Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 3/2016, s. 133-137
Zygmunt Zdrojewicz1, Karolina Pawlus2, Michalina Horochowska2
Sekretne życie trufli
Secret life of truffles
1Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
2Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Summary
Truffles are hypogeous fruiting bodies of the ascomycetous fungi living symbiotically with roots of some trees and shrubs. Truffle species have a wide range of host plant species, require a calcareous soil and have different geographical distribution. Those fungi are characteristic for their unusual appearance, different from the usually consumed cap mushrooms. They don’t have any stem, cap or filamentous mycelium. Truffles are collected by the experienced pickers with the help of specially trained pigs and dogs.
They have been found throughout Europe (especially in Italy, France and Spain), Asia, Australia, North America and New Zealand. Recently truffles are popular among professional and non-professional growers, however the cultivation of truffles is very difficult and demanding. They are widely appreciated as a costly delicacy, as well as for their organoleptic properties, especially aroma. Truffles are used universally in culinary as a additive to dishes and flavoring. Each kind of truffle has a different nutritive values.
Additionally, those edible fungi have been used to promote health and to prevent and to treat several diseases. They have been reported to possess anti-inflammatory, immunostimulating, anticarcinogenic, antioxidant properties and antimicrobial activity.
Wstęp
Trufle są podziemnymi owocnikami grzybów należących do typu Ascomycota, żyjących symbiotycznie z korzeniami drzew i krzewów. Trufle posiadają szeroki zakres gatunków symbiotycznych roślin, wymagają zasadowej gleby i posiadają odmienne rozmieszczenie geograficzne. Mają one niezwykły wygląd, różniący się znacznie od powszechnie spożywanych grzybów kapeluszowych. Nie posiadają one trzonu, kapelusza ani nitkowatej grzybni. Trufle są zbierane przez doświadczonych specjalistów z pomocą wyszkolonych do tego celu świń i psów. Zostały one odnalezione w Europie (Włochy, Francja, Hiszpania), Azji, Australii, Ameryce Północnej i Nowej Zelandii. Trufle zyskują w ostatnim czasie na popularności zarówno wśród hodowców profesjonalnych, jak i wśród amatorów, mimo tego, że uprawa trufli jest bardzo trudna i wymagająca. Są one powszechnie doceniane jako kosztowny przysmak, co zawdzięczają unikatowemu aromatowi. Trufle są powszechnie używane w kuchni jako dodatek do potraw i przyprawa. Poszczególne gatunki trufli różnią się od siebie zawartością substancji odżywczych. Co więcej, trufle były używane do zapobiegania i leczenia licznych schorzeń. Jak donoszą prace naukowe, posiadają one przeciwzapalne, immunostymuląjące, antykarcynogenne, przeciwutleniające właściwości i antybakteryjną aktywność. Trufle (rodzaj Tuber) od wieków są przedmiotem legend i kulinarnych zachwytów. Te znane już starożytnym Grekom i Rzymianom grzyby w dzisiejszych czasach stanowią symbol szyku, elegancji i dobrego smaku. Słynne na całym świecie przysmaki rosną pod ziemią na suchych terenach śródziemnomorskiej części Europy (Włochy, Francja i Hiszpania): białe piemonckie trufle (T. magnatum), letnie trufle (T. aestivum) i najwyżej cenione, pochodzące z francuskiego regionu Pèrigord, czarne trufle (T. melanosporum), zwane również „czarnymi diamentami”. Charakteryzują się one przede wszystkim wysoką wartością ekonomiczną – cena rynkowa każdego kilograma trufli waha się od 600 do 6000€, w zależności od gatunku (1). Taksonomicznie trufle przynależą do grzybów workowatych, do rodzaju Tuber (rodzina Tuberaceae, rząd Pezizales) (2). Na świecie istnieją setki gatunków trufli, jednak nie wszystkie z nich są jadalne (3). W kuchni wykorzystuje się także takie trufle jak Tuber borchii (białe trufle), Tirmania nivea (białe trufle), Terfezia (czarne trufle). Tirmania i Terfezia zwane są także pustynnymi truflami, gdyż występują one na suchych regionach Morza Śródziemnego. Naturalne środowisko występowania trufli nie jest ograniczone do obszaru zachodniej Europy, rozciąga się ono od północnej Afryki do Szwecji w kierunku północnym oraz do Kotliny Panońskiej w kierunku wschodnim. W ostatnich latach trufle zostały znalezione także w Ameryce Północnej, Australii, Nowej Zelandii i Azji (4-6).
W tabeli 1 zamieszczono wykaz powszechnie stosowanych gatunków trufli, ich rozmieszczenie geograficzne, okres zbiorów oraz roślin symbiotycznych.
Tab. 1. Wykaz powszechnie stosowanych gatunków trufli, ich rozmieszczenie geograficzne, okres zbiorów oraz roślin symbiotycznych
GatunekRozmieszczenie geograficzneCzas zbiorówRośliny symbiotyczne
Tuber melanosporumBasen Morza Śródziemnego: Francja, Włochy, Chorwacja, Serbia, Południowa HiszpaniaOd końca listopada do początku marcaDąb
Tuber magnatumWłochy: Piemont, Toskania, Emilia Romania; Szwajcaria PołudniowaOd środka października do końca styczniaWłoska olcha, leszczyna, dąb, topola
Tuber borchiiWiele regionów Europy, szczególnie Włochy, rzadko w Anglii, Szwajcarii i NiemczechZimą i wczesną wiosnąSosna pinia, sosna nadmorska, cedr
Tuber aestivumPółnocne Włochy, FrancjaOd września do końca styczniaLeszczyna, dąb angielski, buk, grab, leszczyna
Terfezia i TermeniaBliski Wschód, Basen Morza Śródziemnego, Afryka Północna, Pustynia KalahariOd lutego do kwietniaAkacja parasolowata, rodzina Cistus i Helianthemum
Życie trufli
Trufle posiadają charakterystyczny wygląd, różniący się znacznie od wyglądu powszechnie konsumowanych grzybów kapeluszowych rosnących na powierzchni ziemi. Nie posiadają trzonu ani kapelusza, a ich grzybnia rośnie pod ziemią. W dotyku nie przypominają one miękkich i delikatnych grzybów spotykanych w lesie, ich owocnia jest raczej twarda, zbita i zdrewniała (7). Grzyby te rosną pod ziemią na głębokości 5-10 cm. Zawierają one substancje, przypuszczalnie stanowiące światłoczuły komponent, który może być zaangażowany w mechanizm unikania światła słonecznego (co tłumaczy ich podziemne środowisko bytowania), a także kontrolę cyklu reprodukcyjnego oraz dojrzewania owocnika w zależności od pory roku (8). Trufle zbierane są przez doświadczonych w ich wyszukiwaniu i rozpoznawaniu gatunków ekspertów. Do tego celu wykorzystują oni wytrenowane świnie i psy. Zwierzęta te są bardzo wrażliwe na specyficzne, lotne związki (ang. volatile organic compounds – VOCs) wydzielane przez trufle. Związki te, wydzielane do ryzosfery, są odpowiedzialne za wymianę sygnałów z otaczającym środowiskiem, biorąc udział w regulacji symbiozy i interakcji z innymi organizmami (9). Trufle żyją bowiem w ektomikorytycznym związku z korzeniami drzew. Przez swoje strzępki dostarczają im wodę i substancje mineralne, w zamian czerpiąc od nich produkty fotosyntezy. Korzenie drzew zapewniają im również ochronę przed różnymi patogenami (10, 11). Współżyją one ze specyficznymi gatunkami gospodarzy, takimi jak dąb, leszczyna, niektóre gatunki sosen, a także z krzewami z rodzaju Czystek (9). Na półkuli północnej większość trufli formuje dojrzały owocnik w zimie. W przypadku T. melanosporum małe trufle o średnicy 2 mm i czerwonawym kolorze pojawiają się na przełomie czerwca i lipca. Owocnik rośnie, osiągając dojrzałość na przełomie września i października. W ciągu kolejnych dwóch miesięcy peridium (osłonka otaczająca owocnik) i gleba stają się ciemniejsze w wyniku melanizacji, która świadczy o tworzeniu zarodników (askospor) (9). W przypadku grzybów kapeluszowych, których owocniki znajdują się na powierzchni ziemi, rozsiew zarodników nie sprawia trudności, ich nośnikiem mogą być zarówno zwierzęta, jak i wiatr. Trufle, które w wyniku ewolucyjnego rozwoju ukryły swoje owocniki przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (wysoka temperatura, suchość) pod ziemią, wykształciły specjalną strategię. Emitują one aromatyczne związki oraz feromony, przyciągające głodne zwierzęta (głównie dziki, wiewiórki oraz muchy truflowe), które biorą udział w rozsiewaniu askospor (12). Związki VOCs nadają truflom charakterystyczną woń i smak, opisywany jako ziemisty, piżmowy czy cierpki. Są to węglowodory należące do kilku klas chemicznych (aldehydy, alkohole, estry, laktony, terpeny i związki siarkowe) i charakteryzujące się niską masą cząsteczkową, wysoką lotnością i zdolnością do drażnienia receptorów węchowych. Ponad 200 rodzajów lotnych i wiele innych, nielotnych związków zostało uzyskanych z różnych gatunków trufli. Niektóre VOCs (przykładowo 1-okten-3-ol, 2-metylo-1-butanol, 3-metylo-1-butanol, dimetylosiarczek) są powszechne dla wielu gatunków trufli (9). Jednakże konkretne gatunki różnią się profilem wydzielanych lotnych związków: T. aestivum – kwas octowy, ester 2-metylobutylowy; T. brumale – kwas butanowy, ester 1-metylopropylowy; T. melanosporum – kwas pentanowy, ester 4-metyloetylowy (13). Poza tym, że każdy gatunek trufli wyróżnia się swoją własną, aromatyczną kompozycją, także ilość lotnych związków zapachowych zawartych w poszczególnych gatunkach jest zróżnicowana. Dobrze znany jest badaczom trufli następujący szereg: czarne trufle, białe trufle i letnie trufle – klasyfikujący grzyby według malejącej intensywności smaku i zapachu. Stanowi on wiarygodne wytłumaczenie, dlaczego to właśnie czarne trufle są najbardziej cenione przez koneserów tych przysmaków. Duży wpływ na jakościowy skład VOCs jest także przypisywany takim czynnikom jak lokalizacja geograficzna, rodzaje organizmów, z jakimi współżyją trufle w ryzosferze oraz dojrzałość owocników (14, 15). Według autora książki „The Fifth Kingdom”, gatunek Tuber produkuje także związek zwany alfa-androstenolem. Jest to hormon, który występuje w ślinie dzików i działa jak feromon, by przyciągnąć maciory. Wiele innych ssaków produkuje ten feromon, co tłumaczy ilość gatunków kopiących zwierząt przyciąganych przez trufle (16).
Wartości odżywcze
Poszczególne gatunki trufli różnią się od siebie zawartością substancji odżywczych. W skład suchej materii wchodzą: białka, tłuszcze (nasycone i nienasycone), węglowodory, błonnik oraz kwas askorbinowy. Warto zwrócić uwagę, że trufle są źródłem egzogennych aminokwasów – tryptofanu i lizyny, a także tych zawierających siarkę – metioniny i cysteiny. Zazwyczaj zawartość tych aminokwasów w pożywieniu pochodzenia roślinnego jest bardzo niska (17). W badaniu przeprowadzonym przez Saltarelli i wsp. w 2008 została oceniona zawartość białka u czterech różnych gatunków: T. melanosporum, T. aestivum, T. magnatum i T. borchii. Wyniosła ona od 8,7 do 24% na 100 g suchej masy próbki. Pośród tych czterech gatunków T. magnatum i T. melanosporum miały odpowiednio największą i najmniejszą ilość białka (18). Trufle charakteryzują się również zawartością szerokiego wachlarza substancji mineralnych, takich jak: krzem, potas, sód, wapń, magnez, mangan, żelazo, glin, fosfor, siarka, miedź i cynk (19). Mimo tego, że trufle mogłyby zostać uznane za źródło białka, nie nadają się one jednakże do codziennego jadłospisu ze względu na ich wysoką cenę rynkową.
Biologiczne właściwości trufli
Od kilkuset lat biologiczne właściwości trufli budzą zainteresowanie naukowców. Powstałe na przestrzeni ostatnich lat publikacje donoszą o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, antyoksydacyjnym, hepatoprotekcyjnym, antymutagennym oraz przeciwzapalnym tych tajemniczych grzybów. Badania antymikrobowe były prowadzone na truflach pustynnych. Hussan i Al-Ruqaie (20) dowiedli, że możliwe jest wykorzystanie potencjału trufli w leczeniu chorób skóry i oczu. Odkryli również, że roztwór metanolowy trufli z rodzaju Terfezia ma działanie przeciwbakteryjne na Staphylococcus aureus oraz Bacillus subtilis. Inni naukowcy z kolei donoszą, że niektóre rodzaje trufli przeciwdziałają także Pseudomonas aeruginosa (2). Oprócz przeciwbakteryjnego działania, silnie wyrażone jest również działanie antyoksydacyjne. Pożywienie, w którym zawarte są substancje z dużym potencjałem antyoksydacyjnym, przeciwdziała powstawaniu wolnych rodników, czyli zapobiega starzeniu się, stanom zapalnym, chorobom degeneracyjnym, a nawet chorobom nowotworowym.
Zbadano (21), że w procesie peroksydacji lipidów oraz testach z deoksyrybozą i peroksydazą trufle pustynne mają silniejsze właściwości antyoksydacyjne niż popularne antyoksydanty, takie jak alfa-tokoferol, BHA (butylowany hydroksyanizol), BHT (butylowany hydroksytoluen) czy kwas askorbinowy. Dowiedziono również, że mrożenie znacznie obniża zawartość przeciwutleniaczy w truflach, gdyż zawarte w nich karotenoidy, estry fenolowe i flawonoidy ulegają w tym procesie destrukcji. Hepatoprotekcyjne działanie trufli pustynnej (T. claveryi) zostało zbadane na męskich szczurach laboratoryjnych. Przed podaniem hepatoksycznego CCl4 szczury były karmione ekstraktami z trufli. Wykazano, że T. claveryi ma bardzo zadowalające właściwości ochronne przed środkiem toksycznym, jakim jest CCl4 (22). W celu zbadania właściwości antymutagennych wykorzystano truflę czarną (T. aestivum) pochodzącą z Włoch. Wykonano test Amesa (mutagen z ekstraktem z trufli oraz bakteria Salmonella typhimurium histydyno-zależna), który wykazał, że trufla ta ma działanie hamujące na standardowe mutageny użyte w doświadczeniu (23).
Działanie przeciwzapalne trufli przeanalizowano przy wykorzystaniu cyklooksygenazy-2, która pełni podstawową rolę w procesie zapalnym (24). Makrofagi mysie inkubowano z lipopolisacharydem w celu wywołania produkcji COX-2, następnie dodawano ekstrakty z trufli w roztworze z etanolem w różnych stężeniach, a na koniec dodawano kwas arachidonowy. Test wykazał, że trufle posiadają także właściwości hamujące COX-2.
W związku ze swoimi biologicznymi właściwościami grzyby i ekstrakty z nich pozyskane znalazły zastosowanie w produktach przeznaczonych do pobudzenia odnowy naskórka i produktów anty-age. Na polskim rynku dostępne są zabiegi i linie kosmetyczne, które wykorzystują substancje czynne pozyskane z trufli. Mają one na celu wygładzenie zmarszczek, rozjaśnienie skóry i zwiększenie jej elastyczności. Udowodniono, że wyciągi wodne z trufli stymulują układ odpornościowy, pobudzając komórki do regeneracji.
Uprawa i konserwacja
Włochy ze względu na swoje położenie geograficzne i specyficzny klimat są miejscem dogodnym do uprawy trufli. Najbardziej cenione gatunki są obecne w całym kraju, a szczególnie na Peninsuli (T. magnatum, T. borchii), w północno-centralnej części kraju (T. melanosporum) i na południu. W celu pozyskiwania trufli, we Włoszech corocznie sadzi się 120 000 drzew, które wchodzą w mikoryzę z grzybnią. Następnie wzbogaca się wierzchnie warstwy gleby liśćmi pozyskanymi z tych drzew i innych roślin zielnych oraz stara się uzyskać porowatość dzięki specyficznej mikroflorze i mikrofaunie. W tych warunkach uprawiane są T. melanosporum (80%) i T. aestivum (15%). Odtworzenie środowiska dla T. magnatum jest bardzo trudne, dlatego pozyskuje się jedynie 2-4 kg na hektar mimo bardzo długiego oczekiwania (15-20 lat). Produkcja T. melanosporum wydaje się być łatwiejsza, gdyż udaje się uzyskać od kilku do 100 kg na hektar. Plantacje trufli letniej są stosunkowo młode i trudno określić, jak duże będą plony (25). Trufle zyskują w ostatnim czasie na popularności zarówno wśród hodowców profesjonalnych, jak i wśród amatorów zainteresowanych możliwościami uprawy tych grzybów. Najlepsze do założenia amatorskiej uprawy trufli mogą się okazać leszczyny ze względu na ich tempo wzrostu i pokrój korony. Warunki wzrostowe dla trufli wymagają lekko przepuszczalnej dla powietrza gleby, o odczynie zbliżonym do obojętnego lub lekko alkalicznego. Ponadto niezbędne są odpowiednie nawodnienie i umiarkowane temperatury gleby rzędu 11-14°C, jakie obserwuje się w klimacie umiarkowanym (także w Polsce – potwierdza to zaobserwowanie występowania trufli w obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej, a także Puszczy Białowieskiej) (26). W sierpniu 2007 roku przy współpracy z Instytutem Leśnictwa i Środowiska w Turynie, wykorzystując specjalnie szkolone psy, udało się odnaleźć i zidentyfikować na południu Polski Tuber aestivum (truflę letnią) oraz dwa gatunki niejadalne: Tuber exacavatum (truflę wydrążoną) i Tuber rufum (truflę rudą). Owocniki zostały zakonserwowane i wpisane do kolekcji materiałów biologicznych w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Sękocinie. Pozyskane 0,5 kg Tuber aestivum posłużyło do założenia ogrodu truflowego – zaszczepiono nimi sadzonki dębu i leszczyny. Po pół roku wzrostu w szklarni zostały wysadzone do gruntu, gdzie stworzono im dogodne warunki wzrostu, jednak efekt tego eksperymentu nie jest jeszcze znany. Możliwe jest, że na pierwsze owocniki będzie trzeba czekać do 10 lat lub mogą się one nie pojawić. W Polsce to początki tego typu uprawy, ale ogrody truflowe są już popularne w Europie, m.in. we Francji, Włoszech, a także w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Australii i Nowej Zelandii (27). Konkretny aromat danego gatunku trufli ściśle zależy od techniki konserwacji. Mrożenie (4°C) jest najczęściej stosowanym sposobem, gdyż jednocześnie usuwa mikroby i minimalnie wpływa na biochemiczne walory workowców. Najlepiej przystosowanymi truflami do tego zabiegu są T. melanosporum i T. aestivum. Białe trufle z kolei są bardzo wrażliwe na niską temperaturę i tracą swoje właściwości podczas tego procesu. Innym sposobem konserwacji jest napromienianie, uważane za wydajną i bezpieczną z punktu widzenia utraty walorów smakowych technikę stosowaną tylko do konserwacji trufli czarnej. Istnieją też takie metody jak MAP (ang. modified atmosphere packaging) z mikroperforowaną błoną, blanszowanie we wrzącym 4% NaCl i natychmiastowe mrożenie w -18°C oraz suszenie w piekarniku w temperaturze 110°C (28).
Kulinarne zastosowanie
Każdy gatunek trufli ma swoją charakterystyczną nutę smakową i zapachową, co sprawia, że jedne są bardziej pożądane i osiągają wyższe ceny, a inne są tańsze i nie tak popularne. Mówi się, że czarna trufla ma aromat mokrego lasu, korzenny i orzecha laskowego, podczas gdy trufla biała ma zapach czosnkowy z nutą serową. Domowe sposoby na przechowywanie trufli są proste. Po pierwsze, można je zetrzeć, umieścić w torebce próżniowej i zamrozić na maksymalnie jeden miesiąc. Po drugie, pokrojone i zgniecione trufle można dodać do masła, dobrze wymieszać i w ten sposób używać, dopóki świeżość masła nie będzie budziła wątpliwości. Najdłużej jednak świeżość trufli jest utrzymywana po zalaniu ich oliwą z pierwszego tłoczenia. Trufle dostępne są pod postacią wielu produktów. Wysuszone i sproszkowane dają delikatny, ziemisty aromat idealny do zup, steków, risotto i polenty. Wysokiej jakości oliwa truflowa stanowi dodatek do sałatek, grillowanych warzyw i carpaccio. W celu jej przygotowania należy najpierw obrać owocniki, sparzyć wrzątkiem i przełożyć do słoików, a następnie zalać oliwą extra vergine. Jednocześnie jest to bardzo dobry sposób konserwacji. Krem truflowy przygotowywany z anchois, czosnku i oliwy będzie idealnym dodatkiem do kanapek, zakąsek, tostów i grzanek. W wielu zakątkach świata sól morska z dodatkiem trufli używana jest jako przyprawa do jajek, makaronów i innych dań – niekoniecznie tych wyszukanych i skomplikowanych. Wiele restauracji w Polsce proponuje potrawy z truflami. Oto kilka potraw, które można znaleźć w karcie dań: spaghetti z prawdziwymi truflami i świeżym parmezanem, rurki w sosie z czarnymi truflami oraz białą kiełbaską i śmietaną, pomidorowe tagliatelle z sosem śmietankowym, z nutą truflową, cielęcina z ziemniakiem truflowym i rabarbarem, tatar wołowy z majonezem truflowym, szalotką, korniszonem, pieczarkami i suszonym żółtkiem.
Podsumowanie
Trufle pomimo stosunkowo wysokiej ceny spełniają normy odżywcze. Mało tego, ich skład i zalety w pełni uzasadniają ich spożycie – chociaż raz na jakiś czas. Wartość odżywcza grzybów wciąż nie jest ostatecznie udowodniona, ponieważ nie udało się ustalić, w jakim stopniu człowiek jest w stanie strawić chitynę, czyli podstawowy budulec grzybów. Duże znaczenie ma sposób ich przyrządzania – mechaniczne zniszczenie ścian komórkowych, np. poprzez zmielenie, powoduje większą dostępność witamin i ich składników mineralnych. Około 90% całej masy grzyba stanowi woda, 3-5% białka, do 5% węglowodany, a także witaminy A, B1, B2, mikroelementy, naturalne antyoksydanty i enzymy. Te ostatnie są bardzo pożyteczne, gdyż nawet w niewielkich ilościach pobudzają apetyt i powodują lepsze trawienie oraz przyswajanie pokarmu. Mimo to, potrawy z grzybów uchodzą powszechnie za ciężkostrawne.
Piśmiennictwo
1. Luard E: Truffles. Berry & Co. Ltd., Childs Hill, London 2006. 2. O’Donnell K, Cigelnik E, Weber N, Trappe J: Phylogenetic relationships among ascomycetons truffles and the true and false morels inferred from 18S and 28S ribosomal DNA sequence analysis. Mycologia 1997; 89: 48-65. 3. Jeandroz S, Murat C, Wang Y et al.: Molecular phylogeny and historical biogeography of the genus Tuber, the ‘true truffles’. Journal of Biogeography 2008; 35: 815-829. 4. Amaranthus M, Luoma D, Eberhart J, Trappe J: Truffle dominance and diversity innatural vegetative communities. Actes du Ve Congrès International, Science et Culture de la Truffe. Fèdèration Française des Trufficulteurs, Aix-en-Provence 1999; 4: 183-218. 5. Bratek Z, Albert L, Gagi I et al.: New and rare hypogenusfungi of Carpathian Basin. Actes du Ve Congrès International, Science et Culture de la Truffe. Fèdèration Française des Trufficulteurs, Aix-en-Provence 1999; 2: 55-56. 6. Weden C, Danell E, Camacho F, Backlund A: The population of the hypogeous fungus Tuber aestivum syn. Tuber uncinatum on the island of Gotland. Mycorrhiza 2004; 14(1): 19-23. 7. Hall I, Brown G, Zambonelli A: Taming the truffle. Timber Press Inc., Portland 2008. 8. Martin F, Kohler A, Murat C: Perigord black truffle genome uncovers evolutionary origins and mechanisms of symbiosis. Nature 2010; 464: 1033-1039. 9. Splivallo R: Biological Significance of Truffle Secondary Metabolites. Soil Biology 2008; 14: 141-165. 10. Borowicz V: Do arbuscular mycorrhizal fungi alter plant-pathogen relations? Ecology 2001; 82(11): 3057-3068. 11. Buscot F, Munch J, Charcosset J et al.: Recent advances in exploring physiology and biodiversity of ectomycorrhizas highlight the functioning of these symbioses in the ecosystem. FEMS Microbiology Reviews 2000; 24: 601-614. 12. Trappe J, Claridge A: The Hidden Life of Truffles. Scientific American 2010; 302(4): 78-82, 84. 13. March R, Richards D, Ryan R: Volatile compounds from six species of truffle – head-space analysis and vapor analysis at high mass resolution. International Journal of Mass Spectrometry 2006; 249-250: 60-67. 14. Cullere L, Ferreira V, Chevret B et al.: Characterisation of aroma active compounds in black truffles (Tuber melanosporum) and summer truffles (Tuber aestivum) by gas chromatography – olfactometry. Food Chemistry 2009; 122(1): 300-306. 15. Zeppa S, Gioacchini A, Guidi C et al.: Determination of specific volatile organic compounds synthesized during Tuber borchii fruit body development by solid-phase microextraction and gas chromatography/mass spectrometry. Rapid Communications in Mass Spectrometry 2004; 18: 199-205. 16. Kendrick B: The Fifth Kingdom. Focus Pub 2000. 17. Sawaya W, Al-Shalhat A, Al-Sogair A, Mohammad M: Chemical composition and nutritive value of truffles of Saudi Arabia. Journal of Food Science 1985; 50: 450-453. 18. Saltarelli R, Ceccaroli P, Barbieri E, Stocchi V: Effect of storage on biochemical and microbiological parameters of edible truffle species. Food Chemistry 2008; 109: 8-16. 19. Singer R: Mushrooms and truffles. Leonard Hill Publisher Ltd., London 1961. 20. Hussan G, Al-Ruqaie I: Occurrence in chemical composition and nutritional value of truffles: overview. Pakistan Journal of Biological Sciences 1999; 2(2): 510-514. 21. Janakat S, Al-Fakhiri S, Sallal AK: Evaluation of antibacterial activity of aqueous and methanolic extracts of the truffle Terfezia claveryi against Pseudomonas aeruginosa. Saudi Medical Journal 2005; 26(6): 952-955. 22. Janakat S, Nassar M: Hepatoprotective activity of desert truffle (Terfezia claveryi) in comparison with the effect of Nigella sativa in the rat. Pakistan Journal of Nutrition 2010; 9: 52-56. 23. Fratianni F, Di Luccia, Coppola F et al.: Mutagenic and antimutagenic properties of aqueous and ethanolic extracts from fresh and irradiated Tuber aestivum black truffle: a preliminary study. Food Chemistry 2007; 102: 471-474. 24. Stanikunaite R, Trappe J, Khan S et al.: Evaluation of therapeutic activity of hypogeous Ascomycetes and Basidiomycetes from North America. International Journal of Medicinal Mushrooms 2007; 9: 7-14. 25. Di Massimo G, Donnini D, Baciarelli F: The Cultivation of Truffles in Italy. Acta Botanica Yunnanica 2009; 14: 21-28. 26. Rosa-Gruszecka A, Hilszczańska D, Szmidla H: Warunki środowiskowe sprzyjające występowaniu trufli (Tuber spp.). Leśne Prace Badawcze 2014; 75(1): 5-11. 27. Walczak M, Turło J: Truffles – Nutritional and biological values, trials in cultivation. Kwadryga 2013; 10: 26-27. 28. Wang S, Marcone M: The biochemistry and biological properties of the world’s most expensive underground edible mushroom: Truffles. Food Research International 2011; 44(9): 2567-2581.
otrzymano: 2016-07-13
zaakceptowano do druku: 2016-07-29

Adres do korespondencji:
Zygmunt Zdrojewicz
Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Pasteura 4, 50-367 Wrocław
tel. +48 (71) 784-25-54
zygmunt@zdrojewicz.wroc.pl

Medycyna Rodzinna 3/2016
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna