Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 9/2011, s. 790-794
*Longina Kłosiewicz-Latoszek1,2, Wiktor Bogdan Szostak2
Kontrowersje wokół diet odchudzających
Controversy concerning weight reducing diets
1Zakład Medycyny Zapobiegawczej i Higieny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Longina Kłosiewicz-Latoszek
2Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Longina Kłosiewicz-Latoszek
Streszczenie
Zgodnie z powszechnie przyjętymi rekomendacjami w leczeniu nadwagi i otyłości podstawą postępowania jest ograniczenie spożycia kalorii oraz zwiększenie wydatku energetycznego. Spożycie tłuszczu powinno być na poziomie 25-35% ogółu energii, białka w ilości 10-15% i węglowodanów 45-65%. W celu obniżenia masy ciała, jak i jej utrzymaniu niezbędne jest ścisłe przestrzeganie zaleceń dietetycznych. Jednakże badania wskazują, iż stanowi to istotny problem dla wielu pacjentów. Zatem w celu lepszej akceptacji, a w efekcie uzyskania lepszych wyników, podejmowane są próby wprowadzenia nowych diet odchudzających. Ostatnio bardzo popularna jest dieta niskowęglowodanowa oraz wysokobiałkowa. Pomimo dobrej skuteczności diety te są kwestionowane przez specjalistów ze względu na możliwość niekorzystnego wpływu na stan zdrowia, np. rozwój miażdżycy i osteoporozy, a także uszkodzenie wątroby i nerek.
Summary
According to generally accepted rules for obesity and overweight treatment the reduction of caloric intake together with increase of energy expenditure are required. Dietary fat, protein and carbohydrates should provide 25-35%, 10-15% and 45-65% of total energy, respectively. Permanent adherence to dietary recommendation is necessary for body weight loss as well its maintenance. However the observation of dietary advice creates a lot of problems for many patients. Therefore the purpose of better acceptance and in consequence better results new dietary patterns are wanted. One example of them is low-carbohydrate and high-protein diet, which have become very popular nowadays. In spite of good effectivness it has been questioned by many specialists because of possible harmfulness for health eq. atherosclerosis and osteoporosis development as well liver and kidney injury.
Podstawą postępowania w profilaktyce oraz leczeniu nadwagi i otyłości winna być zmiana stylu życia, a w tym sposobu żywienia. Niestety, ale skuteczność diet odchudzających jest dość niska. Jak wynika z badań amerykańskich, w których analizie poddano 4000 osób, w pierwszym roku po zakończeniu kuracji odchudzającej do przyrostu masy ciała doszło u 35% badanych, 59% utrzymywało zredukowaną masę ciała, a tylko 6% ją zmniejszało (1). Po 10 latach zmniejszoną masę ciała utrzymywało 13% uczestniczących w badaniu. Z polskich badań przeprowadzonych przez Zahorską-Markiewicz wynika, iż w grupie 804 osób po 5 latach zmniejszoną masę ciała utrzymywało 30% badanych, a po 10 latach – 10% (2).
Niewystarczająca skuteczność podejmowanych działań, mających na celu zapobieganie otyłości i jej leczenie może być spowodowana nieprzestrzeganiem zaleceń dietetycznych, niewłaściwą modyfikacją zaleceń dietetycznych w trakcie kuracji pod względem zawartości kalorii bądź niewłaściwym składem diety, który nie zapewnia odpowiedniego odczuwania sytości poposiłkowej albo powoduje zbyt duże obniżenie podstawowej przemiany materii. Ponieważ dotychczas nie została opracowana skuteczna metoda redukcji masy ciała, poszukiwane są różne nowe cudowne diety odchudzające, które spełniałyby oczekiwania pacjenta, pozwalające uzyskać szybką redukcję masy ciała w krótkim okresie czasu. W ostatnich latach pojawiło się wiele diet, które wprawdzie pozwalają uzyskać znaczną redukcję masy ciała, ale ze względu na niezgodność z aktualnymi zaleceniami dotyczącymi racjonalnego żywienia mogą być szkodliwe dla zdrowia. Wśród nich wymienić można diety o różnej zawartości makroskładników (np. dieta niskowęglowodanowa/wysokotłuszczowa, dieta proteinowa) oraz diety niedoborowe (np. jednoskładnikowe, rozdzielne).
Według rekomendacji WHO, towarzystw naukowych i norm przyjętych przez poszczególne kraje, dieta zgodna z zasadami prawidłowego żywienia powinna zawierać 25-35% tłuszczu, 45-65% węglowodanów i 10-15% białka (3, 4, 5). U osób z nadwagą i otyłością niezbędne jest ograniczenie spożycia kalorii, czyli dieta niskoenergetyczna (niskokaloryczna) (6, 7, 8, 9). Głównym założeniem tej diety jest deficyt kaloryczny w stosunku do wydatku energetycznego, wynoszący 500-1000 kcal/dobę, co umożliwia tygodniowo ubytek masy ciała o 0,5-1 kg. Diety niskokaloryczne najczęściej zawierają od 1000 do 1400 kcal. Należy jednakże zaznaczyć, iż indywidualne zapotrzebowanie energetyczne może być determinowane wieloma parametrami i dlatego poziomy energetyczne diet odchudzających winny być ustalane indywidualnie dla każdego pacjenta z osobna. Dla kobiet zwykle przyjmuje się około 1200 kcal dziennie, a dla mężczyzn 1600 kcal.
W typowej diecie niskokalorycznej zalecane jest ograniczenie spożycia tłuszczów, zwłaszcza zwierzęcych i pokarmów węglowodanowych o wysokim indeksie glikemicznym oraz większe spożycie warzyw i wody. Z metaanalizy przeprowadzonej przez Yu-Poth i wsp. wynika, iż obniżenie spożycia energii z tłuszczów o 1% wiąże się z redukcją masy ciała o 0,28 kg (10). Należy dodać, iż niewłaściwy dobór produktów podczas długotrwałego stosowania diet niskokalorycznych może wiązać się ze zmniejszonym spożyciem witamin i składników mineralnych (11). Najszybsze ubytki masy ciała uzyskuje się na początku kuracji. Wynika to ze zużycia glikogenu wewnątrzustrojowego oraz ograniczenia spożycia węglowodanów. Z analizy badań przeprowadzonej przez Narodowe Instytuty Zdrowia USA wynika, iż stosowanie diety niskokalorycznej powoduje redukcję masy ciała średnio o 8% w okresie 3-12 miesięcy (13, 14). Inni autorzy wykazali obniżenie masy ciała po 6 miesiącach o 9,7% w stosunku do stanu przed dietą. Natomiast po 1-2 latach terapii redukcja wynosiła średnio 5%, a po 3-4,5 latach 4% (12, 15, 16, 17).
W świetle dotychczasowych badań i rekomendacji dietę niskoenergetyczną należy uznać za dietę bezpieczną i skuteczną, jeżeli jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Niestety ograniczenia kaloryczne oraz inne restrykcje dietetyczne sprawiają, że przewlekłe stosowanie tej diety nie jest akceptowane i znaczny odsetek pacjentów wraca do poprzednich nawyków żywieniowych.
W ostatnich latach duże nadzieje na skuteczność zaczęto wiązać z dietą niskowęglowodanową/wysokotłuszczową oraz proteinową.
Dieta niskowęglowodanowa/wysokobiałkowa
Dieta niskowęglowodanowa/wysokobiałkowa, zwana także dietą białkowo-tłuszczową, optymalną, kosmonautów, lotników, Atkinsa, Kwaśniewskiego, charakteryzuje się wysoką zawartością tłuszczu (50-60% ogółu energii) i białka (20-30% energii) oraz niską zawartością węglowodanów (3-10% lub 20-50 g dziennie) (18, 19). Zainteresowanie dietą niskowęglowodanową wynika między innymi z faktu, iż w początkowej fazie stosowania może powodować większą redukcję masy ciała i poprawę wskaźników metabolicznych w porównaniu z dietą niskotłuszczową. Mechanizm działania tej diety tłumaczony jest obniżeniem spożycia energii, utratą wody na skutek spalania glikogenu oraz zmniejszeniem apetytu na skutek ketozy, obniżeniem stężenia insuliny, monotonności diety i dużej zawartości białka, które daje uczucie nasycenia (17). Należy jednakże podkreślić, iż w większości badań większy ubytek masy ciała na diecie niskowęglowodanowej obserwowano w pierwszych 6 miesiącach terapii, natomiast po 12 i 24 miesiącach różnice dotyczące zmian w masie ciała w porównaniu z dietą niskotłuszczową nie były istotne (20, 21, 22, 23).
Na uwagę zasługuje badanie Fostera i wsp., który porównywał efekty diety niskowęglowodanowej i niskotłuszczowej po 12 i 24 miesiącach (22). Badanie przeprowadzono u osób otyłych (poniżej 136 kg) ze wskaźnikiem BMI 30-40 kg/m2. W grupie zakwalifikowanej do diety niskowęglowodanowej (n = 153) zawartość węglowodanów wynosiła 20 g dziennie przez 12 tygodni, a następnie dodawano 5 g tygodniowo. W grupie będącej na diecie niskotłuszczowej (n = 154) zawartość tłuszczu wynosiła 30%, węglowodanów 55% i białek 15%, a spożycie kalorii 1200-1500 u kobiet i 1500-1800 u mężczyzn. Po 6 i 12 miesiącach redukcja masy ciała była podobna w obu grupach i wynosiła 11% (11 kg) a po 24 miesiącach 7% (7 kg). Na diecie niskowęglowodanowej stwierdzono natomiast większy wzrost stężenia cholesterolu HDL (o 23%) po 2 latach obserwacji, co jest korzystnym objawem. Jednakże stwierdzono również więcej objawów niepożądanych, takich jak nieprzyjemny oddech, zaparcia, suche usta. Na diecie niskowęglowodanowej obserwowano po 6 i 12 miesiącach większą redukcję stężenia trójglicerydów i cholesterolu VLDL, ale stężenie cholesterolu LDL było większe. Jednakże zmiany te po 24 miesiącach ulegały zrównaniu po obu stosowanych dietach.
Hession i wsp. przeanalizowali 13 badań z lat 2000--2007, które trwały co najmniej 6 miesięcy i dotyczyły porównania diety niskowęglowodanowej/wysokobiałkowej z niskotłuszczową/niskokaloryczną u dorosłych ze wskaźnikiem BMI ≥ 28 kg/m2 (23). Stwierdzono, iż diety niskowęglowodanowe były bardziej efektywne po 6 miesiącach, a po roku porównywalne w redukcji masy ciała i wpływie na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Różnica dotycząca redukcji masy ciała po 6 miesiącach wynosiła -4,02 kg, a po 12 miesiącach -1,05 kg.
Natomiast Sacks i wsp. porównywali 4 rodzaje diet o różnej zawartości makroskładników (tzn. tłuszczu, białek i węglowodanów odpowiednio: 20, 15 i 65%; 20, 25 i 55%; 40, 15 i 45% oraz 40, 25 i 35%) u 811 dorosłych z nadwagą i także stwierdzili zbliżone efekty po 6 miesiącach i 2 latach (24). Po 6 miesiącach uzyskano zmniejszenie masy ciała średnio o 6 kg na każdej z diet, a po 24 miesiącach od 2,9 kg do 3,6 kg. We wnioskach autorzy tej pracy stwierdzili, iż na redukcję masy ciała ma wpływ deficyt kaloryczny, a nie skład diety. Ponadto niezwykle ważne znaczenie ma motywacja pacjenta. Osoby częściej uczestniczące w poradach dietetycznych uzyskiwały większą redukcję masy ciała.
Dieta niskowęglowodanowa jest uboga w błonnik pokarmowy oraz witaminy (zwłaszcza z grupy B oraz witaminy antyoksydacyjne), składniki mineralne (potas, wapń, magnez) oraz flawonoidy. Jednocześnie zawiera dużo tłuszczu, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego oraz cholesterolu pokarmowego, a także retinolu i żelaza. Przewlekłe stosowanie takiej diety może, poza toksycznością ketozy, niekorzystnie wpływać na czynniki ryzyka miażdżycy (np. zwiększać stężenie cholesterolu w surowicy, homocysteiny, lipoproteiny(a)), a także zwiększać ryzyko chorób wątroby, bądź kamicy nerkowej na skutek ubytku wapnia z kości (19).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Watt HR, Grunwald GK, Mosca CL et al.: Long-term weight loss and breakfast in subjects in the National Weight Control Registry. Obes Res 2002; 10: 78-82.
2. Zahorska-Markiewicz B, Olszanecka-Glinianowicz M, Pilch A, Kocelak P: The effect of weight reduction therapy at 5- and 10-year follow-up. Int J Obes 2007; 31 (supl. 1): 113.
3. Special issue – Diet, nutrition and the prevention of chromic diseases: scientific background papers of the joint WHO/FAO expert consultation, Geneve 28. January – 1. February 2002. Public Health Nutrition 2004; 7, 1(A) suppl. 1001.
4. Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych pod red. Jarosz M, Bułhak-Jachymczyk B, Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2008.
5. Report of the Dietary Guidelines Advisory Committee on the Dietary Guidelines for Americans 2010.
6. National Institutes of Health/National Heart, Lung, and Blood Institute. Clinical guidelines on the identification, evaluation and treatment of overweight and obesity in adults. Obes Res 1998; 6: 51S-210S.
7. Zahorska-Markiewicz B, Podolec P, Kopeć G et al.: Polish Forum for Prevention Guidelines on overweight and obesity. Kardiol Pol 2008; 66(5): 594-6.
8. Klein S, Burke LE, Bray GA et al.: Clinical implications of obesity with specific fokus on cardiovascular disease: A statement for professionals from American Heart Association Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism: endorsed by the American College of Cardiology Foundation. Circulation 2004; 110, 2952-67.
9. Otyłość. Zapobieganie i leczenie. Red. M. Jarosz, L. Kłosiewicz--Latoszek. PZWL, Warszawa 2006.
10. Yu-Poth S, Zhao G, Etherton T et al.: Effects of the National Cholesterol Education Program’s Step I and Step II dietary intervention programs on cardiovascular disease risk factors: a meta-analysis. Am J Clin Nutr 1999; 69, 632-46.
11. Grzybek A, Kłosiewicz-Latoszek L, Targosz U: Changes in the intake of vitamins and minerale by men and women with hyperlipidemia and overweight during dietetic treatment. Eur J Clin Nutr 2002; 56 (12), 1162-8.
12. Dansinger ML, Tatsioni A, Wong JB et al.: Meta-analysis: the effect of dietary counseling for weight loss. Ann Intern Med 2007; 147: 41-50.
13. National Institutes of Health: Clinical guidelines on the identifications, evaluation and treatment of a overweight and obesity in adults: the evidence report. Obes Res 1998; 6 (supl. 2): S51-209.
14. Anderson JW, Konz BC, Fredrich RC et al.: Long-term weight-loss maintenance: a meta-analysis of US studies. Am J Clin Nutr 2001; 74579-84.
15. Wing RR, Hill JO: Successful weight loss maintenance. Annu Rev Nutr 2001; 21, 323-41.
16. Wadden TA, Butryn ML, Byrne KJ: Efficacy of lifestyle modification for long-term weight control. Obes Res 2004; 12: 151s-162s.
17. Strychar I: Diet in the management of weight loss. CMAJ 2006; 174, 1, 56-63.
18. Atkins RC: Dr Atkins’ new diet revolution. New York: Avon Books 1998.
19. Szostak WB, Białkowska M, Cichocka A et al.: Ocena zasadności „diety optymalnej” w profilaktyce metabolicznych chorób cywilizacyjnych. Wyd. IŻŻ, nr 106, Warszawa 2004.
20. Fleming RM: The effect of high-, moderate, and low-fat diets on weight loss and cardiovascular disease risk factors. Prev Cardiol 2002; 5, 110-118.
21. Nordmann AJ, Nordmann A, Briel M et al.: Effects of low-carbohydrate vs low-fat diets on weight loss and cardiovascular risk factors: a meta-analysis of randomized controlle trials. Arch Intern Med 2006; 166: 285-293.
22. Foster GD, Wyatt HR, Hill JO et al.: Weight and metabolic outcomes after 2 years on a low-carbohydrate versus low-fat diet. Ann Intern Med 2010; 153, 147-157.
23. Hession M, Rolland C, Kulkarni U et al.: Systematic review of randomized controlled trials of low-carbohydrate vs low-fat/low-calorie diets in the management of obesity and ist comorbidities. Obesity Rev 2009; 10, 36-50.
24. Sacks FM, Bray GA, Carey VJ et al.: Comparison of weight-loss diets with different compositions of fat, protein, and carbohydrates. N Engl J Med 2009; 360, 9, 859-73.
25. Fung TT, van Dam RM, Hankinson SE et al.: Low-carbohydrate diets and all-cause and cause-specific mortality. The cohort studies. Ann Intern Med 2010; 153, 289-298.
26. Dukan D: Metoda doktora Dukana, 2009.
27. Busett L, Marangan M, de Stefano F: High-protein low-carbohydrate diets: what is the rationale. Diabetes Metab Res Rev 2011; 27, 230-232.
28. Knight EL, Stampfer MJ, Hankinson SE et al.: The impact of protein intake on renal function decline in women with normal renal function or mild renal insufficiency. Ann Intern Med 2003; 138, 460-467.
29. Veldhorst M, Smeets A, Soenen S et al.: Protein-induced satiety: effects and mechanisms of different proteins. Physiol Behav 2008; 94, 2, 300-7.
30. Campbell WW, Tang M: Protein intake, weight loss, and bone mineral density in postmenopausal women. J Gerontol A Biol Med Sci 2010; 65, 10, 1115-22.
31. Huaidong DU, Feskens E: Dietary determinansts of obesity. Acta Cardiol 2010; 65, 3, 377-386.
32. Trichopoulon A, Psaltopoulou T, Orfanos P et al.: Low-carbohydrate-high-protein diet and long-term survival in a general population cohort. Eur J Clin Nutr 2007; 61, 575-81.
33. Lagion P, Sandin S, Weiderpass E et al.: Low carbohydrate-high protein diet and mortality in a cohort of Swedish women. J Inter Med 2007; 261, 366-74.
otrzymano: 2011-07-12
zaakceptowano do druku: 2011-08-10

Adres do korespondencji:
*Longina Kłosiewicz-Latoszek
Instytut Żywności i Żywienia
ul. Powsińska 61/63, 02-903 Warszawa
tel.: (22) 550-97-85
e-mail: l.klosiewicz@izz.waw.pl

Postępy Nauk Medycznych 9/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych