Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2007, s. 39-45
*Tadeusz Wolski1, Dariusz Matosiuk2, Tomasz Baj1, Agnieszka Ziewiec2
Szanta zwyczajna ( Marubium vulgare L.)roślina lecznicza o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym
White/common horehound (Marubium vulgare L.) – medical plant with multidirectional pharmacological activity
1Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych Akademii Medycznej im. prof. F. Skubiszewskiego w Lublinie
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. Kazimierz Głowniak
2Katedra i Zakład Syntezy i Technologii Chemicznej Środków Leczniczych Akademii Medycznej im. prof. F. Skubiszewskiego w Lublinie
Kierownik Katedry i Zakładu: dr hab. Dariusz Matosiuk, prof. AM
Summary
The main goal for this work is presentation of the scientific literature describing biological activity of the White/Common Horehound (Marrubium wulgare L., F. Lamiaceae). Biological activity of the Horehound were known for years, with beginning of its use reaching the time of the ancient Egypt. Extracts of the Horehound induce excretion process of the liver, because bile acts also on the mucous membrane of the upper respiratory tract and enhance secretion of the mucus. Additionaly they act also as relaxant on smooth muscles. Raw matterial and its preparations affect the cardio-vascular system acting as antiarrhythmic, similar to quinidine. Active substances present in the Horehound, especially marrubine, marrubenic acid and marrubenol exhibit antinociceptive, cholagogic and hypotensive activities respectively.
Szanta zwyczajna ( Marrubium vulgare L.) należy do rodziny wargowych ( Lamiaceae). Literatura podaje, iż rodzaj Marrubium liczy około 40 gatunków, z których najbardziej znane są: Marrubium alternidens, M. alysson., M. cylleneum, M. friwaldskyanum, M. incanum, M. kotschyi, M. leonuroides, M. libanoticum, M. peregrinum, M. pestalozzae, M. rotundifolia, M. supinum, M. thessalum, M. velutinum, M. vulgare (White Horehound lub Common Horehound) (l). Szanta zwyczajna jest rośliną znaną od tysięcy lat. Egipscy kapłani doceniali jej właściwości lecznicze i zwali ją: nasieniem Horusa, krwią byka lub okiem gwiazdy (2-4).
Starożytni Rzymianie uważali szantę za cenny lek ziołowy, jej nazwa łacińska „marrubium” pochodzi prawdopodobnie od Maria urbus, nazwy antycznego miasta Cesarstwa Rzymskiego (2). Inne źródła podają, że nazwa rośliny pochodzi od hebrajskiego słowa „marrob ” (gorzkie ziele), będącego jednym z gorzkich ziół używanych przez Izraelitów w obchodach święta Paschy (l, 3). Starożytni Grecy używali szanty do leczenia chorych pogryzionych przez wściekłe psy, co prawdopodobnie odzwierciedla w angielskiej nazwie „Horehound” obecność słowa „hound” (z ang. zły pies) (5). W Polsce szanta nazywana jest: krzeciną, krzeszyną, gojnikiem (6, 8).
Szanta występuje w Europie, Ameryce Południowej, Afryce i Australii (7-10). W Polsce spotyka się ją jako roślinę dziko rosnącą na przydrożach, rumowiskach, pastwiskach, ubogich łąkach i polach (6, 11).
Budowa morfologiczna i anatomiczna
Szanta zwyczajna jest wieloletnią byliną, wysokości od 30 do 80 cm, o łodygach wzniesionych, gałęzistych w części górnej, czterokanciastych, pokrytych kutnerowym owłosieniem. Roślina posiada prosty, biały, drewniejący korzeń. Dolne liście są sercowatookrągławe, górne jajowate, wszystkie ogonkowe, naprzeciwległe, pomarszczone, brzegami grubo i nierówno ząbkowane. Górna powierzchnia liści jest ciemnozielona, dolna pokryta szarym kutnerem, co nadaje liściom kształt wełnisty. Liście mają charakterystyczny smak i zapach piżma, który zanika podczas suszenia (12, 13, 73).
Kwiaty białe, drobne, dwuwargowe, zrosłopłatkowe, zebrane w nibyokółki wyrastające w kątach liści, tworzące kuliste kwiatostany. Kielich drobny, dziesięcioząbkowy do 0,8 cm długości, korona biała dwuwargowa do 0,6 cm długości, kutnerowata. Owocem jest czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na 4 podługowate rozłupki z nasionami. Mają one kształt jajowaty, lekko trójkanciasty, powierzchnia ich jest lekko matowa, chropowata o barwie szarobrunatnej. Długość rozłupki wynosi 1,8-2,3 mm, szerokość 0,7-1,2 mm, zaś grubość 0,7-0,9 mm. Masa 1000 rozłupek waha się w granicach 0,95-1,00 g. Nasiona dojrzewają w końcu lipca lub na początku sierpnia i zachowują zdolność kiełkowania w okresie 4 lat. (12, 14-16).
Uprawa
Szanta jest rośliną średnio wymagającą odnośnie gleby. Odporna na mróz, toleruje szeroki zakres warunków klimatycznych. Warunki klimatyczne Polski są odpowiednie do jej uprawy, wskazane są gleby żyzne, średniozwięzłe, jednak odpowiednio wilgotne, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego. Najbardziej przydatne są gleby płowe, brunatne, rędziny, czarne ziemie i lekkie mady. Szanta uprawiana jest najczęściej z nasion. Materiał siewny stanowią owoce suche – niełupki. Nasiona dojrzewają w końcu lipca lub na początku sierpnia. Zdolność kiełkowania nasiona zachowują przez 4 lata. Plantacje można zakładać przez siew nasion do gruntu lub siew na rozsadniku. Do gruntu wysiewa się szantę w kwietniu w rzędy, co 40 cm na głębokość 1 cm. W sprzyjających warunkach atmosferycznych nasiona kiełkują po dwóch tygodniach. Rozsadę wysadza się do gruntu, gdy ma już 2-3 pary liści. Wysadzając rozsadę w rozstawie 40 x 30 cm na 1 hektar potrzeba ok. 84 tys. sztuk. Na założenie plantacji potrzeba przy wysiewie do gruntu około 8 kg nasion na hektar, natomiast przy wysiewie do rozsadnika 3 kg (17-20).
Surowcem zielarskim jest ziele szanty zebrane w czasie pełni kwitnienia; co zwykle przypada na czerwiec. Ziele ścina się ręcznie lub kosiarkami, suszy się w suszarniach powietrznych w cieniu i przewiewie lub suszarniach ogrzewanych do temp. 35°C. Na 1 kg suszu potrzeba 4-5 kg świeżej masy. Dobrze wysuszony surowiec umieszcza się w wielowarstwowych papierowych torbach szczelnie zawiązanych, które przechowuje się w suchych pomieszczeniach.
Plon ziela w pierwszym roku uprawy wynosi 1,5-2 t/ha, zaś w drugim i następnych latach 2-3 t/ha, zaś plon nasion 100-200 kg/ha. Ziele ma gorzki, ściągający smak, po roztarciu przypominający jabłka (19-21).
Skład chemiczny
Głównym składnikiem ziela szanty jest mieszanina związków diterpenowych: marubina w ilości od 0,3-1%, premarubina 0,1%, alkohole diterpenowe: marubenol, premarubenol, peregrinol, vulgarol (21-23); sterole i triterpeny: kwas ursolowy 0,l%; pochodne fenolokwasów z grupy fenylopropanoidów (24-26); flawonoidy: apigenina, luteolina, kwercetyna i ich glikozydy (27); taniny i garbniki 7%; alkaloidy typu pirolidyny: betonicyna 0,3%, truicyna, cholina; olejek eteryczny w ilościach 0,05%, i inne związki w mniejszych ilościach, takie jak kwasy organiczne, sole mineralne, saponiny, śluzy (25, 28-30).
Najważniejszą grupą związków biologicznie czynnych występujących w zielu szanty są pochodne diterpenów.
Diterpeny stanowią grupę związków zbudowanych z czterech reszt hemiterpenowych. Do diterpenów należą związki o różnorodnej funkcji i budowie, takie jak hormony wzrostu (gibereliny), witaminy (grup A, E, K), chromoforowe składniki purpury wzrokowej (retinina), alkoholowy składnik chlorofilów (fitol), kwasy żywiczne (np. kwas abietynowy), alkaloidy (koniina), czynniki słodzące (stewiozyd) i szereg innych związków o nieustalonej dotychczas funkcji. Diterpeny są szczególnie szeroko rozpowszechnione w świecie roślin. Biogeneza tej grupy związków wywodzi się od geranylogeraniolu, który powstaje w reakcji przedłużenia łańcucha prenylowego z udziałem pirofosforanu farnazylu (FPP) oraz pirofosforanu izopentynylu (IPP). Reakcję katalizuje transferaza prenylowa. Substancje z tej grupy są nielotne z parą wodną i stanowią składniki żywic i tzw. balsamów, które są bardzo złożonymi mieszaninami związków terpenowych, pochodnych fenylopropanu i wielu innych (31-33). Schemat przemian biogenetycznych izoprenoidów, ze szczególnym uwzględnieniem: mono-, seskwi-, di-, tri- oraz tetraterpenów przedstawia rycina 1.
Ryc. 1. Schemat przemian biogenetycznych izoprenoidów (32).
Niecykliczne składniki pirofosforanu geranylu (GGPP) mogą ulegać cyklizacji przechodząc w izomeryczny pirofosforan geraniolu, który cyklizuje do dicyklicznego pirofosforanu labdanylu, a ten zaś w wyniku dalszych przemian może tworzyć furanolabdany i ich pochodne, co przedstawia rycina 2.
Ryc. 2. Etapy cyklizacji diterpenów i powstawanie struktury furanolabdanu.
Na rycinie 3 przedstawiono struktury furanolabdanów: premarubiny, premarubenolu, marubiny, marubenolu oraz kwasu marubenowego. Rozdział tych związków i otrzymywanie marubiny opisali Rodrigez i wsp. (34), zaś warunki analizy ekstraktów metodą TLC podaje piśmiennictwo (56).
Ryc. 3. Struktury furanolabdanów występujących w zielu szanty (22).
Kumulację furanolabdanów, ich przemiany i właściwości, opisano w piśmiennictwie (35-37). W grupie steroli występujących w zielu szanty wyróżniamy fitosterole np.: beta-sitosterol, zaś wśród triterpenów: kwas ursolowy w ilości 0,1%. Szczególnie często związek ten występuje w rodzinach: Rosaceae i Lamiaceae. Ma on właściwości cytotoksyczne, przeciwzapalne i zmniejszające stężenie cholesterolu we krwi (36-38). Strukturę tego kwasu przedstawia rycina 4. Właściwości steroli i triterpenów opisano we wcześniejszej pracy (39).
Ryc. 4. Struktura kwasu ursolowego.
Olejek eteryczny wydzielany jest intensywnie w okresie kwitnienia. W gatunku Marrubium vulgare występuje on w ilości ok. 0,05% (22, 23).
Badania przeprowadzone nad składem olejku wykazały, że głównym składnikiem są seskwiterpeny, które stanowią 82% całkowitej ilości olejku. Wśród nich występują: b-bisabolen 25,4%, b-kariofilen 5,6%, germakren D 9,7%, b-farnezen. Ponadto stwierdzono we frakcji monoterpenowej, która wynosi ok. 8,8%, obecność: b-pinenu, p-cymenu i limonenu (40-44).
W surowcu stwierdzono występowanie związków fenolowych i polifenolowych w częściach nadziemnych i korzeniu, wśród nich można wymienić fenylopropanoidy. Są to estry kwasu kawowego i ferulowego z cukrami związanymi glikozydowo z 3,4-dihydroksyfenyloetanolem. W gatunku Marrubium vulgare występują cztery pochodne glikozydowe: akteozyd, forsytiozyd B, arenariozyd, ballotetrozyd i pochodna nieglikozydowa – kwas (+) (E)-kawoilo-L-jabłkowy, a ich struktury podaje rycina 5 (45).
Nr związkuNazwa związkuR1R2
1AkteozydHH
2Forsytozydb-D-epiozaH
3Arenariozydb-D-ksylozaH
4Ballotetrozydb-D-apiozaa-L-akabinoza
Ryc. 5. Struktury pochodnych glikozydowych występujących w zielu szanty.
Właściwości farmakologiczne i zastosowanie
Zainteresowanie szantą jako surowcem leczniczym wzięło swój początek z medycyny tradycyjnej, w której wykorzystywano ziele. Surowiec ten powszechnie stosowano w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, utracie apetytu, jako środek żółciopędny i żółciotwórczy (21, 23, 28, 30, 46, 47, 69, 70, 72).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2007-02-23
zaakceptowano do druku: 2007-03-05

Adres do korespondencji:
*Tadeusz Wolski
Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych AM im. Prof. Feliksa Skubiszewskiego w Lublinie
ul. Chodźki 1, 20-093 Lublin
tel. (0-81) 741-23-54, fax: (0-81) 741-03-51
e-mail: twolski@pharmacognosy.org

Postępy Fitoterapii 1/2007
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii