Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2008, s. 233-239
Alina Mścisz*, Elżbieta Czosnowska
Oregano – fascynująca przyprawa, ale czy tylko? Możliwe zastosowania, substancje aktywne, właściwości terapeutyczne
OREGANO – A FASCINATING SPICE YET IS THAT ALL? POSSIBLE USAGE, ACTIVE SUBSTANCES, THERAPEUTICAL PROPERTIES
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz
Summary
The plant Origanum vulgare is well-known and used by people since the ancient times for rituals, seasoning and enhancing dishes, food preservating, body care, dying fabrics, and curing various ailments. The results of modern research prove the validity of using Origani herba for medicinal purposes, simultaneously pointing out its new usage in prophylaxis and therapies. However, the practical application of such properties of oregano requires the proofs of its efficiency that were obtained during clinical trials. It does not eliminate the possibility of medicinal use of Oregano products in their present form, dosing and indications based on long-standing usage and doctors´ experience.
Wprowadzenie
Nazwa oregano u większości ludzi kojarzy się z kuchnią i przywodzi na myśl pizzę lub inne włoskie danie. Łączenie nazwy oregano raczej ze smakiem niż rodzajem albo gatunkiem rośliny jest o tyle słuszne, że na świecie nazwy tej używa się do oznaczania przypraw pochodzących z kilku rodzajów roślin (1). Przykład stanowią Lippia oraz Plectranthus także nazywane oregano, głównie ze względu na obecność w nich karwakrolu, nadającego swoisty aromat i smak prawdziwemu oregano. Ocenia się, że istnieją 44 gatunki, 6 podgatunków, 3 odmiany i 18 naturalnie występujących mieszańców oregano (2). Rośliny uprawiane w ogrodach łatwo się krzyżują i prawdopodobnie rosną tam setki niesklasyfikowanych mieszańców. Tak dużej zmienności nie obserwuje się wśród roślin występujących w stanie naturalnym. Najbardziej znane w Europie handlowe gatunki oregano to Origanum vulgare subsp. hirtum (oregano greckie) i Origanum onites (oregano tureckie). Uważa się, że nazwa „Oregano” wywodzi się od greckich słów: oros – góra i ganos – ozdoba i jest tłumaczona jako ozdoba góry lub radość góry. Wiąże się ona z miejscem występowania Origanum, które lubi ciepłe stanowiska i stąd obficie pokrywa nasłonecznione wzgórza Grecji. Polska nazwa Origanum to lebiodka, znana także pod innymi nazwami: macierzyca – na Mazowszu, macierduszka – w Białostockiem, duszka – na Lubelszczyźnie, czy lebiodka Dobromyśl – w Krakowskiem, a także dziki majeranek lub macierzanka wysoka (3).
Opis rośliny
Oregano należy do rodziny jasnotowatych ( Lamiaceae); występuje w Europie i Azji Środkowej, zawleczone przez Hiszpanów do Ameryki Północnej. Jest rośliną trwałą, intensywnie pachnącą, miododajną (ryc. 1). W Polsce występuje przede wszystkim lebiodka pospolita – Origanum vulgare L. Rośnie w zaroślach, na skrajach lasów i suchych, słonecznych pagórkach. Występuje na całym niżu i w strefie podgórskiej. Lebiodka wytwarza pełzające kłącza, często z rozłogami oraz liczne, wzniesione, czterokanciaste łodygi, rozgałęzione w części górnej, zwykle czerwono nabiegłe i owłosione o wysokości od 20 do 80 cm. Liście ogonkowe, naprzeciwległe, jajowate do eliptycznie lancetowatych, u dołu tępe, ku górze ostre, całobrzegie lub drobno piłkowane. Kwiaty drobne, różowoliliowe zebrane w szczytowych podbaldachach z przykwiatkami, często purpurowymi. Kielich biało owłosiony. Kwitnie od czerwca do września (4).
Ryc. 1. Origanum vulgare L.
Skład chemiczny
Ziele lebiodki zawiera do 3% olejku, bogatego w fenole, jak karwakrol i tymol (ryc. 2), których ilość może sięgać do 60%. W olejku znaleziono też octan tymolu i p-cymen. Poza tym zawiera seskwiterpeny, katechinę, kwasy fenolowe (p-hydrobenzoesowy, wanilinowy, kawowy, o- i p-kumarowy, ferulowy, galusowy, rozmarynowy, chlorogenowy i dihydroksy- kawowy) oraz flawonoidy (ryc. 3) (apigenina, luteolina, kwercetyna, kemferol, eriodykcjol, naryngenina) (5-9).
Ryc. 2. Struktura chemiczna najbardziej powszechnych fenolowych składników olejku Origanum vulgare ssp.
Ryc. 3. Struktura chemiczna najważniejszych związków polifenolowych zidentyfikowanych w Origanum vulgare.
Zastosowanie
Oregano było dobrze znane i wykorzystywane już w bardzo odległych czasach. Starożytni Egipcjanie uważali oregano za roślinę poświęconą Ozyrysowi i wplatali ją do wieńców wkładanych podczas obrządków rytualnych. Cenili lecznicze, odkażające i konserwujące właściwości oregano. W starożytnej Grecji uważano je za symbol radości i szczęścia. Grecy i Rzymianie zdobili nim głowy nowożeńców. Legenda głosi, że oregano powstało z oddechu Afrodyty – w mitologii greckiej bogini piękna, kwiatów, miłości, pożądania i płodności. Napój z oregano miał odprężać i rozgrzewać nieśmiałych. Grecy upodobali sobie zapach lebiodki i po kąpieli używali aromatycznego olejku z oregano do masażu. Już w średniowieczu uprawiano lebiodkę. Uważano ją wówczas za środek zabezpieczający przed czarami. Damy stosowały ją do bukietów oraz aromatyzowania wody do mycia. Liście wykorzystywano jako namiastkę herbaty lub tytoniu. Świeżymi liśćmi nacierano dębowe meble i podłogi, pokrywając je pachnącą politurą. Mleczarki używały lebiodki jako środka chroniącego przed skwaśnieniem mleka w czasie burzy. Zielem lebiodki farbowano tkaniny na czarno, a kwiaty służyły do barwienia wełny na kolor pomarańczowy.
W kuchni wielu narodów oregano jest powszechnie stosowaną przyprawą kulinarną, szczególnie popularną we Włoszech, Grecji i Turcji. Wchodzi m.in. w skład ziół prowansalskich. Wzbogaca ono smak zup, jarzyn, pomidorów oraz potraw mięsnych. We Włoszech jest wręcz nieodzowne do pizzy, ale doskonale pasuje też do zapiekanek, spaghetti, sałat. Przyprawia się nim też ryby i pieczone ziemniaki. Wspaniale komponuje się z marynowanymi kaparami i oliwkami oraz sosami winegret. W mieszankach przyprawowych znakomicie współgra z bazylią, tymiankiem, majerankiem i pieprzem. Jest używane także do aromatyzowania wódek, wermutów i likierów. Olejek znajduje zastosowanie w produkcji kosmetyków; jest składnikiem płynów do kąpieli, past do zębów, płynów do płukania ust oraz kosmetyków do pielęgnacji włosów.
W XVIII wieku w Polsce kwitnące szczyty lebiodki używano jako przyprawy do piwa (10). Kulinarne wykorzystanie lebiodki pospolitej w Polsce nie było jednak tak powszechne jak w krajach basenu Morza Śródziemnego. Źródła etnograficzne wymieniają lebiodkę raczej jako roślinę leczniczą. Przypuszczalnie cieplejszy klimat w krajach śródziemnomorskich wymagał stosowania przypraw jako naturalnych konserwantów (11). W Polsce większą popularnością cieszył się, spokrewniony z lebiodką, majeranek – Origanum majorana. W ostatnim trzydziestoleciu zmieniły się zwyczaje żywieniowe oraz dieta Polaków i dzięki temu lebiodka znacznie zyskała na popularności jako roślina przyprawowa.
Współcześnie oregano nie jest powszechnie wykorzystywane w celach leczniczych, jednak posiada bardzo długą historię zastosowania medycznego. Lecznicze właściwości oregano wykorzystywali już starożytni Egipcjanie. Znali je także Arystoteles, Hipokrates, Dioskurides, Pliniusz i Paliadius. Dioskurides, działający w I w n.e., szeroko opisał w swym dziele De materia medica „pożytki medyczne” lebiodki. Zalecano ją m.in. na ukąszenia jadowitych zwierząt. Według Arystotelesa żółw, który połknie węża, natychmiast zjada lebiodkę, ratując się przed śmiercią. Lebiodkę opisują później św. Hildegarda, Konrad von Megenberg, Hieronymus Bock, Paracelsus, Adam Lonicerus i Mattioli (Pier Andrea Matthiolus). Dawni medycy stosowali mieszankę ziołową z dodatkiem oregano, jako lek uśmierzający bóle głowy, wiatropędny oraz jako antidotum przy różnego rodzaju zatruciach. Ponadto uważano, że wzmacnia nerwy, łagodzi choroby płucne i leczy hemoroidy. W medycynie ludowej odwar z ziela lebiodki stosowano na ból zębów. Ziele lebiodki było też uważane za skuteczny środek uspokajający w niektórych zaburzeniach psychicznych, jak histeria i erotomania. Do dziś lebiodka stosowana jest jako lek żołądkowy, przeciwskurczowy, dezynfekujący, moczopędny, antyseptyczny (np. w bólach zębów) i przeciwzapalny. Może być pomocna w leczeniu zapalenia oskrzeli i zaburzeń trawienia. Pomaga w leczeniu chorób dróg oddechowych.
Ziele oraz olejek z ziela lebiodki są wykorzystywane także w weterynarii. Dodaje się je zwierzętom do karmy przy braku apetytu, zaburzeniach trawiennych, nadmiernej fermentacji jelitowej i wzdęciach. Ziele lub odwar podaje się zwierzętom domowym zakażonym motylicą. Odwar z ziela lebiodki podaje się koniom i bydłu przy dychawicy oskrzelowej, nieżytach układu oddechowego, pryszczycy, chorobie reumatycznej oraz profilaktycznie zwierzętom chorym i starym. Kąpiele drobnych zwierząt w odwarze z ziela lebiodki stosuje się w dolegliwościach reumatycznych, trudno gojących się ranach, parchach, świądach i innych dermatozach (12).
Ziele lebiodki występuje w obrocie handlowym w Polsce jako produkt leczniczy w postaci ziół do zaparzania, dostępny w sklepach zielarskich i aptekach. W aptekach dostępny jest też suplement diety w postaci kapsułek, zawierających olejowy roztwór olejku z Origanum vulgare. Preparat ten wytwarzany jest pod nazwą Olej z dzikiego oregano przez firmę Solgar. Poza tym wszyscy liczący się w Polsce producenci przypraw posiadają w swojej ofercie lebiodkę, wystepującą pod handlową nazwą Oregano.
Zastosowanie w lecznictwie
W lecznictwie stosowane są: ziele lebiodki – Origani herba oraz olejek – Origani oleum. Ziele zbiera się w okresie kwitnienia roślin i suszy w warunkach naturalnych lub w suszarniach w temp. do 35°C. Olejek otrzymuje się z suszonego lub świeżego ziela przez destylację z parą wodną.
W obrocie farmaceutycznym w Polsce ziele lebiodki występuje w postaci ziół do sporządzania odwarów jako cholagogum, stomachicum, carminativum, depurativum i antispasmodicum (13, 14). Miało ono monografię w II i III edycji Farmakopei Polskiej (15, 16). Monografia lebiodki pospolitej nie weszła do IV i następnych edycji Farmakopei Polskiej, aby powrócić do będącej obecnie w przygotowaniu VII edycji Farmakopei Polskiej, jako wierne tłumaczenie monografii z Farmakopei Europejskiej.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2008-10-02
zaakceptowano do druku: 2008-10-27

Adres do korespondencji:
*Alina Mścisz
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: (0-61) 665-95-40, fax: 665-95-51
e-mail: amscisz@iripz.pl

Postępy Fitoterapii 4/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii