Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 7-8/2007, s. 298-303
*Jacek Nowak, Elżbieta Graczyk-Pol, Renata Mika-Witkowska, Małgorzata Zajko,
Marta Rogatko-Koroś, Jadwiga Sak-Budzisz
Skuteczność poszukiwania przez Ośrodek Instytutu Hematologii i Transfuzjologii niespokrewnionych dawców komórek krwiotwórczych w krajowych i zagranicznych rejestrach w latach 2001-2006 dla pacjentów z ostrymi i przewlekłymi białaczkami
Efficacy of bone marrow donor searches performed by Institute
of Haematology and Blood Transfusion in domestic and foreign registries in 2001-2006 for the patients with acute and chronic leukemia
Samodzielna Pracownia Immunogenetyki Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. n. med. Krzysztof Warzocha
Streszczenie
Wstęp. Przeprowadzenie transplantacji komórek krwiotwórczych (TKK) u chorych z ostrymi lub przewlekłymi białaczkami uzależnione jest od dostępności dawcy o wysokim stopniu zgodności immunogenetycznej, najczęściej w zakresie 10/10 alleli loci A, B, Cw, DRB1 i DQB1 głównego kompleksu zgodności tkankowej HLA (human leukocyte antigen). Niektóre cechy biologiczne dawcy, takie jak wiek, płeć, status CMV i in. wpływające na przebieg potransplantacyjny mogą stanowić dodatkowe kryterium doboru dawcy tylko w przypadkach, gdy chory posiada wielu dawców zgodnych w zakresie HLA.
Materiał i metody. Analizie poddano 360 procedur doboru niespokrewnionego dawcy szpiku przeprowadzonych w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w latach 2001-2006.
Wyniki. W przedstawionych badaniach jednoośrodkowych ukończono 322 procedury. W latach 2001-2006 przeważały następujące rodzaje wskazań do TKK: przewlekła białaczka szpikowa (PBSz) – 94 (26%), ostra białaczka limfoblastyczna – 86 (24%) i ostra białaczka szpikowa – 85 (24%). Nastąpił stopniowy spadek odsetka chorych kwalifikowanych z PBSz (z 43% w 2001 r. do 13% w 2006 r.) i wzrost odsetka chorych z ostrymi białaczkami (z 38% do 56% w tych samych latach). Lekarze ośrodków przeszczepowych zaakceptowali dobranego dawcę dla 226 (70%), w tym zgodnego w zakresie 10/10 alleli dla 148 (46%), a częściowo niezgodnego (7-9/10 alleli) dla 79 (25%) chorych. Dla 47 (20,8%) chorych dawca pochodził z rejestrów polskich. Wzrost odsetka polskich dawców skorelowany był silniej ze wzrostem całkowitej liczby dawców (ABDR + AB) w polskich rejestrach (r = 0,87; p = 0,024; df = 4), niż ze wzrostem liczby dawców ABDR (r = 0,82; p = 0,046; df = 4), co oznacza ich równoważną przydatność przy zastosowaniu algorytmu doboru obejmującego wybranych dawców AB. U zaakceptowanych w latach 2001-2006 dawców częściowo niezgodnych zmniejszeniu (z 63% do 13%) uległ odsetek niezgodnych alleli HLA klasy I z niekorzystną substytucją aminokwasu w pozycji 116. Nie uległ natomiast zmianie odsetek niezgodności HLA związanych z niezgodnością ligacji KIR, uważanych za korzystniejsze od niezgodnych HLA związanych ze zgodnością KIR.
Wnioski. Ponad 70% polskich chorych z ostrymi i przewlekłymi białaczkami ma szansę doboru do TKK niespokrewnionego dawcy zgodnego lub z dopuszczalną niezgodnością HLA. Liczebny rozwój krajowych rejestrów niespokrewnionych dawców szpiku może poprawić przydatność dobieranych dawców i zwiększyć odsetek polskich chorych mogących skorzystać z tej formy leczenia. W doborze dawców dla chorych nie posiadających w pełni zgodnego dawcy istnieje możliwość wyboru niezgodnych alleli o najmniejszej szkodliwości.
Summary
Introduction. Availability of therapeutic stem cell transplantation (SCT) for patients with chronic and acute leukemia depends on selection of HLA acceptable donor.
Materials and methods. The analysis comprised 360 procedures including 322 procedures completed of bone marrow donor search performed at Institute of Haematology and Transfusion Medicine in 2001-2006.
Results. Chronic myeloid leukemia (CML) – 94 (26%), acute lymphoblastic leukemia – 86 (24%) and acute myeloid leukemia – 85 (24%) were the most frequent indications for SCT in 322 donor search procedures. In the peroid of 2001-2006 a significant reduction of CML and elevation of acute leukemia patient percentages were noted. An acceptable donor was selected, for 226 (70%) patients including 148 (46%) perfectly matched and 79 (25%) donors with acceptable mismatch. For 47 (20,8%) patients the donor was selected from the Polish registry. The correlation of the number of Polish patients for whom a Polish donor was selected with the total number of potential donors (ABDR + AB) in Polish registries (r = 0,87; p = 0,024; df = 4) was higher than correlation with the number of Polish ABDR donors (r=0.82; p=0.046; df=4). In the years 2001-2006 the percentage of mismatches with adverse aminoacid substitution in position 116 of class I molecule was successively reduced. On the contrary, the percentage of favorable KIR ligand mismatches remained unchanged.
Conclusions. More than 70% of Polish leukemia patients have an acceptable unrelated donor for SCT. Substantial enrichment of Polish bone marrow donor registries would further improve the quality of selected donors and increase the number of patients to benefit from this therapy. In the absence of fully matched donor, a selection of partly mismatched donor with the top permissive mismatch, should be considered.
Wstęp
Ponad 70% pacjentów z chorobami poddającymi się leczeniu allogeniczną transplantacją komórek krwiotwórczych (TKK) nie posiada zgodnego rodzinnego dawcy. Przeprowadzenie u nich zabiegu TKK uzależnione jest od dobrania niespokrewnionego dawcy o wystarczającym stopniu zgodności immunogenetycznej, najczęściej w zakresie 10 alleli loci A, B, Cw, DRB1 i DQB1 głównego kompleksu zgodności tkankowej HLA (human leukocyte antigen) (1-4). W rejestrach światowych zgromadzono wstępne dane immunogenetyczne ponad 11 milionów, a w polskich ponad 35 tysięcy potencjalnych niespokrewnionych dawców szpiku (5). Pomimo mnogości dawców nie dla wszystkich pacjentów udaje się dobrać dawcę zgodnego w zakresie 10 alleli, w związku z olbrzymim polimorfizmem najistotniejszych loci HLA. Badania kliniczne, przeprowadzane najczęściej w formie case-control wykazały negatywne oddziaływanie niezgodności alleli HLA na wynik TKK, zależne zarówno od liczby (6, 7), jak i jakości niezgodnych alleli (3, 8). Sugeruje się permisywność niektórych typów niezgodności HLA (9, 10), a także możliwość oddziaływania szeregu innych niż HLA czynników genetycznych (11) oraz wpływ bliskości etnicznej i genetycznej (12, 13), różnicy płci (14) pomiędzy dawcą a biorcą, immunizacji (14) i wieku dawcy (14, 15, 16), jak również stanu nosicielstwa CMV (17) i innych herpeswirusów (18). W różnych ośrodkach uzyskano rozbieżne wyniki badań odnośnie znaczenia niezgodności grup krwi układu AB0 w TKK (14, 19). Badania wieloośrodkowe wykazały, że u pacjentów rasy białej niezależny negatywny wpływ na przeżycie chorych po TKK oraz na wystąpienie ostrej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi ma alleliczna i antygenowa niezgodność HLA locus Cw, B i DRB1 (20, 21). Niezgodność dwóch i więcej alleli/antygenów oddziałuje negatywnie silniej niż pojedyncza niezgodność, a niezgodność pojedynczego antygenu oddziałuje silniej niż niezgodność pojedynczego allelu (7, 22, 23). Szczególne, negatywne oddziaływanie na wynik TKK ma mieć substytucja aminokwasu w pozycji 116 (24) w cząsteczce HLA klasy I. Pozytywne oddziaływanie ma wykazywać niezgodność alleli HLA klasy I jako ligandów KIR, obejmująca substytucje aminokwasów w pozycjach 80 i 77 w porównaniu z niezgodnością HLA bez niezgodności KIR (9). Wymienione czynniki mogą być uwzględnione w procesie doboru o ile są one znane u chorego i potencjalnego dawcy oraz istnieje więcej niż jeden potencjalny dawca dla danego chorego. Celem pracy było określenie skuteczności i ocena jakościowa doboru niespokrewnionych dawców komórek krwiotwórczych dla chorych z ostrymi i przewlekłymi białaczkami w latach 2001-2006.
Materiał i metody
Analizie poddano 360 procedur i wyników doboru niespokrewnionego dawcy komórek krwiotwórczych przeprowadzonych w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii, zleconych w latach 2001-2006 i zakończonych dobraniem lub wykluczeniem możliwości dobrania dawcy. Kryterium dobrania dawcy była jego akceptacja przez lekarzy ośrodka transplantacji szpiku. Przed rozpoczęciem procedury wszyscy pacjenci zostali w pełni poinformowani na temat procedury doboru niespokrewnionego dawcy szpiku oraz wyrazili pisemną zgodę na dobór i udział w badaniach. Dobory zostały przeprowadzone w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii (IHiT) zgodnie z zasadami immunogenetyki populacyjnej, standardami World Marrow Donor Association oraz wcześniej opisaną metodą selekcji dawców AB (25). Dawcy i pacjenci byli typowani w zakresie genów HLA zgodnie ze standardami Europejskiej Federacji Immunogenetyki i zaleceniami Polskiego Towarzystwa Immunogenetycznego.
Wyniki i omówienie
W latach 1999-2000 nie istniała w Polsce jednolita procedura finansowania procedur doboru niespokrewnionych dawców komórek krwiotwórczych. W związku z tym dobory i zabiegi TKK od dawcy niespokrewnionego odbywały się sporadycznie. W latach 2001-2006, w związku z wdrożeniem przez MZ regularnego finansowania za pośrednictwem Poltransplantu przeprowadzono w IHiT 360 procedur doboru niespokrewnionego dawcy komórek krwiotwórczych, na zlecenie wszystkich krajowych ośrodków wykonujących TKK od dawców niespokrewnionych. Trzydzieści osiem (11%) spośród 360 procedur wycofano przed ich ukończeniem z powodu zgonu, zmiany kwalifikacji lub rezygnacji pacjenta.
Wskazania do TKK obejmowały zakres chorób zgodny ze standardami European Group for Blood and Marrow Transplantation w adaptacji Jędrzejczaka (26). Wśród zgłoszeń do doboru niespokrewnionego dawcy szpiku przeważały przypadki przewlekłej białaczki szpikowej – 94 (26%) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej – 86 (24%) i ostrej białaczki szpikowej – 85 (24%). Tylko w 11 (3%) przypadkach wskazanie stanowiła przewlekła białaczka limfatyczna. Pozostałe wskazania były to: zespoły mielodysplastyczne – 21 (6%), ciężka aplazja – 19 (5%), nocna napadowa hemoglobinuria – 10 (3%) oraz rzadziej, nieziarnicze chłoniaki i ziarnica złośliwa osteomielofibroza, adrenoleukodystrofia, zespół Ommena, przewlekła białaczka prolimfocytowa, zespół Wiscotta Aldricha, hemofagocytoza, wrodzona neutropenia, szpiczak mnogi i rak nerki. W ostatnich latach nastąpił stopniowy spadek odsetka chorych kwalifikowanych z PBSz (z 43% w 2001 r. do 13% w 2006 r.) i wzrost odsetka chorych z ostrymi białaczkami (z 38% do 56% w tych samych latach, ryc. 1).
Ryc. 1. Udział procentowy pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową, ostrymi białaczkami i innymi chorobami wśród chorych, dla których wykonywano procedurę doboru niespokrewnionego dawcy komórek krwiotwórczych w latach 2001-2006. b – współczynnik nachylenia krzywej.
Skuteczność doboru dawcy, którą definiowano jako akceptację dawcy przez lekarzy ośrodka transplantacji szpiku nie była uzależniona od rozpoznania, lecz raczej od popularności genotypu HLA pacjenta. Spośród ukończonych 322 procedur dobrano dawcę dla 226 (70%) chorych, z czego dla 148 (46%) całkowicie zgodnego (10/10 alleli), a dla 79 (25%) częściowo niezgodnego (9, 8 lub 7/10). Dla 95 (30%) chorych nie było możliwe dobranie akceptowalnego dawcy (tab. 1).
Tabela 1. Liczba chorych i wynik doboru dawcy komórek krwiotwórczych w latach 2001-2006.
RokLiczba chorych, dla których dawca był:
DobranyCałkowicie zgodnyZaakceptowany niezgodnyBrak akceptowalnego dawcyRazem
200129 (74%)18 (46%)12 (31%)10 (26%)40
200230 (71%)18 (43%)12 (29%)12 (29%)42
200334 (67%)25 (49%)9 (18%)17 (33%)51
200444 (65%)34 (50%)10 (15%)24 (35%)68
200547 (65%)23 (32%)24 (33%)24 (33%)71
200642 (84%)30 (60%)12 (24%)8 (16%)50
Razem226 (70%)148 (46%)79 (25%)95 (30%)322
W 33% doborów pierwszy dawca wybrany z rejestrów okazał się całkowicie zgodny na poziomie alleli (10/10) i został zaakceptowany do TKK (tab. 2). Był to wysoki odsetek zważywszy, że wyboru dokonywano jedynie na podstawie analizy danych rejestrowych, przeważnie niekompletnych. Dodatkowo, dla 13% pacjentów udało się dobrać również całkowicie zgodnego dawcę, jednak aby to osiągnąć konieczne było szersze przebadanie kilku dawców i sprowadzenie próbek krwi kolejno od 2-4 wyselekcjonowanych dawców. Dzięki zdobytemu w poprzednich latach doświadczeniu i zwiększeniu liczby dawców w rejestrach odsetek chorych, dla których w 2006 roku dobrano w pełni zgodnych dawców wyniósł 60% (tab. 2).
Tabela 2. Liczba chorych, dla których w latach 2001-2006 dobrano całkowicie zgodnych dawców (10/10 alleli) w zakresie HLA-A, B, Cw, DRB1 i DQB1.
RokLiczba chorych, dla których dawca był:
Całkowicie zgodnyPierwszy trafionyTrudny ale zgodny
200118 (46%)14 (36%)4 (10%)
200218 (43%)13 (31%)5 (12%)
200325 (49%)17 (33%)8 (16%)
200434 (50%)21 (31%)13 (19%)
200523 (32%)16 (22%)7 (10%)
200630 (60%)24 (48%)6 (12%)
Razem148 (46%)105 (33%)43 (13%)
Chorzy, dla których dobrano częściowo niezgodnego dawcę (79/322) zostali przeanalizowani w zakresie liczby niezgodnych alleli, swoistości niezgodnego locus i obecności uważanej za szkodliwą substytucji aminokwasu w pozycji 116 cząsteczki HLA (24). Pojedynczą niezgodność (9/10) zaakceptowano u 73%, a niezgodność 2 i 3 alleli (8 i 7/10) – odpowiednio u 23% i 4% niezgodnych dawców. Liczebność i odsetek niezgodności w poszczególnych loci wynosiły: A – 8 (7%), B – 29 (26%), Cw – 51 (46%), DRB1 – 4 (3,6%), DQB1 – 18 (16%). Spośród 68 chorych, dla których dawca był niezgodny w zakresie HLA klasy I, u 36 (53%) wystąpiła substytucja aminokwasu w pozycji 116, uważana za klinicznie niekorzystną w stosunku do innych substytucji (24). U 28 (41%) wystąpiła niezgodność HLA jako ligandów KIR w kierunku GvH (graft versus host, przeszczep przeciw gospodarzowi). Niezgodność tego typu jest uważana za korzystniejszą niż niezgodność HLA bez niezgodności w zakresie ligacji KIR w kierunku GvH (9). W związku z wdrożeniem analizy sekwencji aminokwasów w niezgodnych cząsteczkach HLA klasy I zanotowano spadkową tendencję liczby dobranych i zaakceptowanych dawców z substytucją aminokwasu w pozycji 116 (z 63% w latach 2001-2004 do 10% w 2006 r.).
W przypadkach znalezienia w rejestrach większej liczby potencjalnych, całkowicie zgodnych dawców możliwy był niekiedy wybór dawcy płci męskiej dla chorego płci męskiej – u 51 (65%) na ogólną liczbę 78 chorych płci męskiej posiadających wielu potencjalnych dawców. Wybór dawcy poniżej 30 roku życia był możliwy u 76 (63%) spośród 120 chorych posiadających więcej niż jednego potencjalnego dawcę. Tylko sporadycznie selekcjonowano dawców w zakresie statusu immunizacji, tj. liczby otrzymanych transfuzji i ew. przebytych ciąż (11%), a także obecności przeciwciał przeciwko CMV (9%) i grupy krwi (7%), gdyż dane te są rzadko dostępne, a jednocześnie kryteria zgodności HLA, płci i wieku były uważane za nadrzędne. Pod względem etnicznym preferowano polskich dawców, jako najbliższych etnicznie i genetycznie w stosunku do polskich chorych. W związku z rutynowym badaniem dawców krajowych AB we wszystkich przypadkach braku krajowego dawcy ABDR dobrano polskiego dawcę dla 47 (20,8%) chorych (tab. 3), ale większość dawców – 124 (55%) pochodziła z rejestru niemieckiego jako znacznie liczniejszego i zbliżonego genetycznie. Po ok. 6% dobranych dawców pochodziło z rejestrów włoskiego i brytyjskich, a pojedynczy dawcy rekrutowali się z rejestrów czeskich, izraelskich oraz kilku rejestrów europejskich. Z rejestru Fundacji Urszuli Jaworskiej pochodziło 18 (38%) polskich dawców, 11 (23%) z rejestru Poltransplantu, a 10 (21%) z rejestru IHiT. Wysoki odsetek i przynależność rejestrowa polskich dawców były związane z rygorystycznym przestrzeganiem algorytmu uzupełniania typowania DRB1 u dostępnych polskich dawców AB w przypadkach braku polskich dawców ABDR.
Tabela 3. Liczba chorych, dla których w latach 2001-2006 dobrano krajowego lub zagranicznego dawcę komórek krwiotwórczych.
RokLiczba chorych, dla których dawca pochodził z:
PolskiZagranicy% polskich dawców
200152417,2%
200232710,0%
200372720,6%
2004143031,8%
2005123525,5%
200663614,3%
Razem4717920,8%
Wzrost bezwzględnej liczby chorych, dla których w kolejnych latach dobrano krajowych dawców skorelowany był ze wzrostem liczby potencjalnych dawców ABDR w krajowych rejestrach (r=0,82; p=0,046; df=4) lecz, co ciekawe, jeszcze silniejsza była korelacja ze wzrostem całkowitej liczby polskich dawców (dawcy AB + dawcy ABDR) (r=0,87; p=0,024; df=4).
Dyskusja
Allogeniczna TKK pozostaje podstawową metodą pozwalającą na radykalne wyleczenie pacjentów z ostrymi i przewlekłymi białaczkami. Postępy w zakresie celowanych metod terapeutycznych przy użyciu swoistych inhibitorów genów fuzyjnych (imatinib, ATRA i in.) zmieniają proporcje pacjentów z różnym rozpoznaniem. Jednocześnie, całkowita liczba chorych, dla których kwalifikacja do TKK pozostaje najskuteczniejszą opcją leczniczą nie zmniejsza się. Szczególnie w Polsce, gdzie liczba allogenicznych TKK w przeliczeniu na 10 mln mieszkańców jest ponad dwukrotnie niższa niż w Czechach i krajach Europy Zachodniej należy zwrócić baczną uwagę na możliwość intensyfikacji transplantacji u chorych z ostrymi białaczkami w miejsce PBSz. Wzrost ilościowy powinien harmonijnie łączyć się z dalszym wzrostem bezpieczeństwa TKK. Liczne doniesienia wskazują na istotne znaczenie zarówno cech immunogenetycznych (6, 7, 8, 10, 20, 21, 22, 23, 24), jak i biologicznych (11, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19) dawcy dla przeżycia chorych i ryzyka powikłań po TKK. Obecność w rejestrach większej liczby zgodnych potencjalnych dawców ABDR dla danego chorego, poza ustaleniem pełnej zgodności HLA umożliwiała w wielu przypadkach również dobór pod względem korzystniejszych cech biologicznych. W mniej korzystnej sytuacji, tj. w obecności tylko pojedynczych dawców ABDR lub przy całkowitym ich braku najczęściej rozważane były badania dawców AB (25), lub częściowo niezgodnych dawców ABDR. Inne cechy biologiczne nie były wówczas brane pod uwagę. Dzięki włączeniu każdorazowego badania niewielkiej liczby polskich dawców AB (25) do zastosowanego w naszym ośrodku algorytmu doboru (zawsze, gdy nie było w polskich rejestrach dawców ABDR) uzyskano dwukierunkowy, korzystny efekt. Po pierwsze, podwojono odsetek chorych, dla których dobrano krajowego dawcę – 20,8% w stosunku do ok. 9% raportowanych w innych polskich ośrodkach doboru dawców (27, 28). Po drugie, uzyskano wysoki odsetek chorych, dla których dobrano w pełni zgodnego dawcę (10/10), który w 2006 r. wyniósł 60%. Dla porównania w Szwajcarii odsetek ten wynosił 38,4% (29). Liczba i odsetek polskich chorych, dla których dobrano polskiego dawcę silnie korelowały z całkowitą liczbą potencjalnych dawców w polskich rejestrach (dawcy ABDR + dawcy AB). Siła tej korelacji była większa niż w przypadku dawców ABDR, co wskazuje na równoważną przydatność dawców AB i ABDR przy stosowanym w naszym ośrodku algorytmie doboru dawców (25). Zwiększeniu proporcji TKK od polskich dawców może nadal sprzyjać rekrutacja przez polskie rejestry dużej liczby nowych potencjalnych dawców, niezależnie od zakresu ich wstępnego typowania HLA.
U blisko 3/4 chorych, dla których dobrano częściowo niezgodnego dawcę niezgodność dotyczyła loci B i DRB1 oraz Cw (badanie nieobligatoryjne według standardów EFI) czyli tych, które wykazują niezależny i silnie negatywny wpływ na przebieg potransplantacyjny u chorych rasy białej (21). U chorych, dla których nie ma zgodnego dawcy wydaje się być możliwe częściowe przeniesienie ciężaru niezgodności na loci A lub DQB1, których oddziaływanie u biorców rasy białej jest słabsze (21). Sterowanie rodzajem niezgodności w przypadkach braku zgodnego dawcy przyniosło korzystne rezultaty w postaci zmniejszenia odsetka niezgodności z niekorzystną substytucją aminokwasu w pozycji 116 cząsteczki HLA klasy I w stosunku do niezgodności bez substytucji 116. Jednocześnie, pomimo usiłowania nie udało się znacząco zwiększyć odsetka korzystnych niezgodności ligandów KIR w stosunku do niezgodności HLA bez niezgodności KIR. Było to związane prawdopodobnie z profilem niezrównoważenia sprzężeń alleli różnych loci w populacji rozważanych dawców.
Wnioski
1. Ponad 70% polskich chorych z ostrymi i przewlekłymi białaczkami ma szansę doboru całkowicie zgodnego lub akceptowalnego, częściowo niezgodnego niespokrewnionego dawcy do zabiegu TKK.
2. Liczebny rozwój krajowych rejestrów niespokrewnionych dawców szpiku może poprawić immunogenetyczną i biologiczną przydatność dobieranych dawców i zwiększyć odsetek polskich chorych mogących skorzystać z tej formy leczenia.
3. W doborze dawców dla chorych nie posiadających w pełni zgodnego dawcy istnieje możliwość profilowania niezgodności w kierunku minimalizowania ich szkodliwości, zgodnie z aktualną wiedzą nt. permisywności alleli HLA.
Piśmiennictwo
1. Bogunia-Kubik K., et al.: Confirmatory typing results of the National Polish Bone Marrow Donor Registry. Bone Marrow. Transpl., 1998; 22(S4): S45-6.
2. Karabon L., et al.: Qualification and HLA typing for donor-recipient matching in unrelated donor hematopoietic stem cell transplantation. Transplant P 2002; 34(2): 668-70.
3. Weisdorf D.J., et al.: Allogeneic bone marrow transplantation for chronic myelogenous leukemia: Comparative analysis of unrelated versus matched sibling donor transplantation. Blood 2002; 99: 1971-7.
4. Lange A., et al.: Activity of the National Polish Bone Marrow Donors Registry. In: Lange A, editor. Standardization of Donor-recipient Matching in Transplantation. Hauppauge NY: Nova Science Publishers, Inc.; 2006. Chapter 11, p. 93-101.
5. http://www.bmdw.org/index.php?id=number_donors.
6. Petersdorf E.W., et al.: Limits of HLA mismatching in unrelated hematopoietic cell transplantation. Blood 2004; 104: 2976-2980.
7. Styczynski J., et al.: Outcomes of unrelated cord blood transplantation in pediatric recipients. Bone Marrow Transpl 2004; 34: 129-136.
8. Flomenberg N., et al.: Impact of HLA class I and class II high resolution matching on outcomes of unrelated donor bone marrow transplantation: HLA-C mismatching is associated with a strong adverse effect on transplant outcome. Blood 2004; 104: 1923-1930.
9. Bornhäuser M., et al.: Role of KIR ligand incompatibility in hematopoietic stem cell transplantation using unrelated donors. Blood 2004; 103: 2860-2861.
10. Morishima Y., et al.: Effect of HLA-A2 allele disparity on clinical outcome in hematopoietic cell transplantation from unrelated donors. Tissue Antigens 2007; 69(S1): 31-35.
11. Mullally A., et al.: The significance of genomic variation for allogeneic hematopoietic stem cell transplantation. Blood 2007; 109(4): 1355-1362.
12. Beatty P., et al.: Impact of racial genetic polymorphism upon the probability of finding an HLA-matched donor. Transplantation 1995; 60: 778-783.
13. Aplenc R., et al.: Ethnicity and survival in childhood acute myeloid leukemia: a report from the Children´s Oncology Group. Blood 2006; 108: 74-80.
14. Kollman C., et al.: Donor characteristics as risk factors in recipients after transplantation of bone marrow from unrelated donors: the effect of donor age. Blood 2001; 98: 2043-2051.
15. Carreras E., et al.: Donor age and degree of HLA matching have a major impact on the outcome of unrelated donor haematopoietic cell transplantation for chronic myeloid leukaemia. Bone Marrow Transpl 2006; 37: 33-40.
16. Ottinger H.D., et al.: Change of paradigm in donor seiection for hematopoietic stem cell transpiantation for patients above 40 years with early stage leukaemia in HLA-identical siblings are no longer first choice. Bone Marrow. Transpl. 2004; 33(S1): S68, O376.
17. Ringden O., et al.: Which donor should be chosen for haematopoietic stem cell transplantation among unrelated HLA-A, B and DRB1 genomically identical volunteers. Bone Marrow. Transpl. 2004; 33(S1): 131-132, P561.
18. Gustafsson Jernberg A., et al.: Risk factors in pediatric stem cell transplantation for leukemia. Pediatr Transplant 2004; 8: 464-474.
19. Benjamin R.J., et al.: ABO incompatibility as an adverse risk factor for survival after allogeneic bone marrow transplantation. Transfusion 1999; 39: 179-187.
20. Petersdorf E.W., et al.: Clinical significance of donor – recipient HLA matching on survival after myeloablative hematopoietic cell transplantation from unrelated donors. Tissue Antigens 2007; 69(S1): 25-30.
21. Petersdorf E.W., et al.: Impact of donor-recipient HLA matching on survival after myeloablative hematopoietic cell transplantation from unrelated donors. In: Hansen JA, editor. Immunobiology of the human MHC (Proceedings of the 13-th International Histocompatibility Workshop and Conference), Seattle: IHWG Press; 2007. Vol.1. p.1336-47.
22. Flomenberg N., et al.: Impact of HLA class I and class II high-resolution matching on outcomes of unrelated donor bone marrow transplantation: HLA-C mismatching is associated with a strong adverse effect on transplantation outcome. Blood 2004; 104(7): 1923-1930.
23. Greinix H.T., et al.: Impact of HLA class I high-resolution mismatches on chronic graft-versus-host disease and survival of patients given hematopoietic stem cell grafts from unrelated donors. Bone Marrow. Transpl. 2005; 35: 57-62.
24. Ferrara G.B., et al.: Bone marrow transplantation from unrelated donors: the impact of mismatches with substitutions at position 116 of the human leukocyte antigen class I heavy chain. Blood 2001; 98: 3150-3155.
25. Nowak J., et al.: Reliability of HLA-Cw data collected in unrelated bone marrow registry and their usefulness for preliminary donor selection. Int. J. Immunogenet., 2005; 32: 319-22.
26. Jędrzejczak W.W.: Propozycja wskazań do przeszczepiania allogenicznych komórek krwiotwórczych w roku 2006. Acta Haematol. Pol., 2006; 37(S4): 75-80.
27. http://www.medigen.pl/artykuly_12.htm.
28. Polak M., et al.: Activity of National Polish Bone Marrow Donor Registry. East-West Immunogenetics Conference, 1-3 March, 2007, Book of Abstracts, 2007; 2:p26.
29. Tiercy J.M., et al.: Bone marrow transplantation with unrelated donors: what is the probability of identifying an HLA-A/B/Cw/DRB1/B3/B5/DQB1-matched donor? Bone Marrow. Transpl., 2000; 26(4): 437-41.
otrzymano: 2007-01-29
zaakceptowano do druku: 2007-05-07

Adres do korespondencji:
*Jacek Nowak
Samodzielna Pracownia Immunogenetyki
Instytut Hematologii i Transfuzjologii
ul. Indiry Gandhi 14, 02-776 Warszawa
tel./fax (0-22) 646-85-79
e-mail: szpik@ihit.waw.pl

Postępy Nauk Medycznych 7-8/2007
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych

Pozostałe artykuły z numeru 7-8/2007: