Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2002, s. 73-75
Michał Bokiniec
Menopauza
Menopause
z Katedry i Kliniki Rozrodczości i Andrologii Akademii Medycznej w Lublinie 
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Grzegorz Jakiel
Summary
Etiopathogenesis of climacteric symptoms, factors of menopause, HRT – there are the problems presented in this paper.
Określenie to oznacza, że czas jaki upłynął od ostatniego krwawienia wynosi przynajmniej 6 miesięcy. Menopauza oznacza zatem czas ostatniego krwawienia miesiączkowego. Zaprzestanie miesiączkowania może nastąpić w wyniku:
1. Operacji narządu rodnego i pozbawienia kobiety jajników.
2. Samoistnego zaprzestania miesiączkowania w wyniku starzenia się organizmu i stopniowego wygaszania funkcji hormonalnej jajników. Zaburzenie w rozwoju pęcherzyków jajnikowych (pęcherzyków Graafa) wyraża się zmniejszaniem a następnie całkowitym brakiem hormonów jajnikowych – progesteronu i estrogenów.
3. Czasami tak długo trwający okres braku miesiączkowych krwawień wynika z nieprawidłowości funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka, jajniki-błona śluzowa macicy; ma to miejsce często w tzw. zespole torbielowatych jajników
4. W wyniku intensywnego odchudzania się dojrzewających dziewcząt – dochodzi do jadłowstrętu psychicznego – anorexia nervoza co również manifestuje się ustaniem miesiączkowania.
5. Przedwczesne wygaszanie czynności jajników (climax praecox) – brak regularnych lub w ogóle brak krwawień miesięcznych od pokwitania, a u kobiet przed 40 rokiem życia może wynikać ze współistnienia innych przyczyn.
6. Również szereg leków powoduje zatrzymanie miesiączkowania. Należą tu wszelkie leki powodujące zwiększenie wydzielania prolaktyny, leki przeciwpsychotyczne takie jak pochodne fenotiazyny, haloperidolu, trójcykliczne leki przeciwdepresyjne; leki obniżające ciśnienie krwi jak rezerpina, metylodopa; leki przeciwlękowe jak benzodwuazepiny; oraz inne leki jak metyloklopramid, opiaty, barbiturany, estrogeny.
7. Oczywiście w wyniku ciąży nie występują krwawienia również.
Jeżeli tak szeroko wymieniam przyczyny dłuższego niż 6 miesięcy braku krwawień miesiączkowych, to dlatego, że pozamenopauzalne przyczyny ich braku obejmują około 20% kobiet.
Lekarz pierwszego kontaktu powinien się zorientować – na podstawie objawów i wywiadu od pacjentki – co do rodzaju dolegliwości i ustalić jaki przyjąć kierunek badań diagnostycznych.
Okres wystąpienia menopauzy waha się od 45 do 55 lat. Jednakże czasami na kilka lat przed menopauzą pojawiają się pewne dolegliwości związane ze stopniowo narastającym niedoborem żeńskich hormonów jajnikowych w początkowym okresie głównie progesteronu. Okres ten przed i po menopauzie nazywamy klimakterium (grec. – klimakterium oznacza szczeble drabiny). Polskim odpowiednikiem jest słowo przekwitanie.
W tym czasie obniża się hormonalna i zanika rozrodcza funkcja jajnika. Rozpoczyna się proces starzenia się, który, jeśli nie leczony postępuje bardzo szybko. Przez klimakterium rozumiemy więc rozciągnięty w czasie proces stopniowego zanikania czynności jajników.
Jeszcze na początku XX wieku przeciętny czas życia kobiet zamykał się w zakresie 45-50 lat. Pod koniec tegoż wieku wydłużył się prawie do 80 lat.
Jak przyjęliśmy menopauza w Polsce występuje między 45 a 55 lat, to ponad 30 lat życia kobiet przypada po menopauzie. Przynajmniej połowa tego okresu może być aktywnym okresem życia, bowiem jest to już czas w którym kobiety dysponują znacznymi zasobami energii i wolnego czasu.Tymczasem narastający niedobór hormonów jajnikowych powoduje pojawienie się szeregu dolegliwości powodujących znaczny dyskomfort. Zachodzi więc potrzeba pomocy w zwalczaniu tych dolegliwości, bowiem sama natura nie jest w stanie ich wyrównać. Na podstawie doświadczenia i obserwacji dużej ilości kobiet, które przebyły menopauzę można przewidywać kierunek i nasilenie się pewnych objawów i wystąpienia niektórych chorób.
Niektóre z kobiet okres ten przechodzą bez specjalnych dolegliwości, inne natomiast przeżywają go bardzo burzliwie. Nasilenie tych objawów i rodzaj schorzeń wynika z konstytucji osobniczej, przesłanek rodzinnych, przeszłości ginekologiczno-położniczej jak i ogólnych warunków życia.
Kobiety z wyraźnymi oznakami hirsutyzmu, otyłości przy małej ruchliwości z bolesnością i obrzmieniem piersi częściej zapadają na cukrzycę i choroby metaboliczne; zmiany nowotworowe śluzówki macicy częściej spotyka się u kobiet z przedłużającymi się nieregularnie występującymi plamieniami i krwawieniami.
W przypadkach w których stwierdzamy guzowatości w piersiach, czasami wydzielinę o mleczno-białej lub krwistej barwie i podwyższony poziom prolaktyny w krwi należy dokonać skrupulatnej diagnostyki w kierunku raka piersi (mammografię, sonografię sutka, badanie mikroskopowe materiału bioptycznego. Zmiany mastopatyczne nie są stanami przedrakowatymi jednakże w około10% maskują zmiany nowotworowe w piersi.
Dominującym estrogenem u młodych kobiet jest estradiol w wieku pomenopauzalnym dominuje estron, który spełnia nieco inną rolę niż estradiol. Zrównoważone wydzielanie hormonów jajnikowych gwarantuje korzystny wpływ na psychikę, układ krążenia i serce, skórę, kości i metabolizm komórkowy. Zachwianie równowagi hormonalnej występujące w okresie okołomenopauzalnym powoduje wystąpienie szeregu dolegliwości i sprzyja rozwojowi rozmaitych chorób.
Często, zwłaszcza u kobiet szczupłych np. dochodzi do zanikowego zapalenia pochwy i pęcherza moczowego. W wyniku niedoboru estrogenóww kilka lat po menopauzie skóra, błona śluzowa pochwy stają się cieńsze, mało elastyczne, zmniejsza się także ilość śluzu szyjkowego, a w pochwie występuje uczucie suchości, skłonność do otarć i bolesnych stosunków płciowych.
Jednym z najwcześniejszych objawów menopauzalnych są tzw. wary uczucie gorąca w wyniku rozszerzenia się naczyń krwionośnych skóry szyi, karku, piersi. Powoduje to nadmierną potliwość, kłopoty ze snem, ogólne zmęczenie, złe samopoczucie i obniżenie aktywności.
Objawy zanikowe w obrębie cewki moczowej i pęcherza przyczyniają się do zaburzeń w kontroli oddawania moczu, częstych zapaleń pęcherza.Trudności z utrzymaniem moczu krępują kobiety, bywają przyczyną unikania kontaktów nawet rodzinnych.
Objawy wypadowe pojawiają się u około 85-90% kobiet w tym wieku, 30% z nich ocenia je jako ciężkie. Zaburzenia w ilościowej i jakościowej gospodarce hormonalnej u kobiet w tym okresie doprowadzają do uszkodzenia komórek nerwowych co zwiększa ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera. Innym powikłaniem w tym okresie są zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforowej. Prawidłowy poziom estradiolu sprzyja uwapnieniu kości i kościotworzeniu. Przy niedoborze estrogenów nasila się aktywność osteoklastów i gubienie wapnia co doprowadza do powstania osteoporozy. Złamania kręgosłupa zwyrodnienia stawów biodrowych powodują, że około 30% takich kobiet wymaga zabiegów operacyjnych i wieloletniej rehabilitacji.
Najpoważniejszymi zagrożeniami życia kobiet są schorzenia miażdżycowe naczyń krwionośnych.
W hormonalnej terapii zastępczej wykorzystuje się estrogeny naturalne, estrogeny skoniugowane – mieszanina estrogenów zwierzęcych z moczu źrebnych klaczy, a także fitoestrogeny – wyciągi pochodzenia roślinnego o działaniu estrogennym.
Preparaty HTZ zawierają komponentę gestagenną – pochodne progesteonu albo norepiandrosternu. Występowanie objawów niepożądanych dotyczy około 10% kobiet stosujących HTZ. Większość kobiet skarży się na wzdęcia, obrzęki, bolesność i powiększenie piersi, zwiększenie apetytu. Objawy te pojawiają się przeważnie tylko na początku terapii po czym zanikają samoistnie. Rzadko wymagają dodatkowych leków dla ich likwidacji, lepiej zmienić preparat o innych wartościach hormonów.
Pojawiające się plamienia i krwawienia w początkowym okresie budzą najwięcej niepokoju, gdyż kobiety zwykle łączą je z rozwojem raka śluzówki. Wymaga to troskliwych badań diagnostycznych materiału biopsyjnego. Bolesność, obrzmienie piersi, obecność guzków w sutkach nie musi wskazywać na zagrożenie rakiem piersi ale również wymaga skrupulatnych badań (mammografia piersi, ultrasonografia piersi, badanie mikroskopowe materiału bioptycznego).
Wyniki wszelkich badań na powyższy temat jednoznacznie wskazują, że ryzyko rozwoju raka piersi wśród kobiet stosujących HTZ jest niższe niż u kobiet nie stosujących tej terapii. Największe zagrożenia zdrowia i życia kobiet wiąże się z chorobami serca i naczyń krwionośnych. Schorzenia te są przyczyną zgonów 45% kobiet w tym okresie życia podczas gdy rak sutka tylko dla 4% kobiet. Nie dostrzegany i nie nagłaśniany a znacznie częściej występujący u kobiet w wieku pomenopauzalnym jest rak jelita grubego wobec braku ochronnego działania estradiolu na jelito grube. Dotychczasowe wyniki wskazują, że o ponad 50% spada częstość występowania tej choroby wśród kobiet stosujących HTZ a ponadto przebieg jej jest znacznie łagodniejszy.
Obecnie przeprowadzane są megabadania na ten temat obejmujące kilkanaście tysięcy badań. Wyniki ich będą znane za 8-10 lat.
W stosowaniu leków HTZ mamy dwa sposoby. Kobietom miesiączkującym podajemy preparaty cyklicznie zachowując kilkudniową przerwę między cyklami. Taki sposób jest korzystniejszy dla kobiet w okresie przed menopauzą. Wiele kobiet uważa, że występowanie krwawień miesięcznych jest wyrazem młodości. Kobietom nie miesiączkującym podajemy preparaty w terapii ciągłej nie wywołujące krwawień.
Przykładem leku dla pierwszej grupy może być klimonorm zawierający estradiol i pochodną 19-nortestosteronu = levonogestrel, również Climen jest dobrym lekiem dla tej grupy kobiet, zwłaszcza z oznakami hirsutyzmu, zawiera bowiem walerian estradiolu i octanu cypro teronu. Kobietom nie miesiączkującym polecamy np. kliogest – zawiera naturalny estradiol i octan norethisteronu – komponent o dzialaniu gestagennym; lub Gynodian-Depot w oryginalnym opakowaniu – ampułko-strzykawka – zawiera naturalny estradiol i słaby androgen-prasteron. Szczególnie korzystnie wpływa na nastrój i libido, a także zapobiega osteoporozie. Podobnie Tibolone – poprawia nastrój i libido, zapobiega osteoporozie.
Wybór drogi podawania powinien uwzględniać życzenia pacjentki i jej stan zdrowotny. Istnieją różne formy podawania leków: doustnie – tabletki, przezskórnie – plastry, żele; domięśniowo – zastrzyki, podskórnie implanty – leki wszywane pod skórę albo dopochwowo globulki, kremy, opracowywane są już inne sposoby np. wziewne lub donosowe. W przypadkach odczuwania suchości w pochwie, lub w stanach tzw. suchego zapalenia pochwy podajemy hormony działające lokalnie np. ovestin lub oekolp zawierające tylko estriol. Wprowadzenie do terapii klimakterium leków hormonalnej terapii zastępczej pozwoliło kobietom na satysfakcjonujące życie i pozwala uniknąć wielu nieszczęść i chorób. Warto też wiedzieć, że HTZ można rozpoczynać i stosować w każdym okresie klimakterium. Nadchodzące lata niosą nowe propozycje racjonalne i pragmatyczne uwzględniające wzrastające ilości potencjalnych pacjentek, nakazujące lekarzowi likwidację wszelkich fobii i podmiotowe traktowanie pacjentek.
Medycyna Rodzinna 2/2002
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna