Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 9/2008, s. 551-558
*Tadeusz M. Zielonka
Epidemiologia chorób układu oddechowego u dzieci
Epidemiology of respiratory diseases in children
Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Katedry: prof. dr hab. med. Kazimierz Wardyn
Streszczenie
Choroby układu oddechowego należą do najważniejszych schorzeń współczesnego świata. Wiąże się to z rosnącą ekspozycją na liczne mikroorganizmy, czynniki toksyczne i alergeny. Już dziś, za sprawą przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, raka, gruźlicy i zakażeń, stały się drugą przyczyną zgonów, ustępując jedynie chorobom układu sercowo-naczyniowego. Jednak w przeciwieństwie do chorób krążenia zapadalność na choroby układu oddechowego systematycznie wzrasta. Wiele schorzeń uwarunkowanych jest długotrwałym narażeniem na szkodliwe czynniki środowiskowe (a zwłaszcza dym nikotynowy) i dlatego choroby te rzadziej są spotykane w wieku rozwojowym. Profil chorób układu oddechowego bardzo różni się u dzieci i dorosłych. W pierwszych latach życia nie stwierdza się wielu ważnych schorzeń u dorosłych, takich jak POChP, rak płuca, choroby zawodowe układu oddechowego. Jednak częste występowanie wielu innych chorób, jak np. astma, zakażenia czy mukowiscydoza powoduje, że schorzenia oddechowe są również istotnym problemem zdrowotnym populacji wieku rozwojowego. Szczególnie ważną u dzieci staje się astma, która jest najczęstszą chorobą przewlekłą wieku rozwojowego. Znacznie większe znaczenie u dzieci mają wszelkiego rodzaju wady rozwojowe i choroby genetyczne związane z układem oddechowym. W praktyce jednak najczęściej pediatrzy mają do czynienia z zakażeniami układu oddechowego, które są najważniejszą przyczyną wizyt u lekarzy.
Summary
Respiratory diseases constitute public health priority worldwide. This is related to growing exposure to various microorganisms, toxic factors and allergens. Today, due to chronic obstructive pulmonary disease, lung cancer, tuberculosis and infections, respiratory diseases have become the second largest cause of death right after the cardiovascular system diseases. However, unlike in the case of circulatory diseases prevalence of respiratory diseases has been systematically growing. Due to the fact that many diseases are caused by long-term exposition to harmful environmental factors (including, particular, nicotine smoke), these diseases occur less frequently in the developmental age. The respiratory disease profile varies significantly in children and adults. In the initial years of human life no major adult diseases are usually diagnosed, such as COPD, lung cancer, occupational lung diseases. Nevertheless, due to prevalence of many other diseases such as asthma, respiratory infections or cystic fibrosis, these diseases create a major health problem in pediatric population. In children, asthma has become a significant problem i.e. the most frequent chronic disease of adolescent age. On the other hand various thoracic malformations and genetic respiratory disorders are of greater importance in children than adults. In practice, pediatricians most often come across respiratory infections, constituting the most frequent reason for visiting physicians.
Zakażenia układu oddechowego
Zakażenia układu oddechowego u dzieci są najczęstszą przyczyną wizyt u lekarza. Stanowią one ponad połowę wszystkich zakażeń i są główną przyczyną gorączki u niemowląt i młodszych dzieci (1). Ze względu na fizjologiczną niedojrzałość układu odpornościowego, a także środowiskowe czynniki ryzyka (żłobek lub przedszkole), dzieci w wieku 2-5 lat są grupą szczególnie narażoną na zakażenia układu oddechowego. W tym wieku stwierdza się przeciętnie 6-8 incydentów łagodnych zakażeń w ciągu roku. Występują one głównie w okresie jesienno-zimowym, zdecydowanie częściej u dzieci korzystających z opieki w żłobkach lub przedszkolach. Najczęstszą przyczyną ostrych zakażeń układu oddechowego są wirusy, głównie rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy, wirus RS ( respiratory syncytial virus) oraz enterowirusy (2, 3, 4). Charakterystyczne jest bezobjawowe nosicielstwo potencjalnie patogennych drobnoustrojów u dzieci w wieku przedszkolnym. Aż u 40-60% dzieci w wieku do 2 lat stwierdza się nosicielstwo Streptococcus pneumoniae, u około 40% małych dzieci do 7 r. ż. nosicielstwo Moraxella catharrhalis, a u blisko 30% nosicielstwo Haemophilus influenzae (5).
Zapalenie gardła jest bardzo często stwierdzaną chorobą i każdego roku bakteryjne zapalenie gardła może występować u ok. 15% dzieci w wieku szkolnym (6). Bakterie są odpowiedzialne jedynie za 15-30% zakażeń gardła u dzieci, a przyczyną choroby jest głównie Streptococcus pyogenes (paciorkowce beta-hemolizujace grupy A) (7). Nosicielstwo S. pyogenes stwierdza się u 5-21% dzieci w wieku 3-15 lat, a poniżej 3 r. ż. u 2-7% (8). Izolacja z gardła gronkowca złocistego jest wyrazem nosicielstwa, a nie przyczyną zachorowania. U dzieci powyżej 3 r. ż. zakażenia wirusowe (rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy Epsteina-Barra, Coxsackie, Herpes simplex, wirusy grypy i paragrypy) stanowią około 70-85% przyczyn ostrego zapalenia gardła i migdałków.
Ostre zapalenie oskrzeli najczęściej występują u dzieci poniżej 2 r. ż., głównie jako bronchiolitis. Epidemiologia zapalenia oskrzelików wiąże się z rozpowszechnieniem zakażeń wirusem RS, a także wirusami paragrypy, grypy, metapneumowirusami i rinowirusami (9, 10). Do 2 r. ż. 90% dzieci jest zakażonych wirusem RS, a połowa z nich ma objawy zakażenia dolnych dróg oddechowych. Około 2-3% dzieci z bronchiolitis wymaga leczenia w szpitalu, a zakażenie to jest przyczyną ok. 17% hospitalizacji dzieci w wieku niemowlęcym (11). Drugi szczyt zachorowań przypada na wiek szkolny, pomiędzy 9 a 15 r. ż., kiedy na zapalenie oskrzeli zapada od 1/5 do 1/3 ogółu dzieci (12). U najmniejszych dzieci przyczyną choroby są wirusy i dopiero po 3-4 r. ż., w przypadku kaszlu utrzymującego się dłużej niż 10 dni, należy brać także pod uwagę bakterie, zwykle atypowe.
Pozaszpitalne zapalenie płuc występuje najczęściej u dzieci poniżej 5 r. ż. W tej grupie wiekowej roczna zapadalność wynosi 36-46 zachorowań na 1000, podczas gdy u starszych dzieci tylko 16/1000 (13). Większość dzieci poniżej 5 r. ż. i połowa starszych dzieci jest leczona w szpitalu (14). Z wyjątkiem noworodków, etiologia pozaszpitalnych zapaleń płuc jest tym częściej wirusowa im młodsze dziecko, a tym częściej powodowana jest przez bakterie atypowe im jest starsze. Głównym drobnoustrojem bakteryjnym powodującym zapalenie płuc u dzieci jest Streptococcus pneumoniae (14-36%) (15). Jest on przyczyną 70% bakteryjnych zapaleń płuc u dzieci wymagających hospitalizacji (16). Z upływem lat częstszą przyczyną zapaleń płuc w wieku rozwojowym stają się drobnoustroje atypowe, ale prezentowane dane są bardzo zróżnicowane ( Mycoplasma pneumoniae 4-51%, Chlamydophila pneumoniae 1-35%) (17). U 25% dzieci występują zakażenia mieszane, najczęściej spowodowane przez S. pneumoniae i wirusy. Zakażenie wirusowe, a w szczególności RSV i grypa, stwarzają podłoże do rozwoju zakażenia bakteriami, które kolonizują nosogardło. Jama ustna i nosogardziel od wieku niemowlęcego są obficie skolonizowane przez bakterie potencjalnie chorobotwórcze.
Bardzo poważnym problem w biednych krajach jest duża umieralność dzieci spowodowana zapaleniami płuc. Na świecie każdego roku umiera z tego powodu ponad 1,5 mln dzieci (18). Ostre zakażenie układu oddechowego jest przyczyną 30% zgonów dzieci do 5 r. ż. (18). W niektórych krajach europejskich nadal stwierdza się znaczącą liczbę zgonów niemowląt z powodu infekcji dróg oddechowych (w Rumunii 7 zgonów/1000 urodzonych, w Macedonii 4/1000, w Bułgarii 2/1000) (18). Natomiast w krajach Europy Zachodniej liczba ta jest mniejsza niż 0,1/1000 urodzeń (18). W Polsce w ciągu ostatnich 40 lat wskaźnik ten zmniejszył się z 46/100 tys. do 1/100 tys.
Gruźlica
Zapadalność na gruźlicę u dzieci jest odbiciem epidemiologii u dorosłych, którzy są dla nich głównym źródłem zakażenia. Ryzyko zachorowania na gruźlicę dzieci zakażonych jest większe niż osób dorosłych. Aż 43% zakażonych noworodków zachorowuje na gruźlicę, 24% w wieku 1-5 lat, 15% młodocianych i tylko 5-10% dorosłych (19). Na świecie przypadki gruźlicy u dzieci do 14 r. ż. stanowią 11% wszystkich zachorowań, co powoduje pokaźną liczbę 900 tys. nowych zachorowań rocznie (19, 20). Jednak w wielu krajach Azji i Afryki odsetek gruźlicy u dzieci jest większy. Szczególnie duży jest on w Pakistanie i Afganistanie (25%), w Brazylii (21%) oraz w Kongo, Kenii, Etiopii, Mozambiku, Afryce Płd., Ugandzie, Tanzanii i Zimbabwe (16%) (19). W europejskich krajach wysoko uprzemysłowionych gruźlica dziecięca stanowi tylko 2-7% zachorowań, a w Stanach Zjednoczonych odsetek ten wynosi 5,8% (19). W niektórych krajach zachodnich, jak Wielka Brytania, Szwajcaria, Dania, Szwecja z powodu imigracji zwiększyła się ostatnio zapadalność na gruźlicę u dzieci (19). Zaskakująco niewielki jest ten odsetek w Polsce, gdyż stanowi on zaledwie 1% wszystkich zachorowań (21).
Chociaż w ostatnich 5 latach udało się zmniejszyć zapadalność na gruźlicę na całym świecie, to jednak w niektórych regionach Afryki i Azji obserwuje się wzrost liczby zachorowań w populacji do 14 r. ż. (19). Najwyższe współczynniki zapadalności na gruźlicę u dzieci stwierdzono w Afryce Płd. 237/100 tys., Botswanie 229/100 tys., Zimbabwe 221/100 tys., Afganistanie 189/100 tys. i w Kenii 167/100 tys. (22). Przyczyną jest przede wszystkim niedożywienie, zakażenie HIV oraz ograniczona dostępność do opieki zdrowotnej. Nie wiadomo dokładnie jak często dochodzi u dzieci do zakażenia prątkiem gruźlicy i HIV. Generalnie oba zakażenia współistnieją u 1-19% dzieci, ale w Afryce odsetek ten może wzrastać nawet do 64% (19, 23). W ostatnich latach niepokojąco rośnie zapadalność na gruźlicę u dzieci w Rosji i w dawnych republikach radzieckich. W ciągu dekady wskaźnik zapadalności w tej grupie wiekowej zwiększył się w Rosji z 7 do 19/100 tys. (19). Na Łotwie liczba przypadków gruźlicy u dzieci zwiększyła się w tym czasie aż pięciokrotnie (24). W Polsce współczynnik zapadalności u osób do 14 r. ż. wynosi 1,4/100 tys., w porównaniu z 24/100 tys. w całej populacji (21). W 2007 r. zarejestrowano w Centralnym Rejestrze zaledwie 63 nowe przypadki gruźlicy u dzieci (dane jeszcze nie publikowane). Liczba zachorowań w grupie osób młodocianych (14-18 lat) jest trzykrotnie większa (184 przypadki), a wskaźnik zapadalności wynosi 5,6/100 tys. (21).
Średnie wskaźniki nie zawsze precyzyjnie odzwierciedlają sytuację epidemiologiczną, gdyż stwierdza się duże różnice lokalne. Połowę wszystkich zachorowań u dzieci w USA odnotowano zaledwie w 3 stanach (Kalifornia, Teksas i Nowy Jork), co związane jest z problemem imigracji (19, 24). W Kanadzie czy we Francji zapadalność na gruźlicę wśród dzieci imigrantów jest 10 razy większa niż u rdzennych Kanadyjczyków lub Francuzów (19, 25). W Polsce połowę wszystkich zachorowań u dzieci stwierdzono w 3 województwach (mazowieckim, łódzkim i śląskim), a w niektórych (np. podkarpackie, zachodniopomorskie) nie zarejestrowano ani jednego zachorowania w tej grupie wiekowej (21).
W krajach wysoko rozwiniętych bardzo rzadko stwierdza się u dzieci gruźlicę obficie prątkującą. W Europie rejestruje się zaledwie 360 dzieci obficie prątkujących rocznie, głównie w Rumunii (105), Kazachstanie (101), Uzbekistanie (27), Portugalii (17) i Serbii (16) (18). W Polsce zaledwie u kilkorga dzieci w ciągu roku uwidocznione są prątki w preparacie bezpośrednim (21). W wielu krajach europejskich (np. w Norwegii, Szwecji, Luksemburgu, Czechach) w ogóle nie stwierdza się obficie prątkujących przypadków gruźlicy u osób młodocianych (22). W tej grupie wiekowej choroby nie udaje się potwierdzić bakteriologicznie u większości chorych. W USA zaledwie 21%, a w Polsce tylko u 24% dzieci z rozpoznaną gruźlicą uzyskano potwierdzone bakteriologiczne choroby (19, 21). Być może wiąże się to z typowym dla dzieci dużym odsetkiem gruźlicy pozapłucnej. W tych przypadkach trudniej uzyskać materiał do badania mikrobiologicznego (19). W krajach Afryki można to tłumaczyć dużym odsetkiem współistniejącego zakażenia HIV, które sprzyja gruźlicy krwiopochodnej. Pozapłucna gruźlica stanowi w Ugandzie aż 44%, w Etiopii 43% wszystkich zachorowań u dzieci, podczas gdy w USA 21% (19, 26, 23). Zaskakująco wysoki jest odsetek gruźlicy pozapłucnej u dzieci w Polsce (69%), głównie dotyczy to węzłów chłonnych, podczas gdy u dorosłych pozapłucne przypadki stanowią naszym kraju tylko 8% (21). Niestety aż 250 tys. dzieci umiera każdego roku z powodu gruźlicy (18). Podobnie jak u dorosłych, ponad 90% zgonów występuje w krajach Azji i Afryki (22). W Europie Zachodniej wskaźnik umieralności na gruźlicę u dzieci jest bardzo niewielki. W Polsce rejestruje się zaledwie 1-2 zgony rocznie (21).
Astma
Astma staje się jednym z najważniejszych problemów epidemiologicznych wieku rozwojowego. Już dziś jest najczęstszą przewlekłą chorobą w tej grupie wiekowej, a liczba zachorowań stale rośnie. W krajach Europy Zachodniej w ostatniej dekadzie chorobowość na astmę uległa podwojeniu. Szczególnie widoczny jest ten wzrost w populacji dzieci. W Norwegii po II wojnie światowej zaledwie 0,4% dzieci w wieku szkolnym chorowało na astmę, a obecnie 12,3% (27). Trudno rozstrzygnąć, na ile jest to rzeczywisty wzrost liczby przypadków, a na ile częstsze rozpoznawanie. Badania porównawcze prowadzone w tych samych ośrodkach oparte na identycznej metodyce wskazują, że niewątpliwie następuje zwiększenie liczby zachorowań (18). Zróżnicowane wyniki w poszczególnych regionach świata mogą wiązać się z odmiennymi kryteriami rozpoznania choroby. Ustalanie rozpoznania wyłącznie na podstawie kwestionariusza wypełnianego przez rodziców grozi nadrozpoznawalnością, gdyż nie zawsze okresowy świst i przewlekający się kaszel są spowodowane astmą. Ponad 40% dzieci do 6 r. ż. ma przemijające świsty, ale u większość z nich nie rozwija się astma (28). Z kolei wymóg potwierdzenia choroby wynikami badań dodatkowych może powodować zaniżone wyniki, gdyż nie zawsze udaje się wykazać alergiczne tło choroby lub odwracalną obturację dróg oddechowych.
Chociaż mówi się już o epidemii astmy to jednak chorobowość jest bardzo zróżnicowana. Na świecie najwięcej dzieci ze świstami obserwowano w Australii i Nowej Zelandii (30% całej populacji), a najmniej w Indonezji 2% (29). W Europie odsetek chorych na astmę poniżej 14 r. ż. waha się 2-20% populacji (18). Najwięcej zachorowań u dzieci stwierdza się w Wielkiej Brytanii (21%), a najmniej odnotowano w Albanii 1,6% i Estonii 2% (18). W wielu krajach takich jak Francja, Hiszpania, Portugalia, Szwecja i Turcja aż kilkanaście procent dzieci choruje na astmę. W Polsce średnio choruje na astmę 8,6% dzieci (30). Największy odsetek stwierdzono na Pomorzu 13,5%, Mazowszu 12% i w Małopolsce 11,5%, a najmniejszy na Podlasiu 3,8% i Kujawach 4,9%.
Obserwuje się wzrost zapadalności na astmę u dzieci. Choroba zaczyna się zwykle w wieku przedszkolnym, a u 30% w szkolnym. Wskaźnik zapadalności wynosi 8-38/1000 u dzieci w wieku 0-4 lat, 2-29/1000 w wieku 5-15 lat (29). Chłopcy chorują znacznie częściej niż dziewczynki (31). Astma u rodziców jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka zachorowania.
Zapadalność zależy też od czynników rasowych. W Izraelu choruje na astmę 16,2% dzieci żydowskiego pochodzenia i 6,7 arabskiego (32). W USA różnice etniczne są jeszcze większe, gdyż na astmę choruje aż 20% portorykańskich dzieci, 9% rasy czarnej i 6% kaukaskiej (33). Z kolei chorobowość na astmę dzieci hinduskich w Anglii jest znacznie większa niż dzieci mieszkających w Indiach (28).
Astma stała się jedną z najważniejszych przyczyn hospitalizacji dzieci (27). Zaostrzenie choroby powoduje ponad 20% wszystkich hospitalizacji w tej grupie wiekowej (18). Liczba dzieci hospitalizowanych wzrosła w ostatnich latach prawie dwukrotnie. Astma nie jest częstą przyczyną śmierci w wieku rozwojowym, ale w niektórych krajach (np. w Rosji) odnotowano wzrost umieralności (34). W Brazylii wskaźnik umieralności wynosi 0,4/100 tys., a w Singapurze 0,7/100 tys. (28).
Do rozwoju astmy przyczyniają się też czynniki socjoekonomiczne. Choroba występuje rzadziej u dzieci, które mają rodzeństwo (35). Częściej chorują dzieci mieszkające w mieście niż na wsi. Zgodnie z hipotezą higieniczną Strachan´a ograniczenie zakażeń u małych dzieci sprzyja rozwojowi atopii (36). Na zwiększoną zapadalność na astmę wpływ ma także nieodpowiednia flora przewodu pokarmowego i stosowanie antybiotyków (37, 38). Zauważono również ochronny wpływ szczepień i chorób wieku dziecięcego na rozwój choroby (39, 40, 41).
Choroby śródmiąższowe układu oddechowego

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2008-07-07
zaakceptowano do druku: 2008-08-05

Adres do korespondencji:
*Tadeusz M. Zielonka
Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej,
Warszawski Uniwersytet Medyczny,
ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa
tel.: (0-22) 639-21-90
e-mail: tmzielonka@wp.pl

Postępy Nauk Medycznych 9/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych