)
mmChorzy < 60 r偶. 99 (76)80 (73)89 (79)
mmChorzy 艂 60 r偶.31 (24)30 (27)23 (21)
mmZ kom贸rek B89 (68%)85 (77%)87 (78%)
mmZ kom贸rek T41 (32%)25 (23%)25 (22%)
Tabela 4. Liczba zg艂oszonych zachorowa艅 i surowe wsp贸艂czynniki zachorowalno艣ci dla poszczeg贸lnych wojew贸dztw w latach 2004-2006.
Wojew贸dztwo200420052006Surowy wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci
Dolno艣l膮skie5752632,7
Kujawsko-pomorskie3438533,3
艁贸dzkie4259643,1
Lubelskie3539301,8
Lubuskie914313,9
Ma艂opolskie5356642,5
Mazowieckie1411451443,5
Opolskie145192,3
Podkarpackie2616493,2
Podlaskie2618111,2
Pomorskie3629211,2
艢l膮skie6754631,7
艢wi臋tokrzyskie3028282,8
Warmi艅sko-mazurskie2116201,8
Wielkopolskie7160471,8
Zachodniopomorskie2839423,1
Analiza wykonanych bada艅 diagnostycznych wskazuje, 偶e podstaw膮 ustalonego rozpoznania by艂y przede wszystkim badania cytologiczne (98%-97%-98% chorych), cytoenzymatyczne (83%-85%-85%) i immunofenotypowe (87%-89%-88%) (tab. 5). Badanie histologiczne szpiku kostnego wykonane by艂o w tym czasie u 36%, 31% i 30% chorych. Badanie cytogenetyczne wykonano u 56%, 62% i 72% chorych, w tym w wi臋kszo艣ci u chorych poni偶ej 60 roku 偶ycia (odpowiednio u 75%, 80% i 85% chorych). W latach 2004, 2005 i 2006, badania molekularne wykonano u 28%, 31% i 36% chorych z OB. Wi臋kszo艣膰 z nich przeprowadzono w grupie chorych m艂odszych poni偶ej 60 roku 偶ycia (odpowiednio u 39%, 42% i 52% chorych) (tab. 5).
Tabela 5. Wykonane badania diagnostyczne i zastosowane leczenie u chorych na ostre bia艂aczki w latach 2004-2006 (% zg艂oszonych do Rejestru chorych).
Zastosowane badania i leczenie200420052006
Badania
mmCytologiczne989798
mmCytoenzymatyczne838585
mmHistologiczne363130
mmImmunofenotypowe878988
mmCytogenetyczne566272
mmmm< 60 r偶.758085
mmmm 60 r偶.344359
mmMolekularne283136
mmmm< 60 r偶.394252
mmmm 60 r偶.161820
Leczenie
mmRadykalne787669
mmPaliatywne191724
mmInne, zgon, brak danych367
mmW ramach pr贸b klinicznych193841
W latach 2004, 2005 i 2006, radykalne programy chemioterapii ukierunkowane na uzyskanie ca艂kowitej remisji (CR) zastosowano u 78%, 76% i 69% chorych z OB. Leczenie paliatywne, ukierunkowane jedynie na 艂agodzenie objaw贸w chorobowych, wyd艂u偶enie i popraw臋 jako艣ci 偶ycia, zastosowano w tym samym czasie u 19%, 17% i 24% chorych. Leczenie radykalne i paliatywne przeprowadzono w ramach kontrolowanych pr贸b klinicznych odpowiednio u 19%, 38% i 41% chorych (tab. 5).
W艣r贸d zg艂oszonych do Rejestru zachorowa艅 w latach 2004, 2005 i 2006 przewa偶a艂o rozpoznanie OBS, kt贸re stanowi艂o 81%, 84% i 85% wszystkich rozpozna艅 OB. W tej grupie nieznaczn膮 przewag臋 uzyskali chorzy w wieku starszym (powy偶ej 60 roku 偶ycia), kt贸rzy stanowili w kolejnych latach 53%, 53% i 55% wszystkich chorych z OBS (tab. 3). Standaryzowany wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OBS wynosi艂 og贸艂em 2,1/100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia. Analiza zachorowa艅 na OBS w poszczeg贸lnych grupach wiekowych wykaza艂a stopniowe zwi臋kszanie si臋 liczby zachorowa艅 wraz z wiekiem, osi膮gaj膮c najwi臋ksze warto艣ci powy偶ej 70 roku 偶ycia (ryc. 1 i 2). Odsetek chorych z ustalonym rozpoznaniem poszczeg贸lnych podtyp贸w OBS, zgodnie z klasyfikacj膮 WHO, by艂 podobny w kolejnych latach (tab. 3). W latach 2004, 2005 i 2006, OBS z okre艣lonymi zaburzeniami genetycznymi rozpoznano u 11%-12%-11% chorych, z wieloliniow膮 dysplazj膮 u 21%-22%-19% chorych, bia艂aczki wt贸rne u 2%-3%-3% chorych, OBS niesklasyfikowane i okre艣lane wed艂ug klasyfikacji Francusko-Ameryka艅sko-Brytyjskiej (FAB) u 44%-41%-46% oraz pozosta艂e OBS (dwuliniowe, dwufenotypowe, niesklasyfikowane) u 22%-22%-21% chorych.
Ryc. 1. Liczba zachorowa艅 na ostre bia艂aczki szpikowe (A) i ostre bia艂aczki limfoblastyczne (B) zg艂oszonych w latach 2004-2006 w odpowiednich grupach wiekowych.
Ryc. 2. Surowe wsp贸艂czynniki zachorowalno艣ci na ostre bia艂aczki szpikowe (A) i ostre bia艂aczki limfoblastyczne (B) w odpowiednich grupach wiekowych.
W艣r贸d zg艂oszonych do Rejestru zachorowa艅 w latach 2004, 2005 i 2006, OBL stanowi艂y 19%, 16% i 15% wszystkich rozpozna艅 OB (tab. 3). Standaryzowany wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OBL wynosi艂 og贸艂em 0,4/100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia. W tej grupie przewag臋 uzyskali chorzy w m艂odszym wieku (poni偶ej 60 roku 偶ycia), kt贸rzy stanowili w kolejnych latach 76%, 73% i 79% wszystkich chorych z OBL (tab. 3). Analiza zachorowa艅 na OBL w poszczeg贸lnych grupach wiekowych wykaza艂a najwi臋ksz膮 liczb臋 zachorowa艅 w drugiej i trzeciej dekadzie 偶ycia, stopniowy spadek liczby zachorowa艅 u os贸b w czwartej i pi膮tej dekadzie, ponowny wzrost u os贸b w sz贸stej i si贸dmej dekadzie i zmniejszenie liczby zachorowa艅 w 贸smej dekadzie 偶ycia (ryc. 1 i 2). Odsetek chorych z ustalonym rozpoznaniem poszczeg贸lnych podtyp贸w OBL, zgodnie z klasyfikacj膮 WHO, by艂 podobny w kolejnych latach. W latach 2004, 2005 i 2006, OBL z kom贸rek B stanowi艂y 68%, 77% i 78% og贸艂u zachorowa艅 na OBL, a z kom贸rek T, odpowiednio 32%, 23% i 22%.
Dyskusja
Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych utworzony w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii z inicjatywy PALG w 2003 r. opiera si臋 na rejestrach szpitalnych i dobrowolnym raportowaniu danych przez poszczeg贸lne o艣rodki. W latach 2004-2006 zg艂oszenia zachorowa艅 na OB do Rejestru uzyskano ze wszystkich klinicznych o艣rodk贸w hematologicznych i wielu oddzia艂贸w szpitalnych o profilu hematologicznym w Polsce. Nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e nie wszystkie oddzia艂y hematologiczne corocznie przysy艂a艂y zg艂oszenia oraz nie by艂o zg艂osze艅 z innych ni偶 hematologiczne oddzia艂贸w szpitalnych. Cz臋艣膰 chorych z OB, zw艂aszcza w starszym wieku i wsp贸艂istniej膮cymi schorzeniami ze strony innych narz膮d贸w, nie trafia do specjalistycznych o艣rodk贸w hematologicznych. Ponadto niekt贸re o艣rodki hematologiczne zg艂asza艂y podobn膮 roczn膮 liczb臋 zachorowa艅 przez kolejne lata, a inne istotnie r贸偶ni膮ce si臋. Wydaje si臋, 偶e by艂o to spowodowane r贸偶n膮 aktywno艣ci膮 o艣rodk贸w w raportowaniu danych, a nie r贸偶nic膮 w zachorowalno艣ci w kolejnych latach i w poszczeg贸lnych regionach kraju. Oznacza to, 偶e przedstawione dane epidemiologiczne nie odzwierciedlaj膮 do ko艅ca skali zachorowa艅 na OB w Polsce. Bardziej wiarygodne w odniesieniu do rzeczywistej zachorowalno艣ci s膮 rejestry populacyjne, jednak taki rejestr OB nie istnieje w kraju.
Standaryzowany dla wieku wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OB w populacji polskiej os贸b doros艂ych wyni贸s艂 og贸艂em 2,5/100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia, w tym dla OBS 2,1/100 000 i OBL 0,4/100 000. S膮 to wsp贸艂czynniki ni偶sze, ni偶 raportowane w innych krajach (4, 5, 7). Wed艂ug danych NCI w USA, wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na OBS wynosi艂 3,6/100 000, a OBL 1,6/100 000 (1). Ni偶sz膮 warto艣膰 wska藕nika zachorowalno艣ci w por贸wnaniu z innymi krajami nale偶y t艂umaczy膰 nie tylko niepe艂n膮 sprawozdawczo艣ci膮, ale tak偶e faktem, 偶e nasz Rejestr obejmowa艂 populacj臋 w wieku powy偶ej 18 lat, a wi臋c nie obejmowa艂 zachorowa艅 u dzieci i m艂odzie偶y. W Polsce odnotowuje si臋 oko艂o 30-60 nowych zachorowa艅 na OBS rocznie u os贸b poni偶ej 18 roku 偶ycia. Brak tych danych nie rzutowa艂 w istotny spos贸b na wska藕nik zachorowalno艣ci na OB w naszym Rejestrze (10). Jednak zachorowania na OBL s膮 zdecydowanie cz臋stsze u dzieci i m艂odzie偶y ni偶 u doros艂ych (1, 10, 11). W 1999 roku rozpoznano w Polsce 248 nowych przypadk贸w OBL u pacjent贸w w wieku poni偶ej 18 lat (10), a wi臋c oko艂o dwukrotnie wi臋cej ni偶 w grupie chorych powy偶ej 18 roku 偶ycia w latach 2004-2006. Wska藕nik zachorowa艅 na OB, w tym przede wszystkim na OBL wyliczony tylko dla populacji doros艂ych wed艂ug danych z naszego Rejestru, posiada warto艣膰 istotnie ni偶sz膮, ni偶 wyliczony dla ca艂ej populacji w kraju.
Chocia偶 Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych utworzony w IHT z du偶ym prawdopodobie艅stwem nie oddaje liczby wszystkich zachorowa艅 na OB, to wiarygodna jest struktura zachorowa艅 oraz dane dotycz膮ce post臋powania diagnostycznego i leczenia. W艣r贸d nowych zachorowa艅 na OB, zaznacza si臋 niewielka przewaga p艂ci m臋skiej (oko艂o 53%) i zdecydowana przewaga zachorowa艅 na OBS (ponad 80%). Tendencje takie wyst臋puj膮 r贸wnie偶 w innych populacjach (1, 2, 4, 5, 6). Przeprowadzona analiza liczby i wsp贸艂czynnika zachorowa艅 dla poszczeg贸lnych grup wiekowych, w tym 18-29, 30-39, 40-49, 50-59, 60-69 i powy偶ej 70 lat wykaza艂a podobne tendencje do obserwowanych w innych krajach (1). Zachorowalno艣膰 na OBS wzrasta wraz z wiekiem i osi膮ga najwy偶sze warto艣ci powy偶ej 70 roku 偶ycia. Zachorowalno艣膰 na OBL jest najwy偶sza w drugiej i trzeciej dekadzie 偶ycia, nast臋pnie spada i ponownie wzrasta u os贸b po 50 roku 偶ycia. Dane te wskazuj膮 na istnienie r贸偶nic etiopatogenetycznych w powstawaniu OBS i OBL we wszystkich badanych populacjach, w tym w populacji polskiej.
Typowa dla innych populacji i stwierdzona tak偶e w Rejestrze Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych przy IHT, jest wi臋ksza zachorowalno艣膰 na OBL z kom贸rek B, ni偶 T-kom贸rkowe (1, 5, 7). Problem rozpozna艅 podtyp贸w OBS wed艂ug klasyfikacji WHO jest bardziej z艂o偶ony, gdy偶 opr贸cz bada艅 cytologicznych, cytochemicznych i immunofenotypowych, nale偶y ponadto przeprowadzi膰 diagnostyk臋 cytogenetyczn膮 i molekularn膮 (3). Analiza uzyskanych do Rejestru danych wykaza艂a, 偶e badania cytogenetyczne i molekularne s膮 wykonywane tylko u cz臋艣ci chorych. Badania cytogenetyczne przeprowadzono u oko艂o 2/3, podczas gdy badania molekularne u oko艂o 1/3 chorych z OB. Dane te 艣wiadcz膮 o ograniczonej dost臋pno艣ci specjalistycznych pracowni w Polsce, kt贸ra w wi臋kszym stopniu dotyczy pracowni molekularnych ni偶 cytogenetycznych. Optymistycznym jest stale rosn膮cy odsetek chorych, u kt贸rych wykonuje si臋 te badania. W przypadku bada艅 cytogenetycznych, odsetek ten wzr贸s艂 w kolejnych 3 latach z 56% do 72%, a w przypadku bada艅 molekularnych z 28% do 36%. Maj膮c na uwadze ograniczon膮 dost臋pno艣膰 bada艅 cytogenetycznych i molekularnych w Polsce, nale偶y z du偶膮 ostro偶no艣ci膮 analizowa膰 raportowane podtypy OBS wed艂ug klasyfikacji WHO. T艂umaczy ona niewielki odsetek rozpozna艅 OBS z okre艣lonymi zaburzeniami genetycznymi (oko艂o 11%) i stosunkowo wysoki odsetek bia艂aczek niezdefiniowanych (oko艂o 22%), warto艣ci, kt贸re istotnie odbiegaj膮 od obserwowanych w innych o艣rodkach (8, 9).
Zas艂uguj膮cym na podkre艣lenie jest fakt cz臋stszego wykonywania bada艅 cytogenetyczno-molekularnych u chorych poni偶ej 60 roku 偶ycia, dla kt贸rych wyniki tych bada艅 maj膮 istotne implikacje terapeutyczne. Wi臋kszo艣膰 chorych w tej grupie wiekowej kwalifikowanych jest do radykalnego leczenia, ukierunkowanego na uzyskanie CR, a nawet wyleczenia. Dodatkowo, obecno艣膰 nieprawid艂owo艣ci molekularnych i/lub cytogenetycznych w kom贸rkach bia艂aczkowych mo偶e stanowi膰 istotne wskazanie do intensyfikacji leczenia pierwszej linii autologicznym przeszczepieniem macierzystych kom贸rek krwiotw贸rczych (auto-HSCT) i/lub poszukiwania dawcy do przeszczepienia kom贸rek allogenicznych (allo-HSCT). Stwierdzenie takich nieprawid艂owo艣ci na pocz膮tku choroby, umo偶liwia r贸wnie偶 p贸藕niejsze monitorowanie skuteczno艣ci leczenia na poziomie molekularnej choroby resztkowej. Dane z Rejestru wskazuj膮, 偶e leczenie radykalne zastosowano w ponad 2/3 przypadk贸w wszystkich zachorowa艅 na OB, przy czym zdecydowan膮 wi臋kszo艣膰 tych chorych stanowili ludzie poni偶ej 60 roku 偶ycia. Oznacza to, 偶e cho膰 dost臋pno艣膰 metod molekularnych i cytogenetycznych w Polsce jest wci膮偶 niewystarczaj膮ca, to podejmowane s膮 starania dla optymalnego ich wykorzystania w tych grupach chorych z OB, dla kt贸rych maj膮 one najwi臋ksze znaczenie kliniczne.
Na podkre艣lenie zas艂uguje r贸wnie偶 stale rosn膮cy odsetek chorych leczonych wed艂ug program贸w chemioterapii w ramach kontrolowanych pr贸b klinicznych. W 2004 roku jedynie 19% chorych z OB by艂o leczonych w ramach pr贸b klinicznych, w 2005 roku 38%, a w 2006 roku 41% chorych. Udzia艂 mniejszej ni偶 50% populacji os贸b chorych w kontrolowanych pr贸bach klinicznych raportowany jest tak偶e przez innych autor贸w (12). Oznacza to, 偶e prowadzone w Polsce pr贸by kliniczne u chorych na OB, przede wszystkim w ramach projekt贸w grupy PALG, s膮 por贸wnywalne pod wzgl臋dem populacyjnym z badaniami prowadzonymi przez o艣rodki w innych krajach, ale podobnie jak one, nie s膮 w pe艂ni reprezentatywne dla ca艂ej populacji chorych na bia艂aczki.
Wnioski
Utworzony z inicjatywy PALG Rejestr Zachorowa艅 na Ostre Bia艂aczki u Os贸b Doros艂ych przy Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w 2003 roku nie oddaje jak dot膮d pe艂nej liczby zachorowa艅 na OB w Polsce. W latach 2004-2006, standaryzowany dla wieku wsp贸艂czynnik zachorowalno艣ci na 100 000 mieszka艅c贸w powy偶ej 18 roku 偶ycia wyni贸s艂 og贸艂em 2,5, w tym dla OBS 2,1 i OBL 0,4. Uzyskane wsp贸艂czynniki zachorowalno艣ci s膮 ni偶sze ni偶 raportowane w rejestrach innych kraj贸w rozwini臋tych, ale struktura zachorowa艅 w odniesieniu do podtyp贸w OB, wieku i p艂ci chorych wykazuje podobne zale偶no艣ci. Dane z Rejestru wskazuj膮 na wci膮偶 niedostateczne wykonywanie bada艅 genetycznych w chwili rozpoznania OB, uniemo偶liwiaj膮ce u艣ci艣lenie diagnozy zgodnej z obecnie obowi膮zuj膮c膮 klasyfikacj膮 chor贸b nowotworowych uk艂adu krwiotw贸rczego wed艂ug WHO. Istnieje potrzeba dalszego prowadzenia Rejestru, kt贸ry mo偶e by膰 pomocny nie tylko w ocenie liczby nowych zachorowa艅 na OB i ich tendencji w latach przysz艂ych, ale tak偶e dla okre艣lenia potrzeb na specjalistyczne metody diagnostyczne i badania kliniczne w tym zakresie w Polsce.
Pi艣miennictwo
1. Ries L., et al.: SEER Cancer Statistics Reviev, 1975-2004, National Cancer Institute. Bethesda, MD; http://seer.cancer.gov/csr/1975-2004/, 2007.
2. Sefery艅ska I., et al.: Epidemiologia ostrych bia艂aczek. Acta. Haematol. Pol., 2005; 36: 269-281.
3. Harris N.L., et al.: World Health Organization Classification of Neoplastic Diseases of Hematopoietic and Lymphoid Tissues: Report of the Clinical Advisory Committee Meeting – Airlie House, Virginia, November 1997. J. Clin. Oncol., 1999; 17: 3835-3849.
4. Greer J.P., et al.: Acute Myeloid Leukemia in Adults. Wintrobe´s Clinical Hematology. Red. Green J.P. Lippincott Williams and Wilkins. Philadelphia 2004: 2097-2133.
5. Cao T.M., Coutr S.E.: Acute Lymphoblastic Leukemia in Adults. Wintrobe´s Clinical Hematology. Red. Green J.P. Lippincott Williams and Wilkins. Philadelphia 2004: 2077-2096.
6. Miller K.B., Daoust P.R.: Clinical Manifestations of Acute Myeloid Leukemia. Hematology. Basic Principles and Practice. Red. Hoffman R., Churchill Livingstone, New York 2000: 999-1089.
7. Pendergrass T.W.: Epidemiology of Acute Lymophoblastic Leukemia. Sem. Oncol. 1985; 12:80-91.
8. Schoch C., et al.: Acute myeloid leukemia with recurring chromosome abnormalities as defined by the WHO-classification: incidence of subgroups, additional genetic abnormalities, FAB subtypes and age distribution in an unselected series of 1897 patients with acute myeloid leukemia. Haematologica 2003; 88: 351-352.
9. Bao L., et al.: Prospective study of de novo acute myelogenous leukemia according to the WHO classification; subtypes, cytogenetic features and FLT3 mutations. Eur. J. Haematol., 2006; 77: 35-45.
10. Kowalczyk J.R., et al.: Incidence of childhood cancers in Poland in 1995-1999. Med. Sci. Monit., 2002; 8: CR587-590.
11. Birch J.M., et al.: Incidence of malignant disease by morphological type, in young persons aged 12-24 years in England, 1979-1997. Eur. J. Cancer 2003; 39: 2622-2631.
12. Mengis C., et al.: Assessment of differences in patient populations selected for excluded from participation in clinical phase III acute myelogenous leukemia trials. J. Clin. Oncol. 2003; 21: 3933-3939.
otrzymano: 2007-01-29
zaakceptowano do druku: 2007-05-07

Adres do korespondencji:
*Ilona Sefery艅ska
Klinika Hematologii
Instytut Hematologii i Transfuzjologii
ul. Indiry Gandhi 14, 02-776 Warszawa
tel. (0-22) 349-63-34, fax: (0-22) 349-63-35
e-mail: iseferynska@wp.pl

Post阷y Nauk Medycznych 7-8/2007
Strona internetowa czasopisma Post阷y Nauk Medycznych

Pozosta艂e artyku艂y z numeru 7-8/2007: