Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 1/2000
Ewa Bączyk, Jacek Łuczak
Ostry stan splątania (delirium) w terminalnej fazie choroby nowotworowej
Acute confusion state (delirium) in terminal cancer
z Kliniki Opieki Paliatywnej Anestezjologii i Intensywnej Terapii Onkologicznej Katedry Onkologii, Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Jacek Łuczak
Wstęp
Jednymi z najczęściej pojawiających się zaburzeń psychicznych u pacjentów w terminalnej fazie choroby nowotworowej są – obok lęku i depresji – zaburzenia świadomości, które określane są terminem delirium. Termin delirium, tłumaczony dotychczas jako majaczenie, poszerzono zgodnie z klasyfikacją DSM-III-R o inne zaburzenia jakościowe świadomości tj. zamroczenie i splątanie. W literaturze anglojęzycznej majaczenie jest synonimem ostrego stanu splątania.
Majaczenie jest to zespół zaburzeń świadomości powstających na podłożu organicznym, o ostrym przebiegu, z globalnym upośledzeniem czynności poznawczych.
Występuje ono u 15-30% chorych hospitalizowanych w oddziałach onkologicznych i u około 75% pacjentów w terminalnej fazie choroby nowotworowej a przed śmiercią wzrasta do 80-90%. Zaburzenia te mogą mieć charakter odwracalny; w grupie pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową uzyskiwano poprawę stanu psychicznego w 20-30% przypadków.
Etiopatogeneza
Główną rolę w patogenezie splątania przypisuje się zaburzeniom przekaźnictwa w układzie cholinergicznym. Niektórzy autorzy sądzą, że zespoły majaczeniowe w większości przypadków powstają w wyniku blokady mechanizmów cholinergicznych międzymózgowia.
Etiologia delirium jest często wieloczynnikowa i udaje się ją ustalić w 5-44% przypadków. Nieodwracalnie zaburzone funkcje poznawcze obserwuje się w 80-90% przypadków pacjentów w ostatnich 24-48 godzinach życia. Najczęstszą przyczyną zaburzeń świadomości są nakładające się nieprawidłowości metaboliczno-toksyczne. U niektórych pacjentów może dojść do obniżenia progu rozwoju ostrego stanu splątania ze względu na czynniki predysponujące (np. wiek).
Majaczenie jest stanem nagłym w opiece paliatywnej. Należy wykonać w miarę możliwości przynajmniej podstawowe badania laboratoryjne krwi (morfologia, rozmaz, poziom glikemii, elektrolity z wapniem, próby wątrobowe i nerkowe, gazometria), badanie ogólne moczu, rtg klatki piersiowej, ekg. Czasami wskazane jest badanie KT głowy a w wyjątkowych sytuacjach nakłucie lędźwiowe. Równocześnie należy mieć na względzie stan pacjenta i ewentualne obciążenia, jakim będzie dla niego diagnostyka. Przyczyny delirium zestawiono w tabeli 1.
Tabela 1. Przyczyny delirium w terminalnej fazie choroby nowotworowej.
Przyczyny ogólne:
kkkk- niewydolność narządowa (wątroby, płuc, nerek)
kkkk- zaburzenia biochemiczne (hipokalemia, hiponatremia, hipoglikemia, hiperkalcemia, odwodnienie, przewodnienie)
kkkk- infekcje wirusowe, bakteryjne przebiegające ze stanami gorączkowymi
kkkk- choroby sercowo-naczyniowe
kkkk- choroby hematologiczne
kkkk- powikłania sterydo-, chemio-, radio-, immunoterapii
kkkk- abstynencja alkoholowa, lekowa
Leki:
kkkk- opioidy (morfina, fentanyl, metadon, buprenorfina, pentazocyna, petydyna, oxycodon)
kkkk- antycholinergiczne (przeciwhistaminowe, spazmolityczne, trójpierścieniowe antydepresyjne, przeciwparkinsonowskie, antyarytmiczne)
kkkk- uspokajająco-nasenne (benzodwuazepiny, barbiturany)
kkkk- nasercowe (digoksyna)
kkkk- nadciśnieniowe (propranolol, metyldopa)
kkkk- antybiotyki (aminoglikozydy, penicyliny, cefalosporyny)
kkkk- cytostatyki
kkkk- inne (przeciwdrgawkowe, cymetydyna, ranitydyna, lit, lewodopa, acyclovir, NLPZ)
Przyczyny związane z CUN:
kkkk- pierwotne i przerzutowe ogniska w CUN
kkkk- meningoencefalopatie
kkkk- infekcje
kkkk- urazy (np. po radioterapii)
kkkk- zespoły paraneoplastyczne
kkkk- choroby degeneracyjne
Przyczyny związane z nowotworem:
kkkk- ogólny skutek choroby
kkkk- ból i zmęczenie
kkkk- zaparcia
kkkk- zatrzymanie moczu
kkkk- świąd
kkkk- depresja
kkkk- niepokój
Silne nowe bodźce:
kkkk- zbyt gorąco lub zbyt zimno
kkkk- mokra pościel
kkkk- sfałdowana pościel z okruchami pokarmu
kkkk- zbyt silne światło
kkkk- zmiana otoczenia
Jedną z przyczyn majaczenia może być odwodnienie; poprzez zmniejszoną filtrację nerkową dochodzi także do kumulacji metabolitów leków, zwłaszcza opioidów. Ma to miejsce zwłaszcza w sytuacji rozwijającej się niewydolności nerek. Opioidy stosowane długotrwale, bez wykładników uszkodzenia nerek są raczej mało prawdopodobną przyczyną zaburzeń świadomości. Często zapomina się o działaniach takich leków jak NLPZ (!), sterydów, anksjolityków. Leki uspokajające, zwłaszcza benzodwuazepiny, są potencjalną przyczyną majaczenia, podobnie jak leki wywołujące ośrodkowy zespół cholinolityczny (TLPD, neuroleptyki, spazmolityki, antyhistaminowe). Pacjenci w terminalnej fazie choroby nowotworowej otrzymują różne leki, z których wiele może być przyczyną ostrego stanu splątania.
Pojawienie się niewydolności oddechowej w następstwie pierwotnego lub wtórnego procesu nowotworowego płuc, prosówki nowotworowej lub zwłóknienia miąższu płuc z następową hipoksją i hiperkapnią także może być powodem majaczenia. Równocześnie centralny układ nerwowy staje się bardziej podatny na inne zaburzenia metaboliczne lub nowe bodźce.
Przyczyną zaburzeń świadomości są często zaburzenia biochemiczne i endokrynologiczne: hiperkalcemia, pojawiająca się u 20-40% pacjentów z rakiem oskrzela, sutka lub szpiczakiem, hipoglikemia, hiponatremia, przewodnienie a także niewydolność narządowa. W przebiegu chłoniaków, raka trzustki, raka drobnokomórkowego płuc dochodzi do zespołu niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego z ektopowym wydzielaniem ADH, co powoduje hiponatremię, hipoosmolarność surowicy i zwiększoną osmolarność moczu.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Bannister R.: Zespoły neurologiczne towarzyszące chorobom nowotworowym. W: Neurologia Kliniczna, 1997, 504-506. 2. Breitbart W., Passik S.D.: Psychiatric aspects of palliative care. W: Oxford Textbook of Palliative Medicine, 1994, 609--626. 3. Caraceni A.: Delirium in palliative medicine. European Journal of Palliative Care, 2(2):62-67. 4. Kaplan H.I., Sadock B.J.: Organiczne zaburzenia psychiczne i zespoły objawów. W: Psychiatria Kliniczna 1998, 24-39. 5. Pużyński S.: Acetylocholina i zaburzenia psychiczne. Neurologia i Neurochirurgia Polska, Suplement 1999, 2:47-57. 6. Roth A.J., Breitbart W.: Psychiatric emergencies in terminally ill cancer patients. Pain and Palliative Care 1996, 10 (1):235-259. 7. Stedeford A., Regnard C.: Confusional states in advanced cancer – a flow diagram. Palliative Medicine 1991, 5:256-261. 8. de Stoutz N., Tapper M.: Reversible delirium in terminally ill patients. Journal of Pain and Symptom Management 1995, 10 (3):249-254. 9. Twycross R.: Psychological symptoms. W: Symptom Management in Advanced Cancer, 1997:92-115.
Nowa Medycyna 1/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna