Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 9/2009, s. 685-691
Piotr Osuch, *Józef Jethon
Współczesne poglądy na temat rekonstrukcji powiek i dróg łzowych po usunięciu nowotworów okolicy powiek
Eyelid and lacrimal duct reconstruction following tumor resection of the eyelids area – an updated review of literature
Klinika Chirurgii Plastycznej Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Józef Jethon
Streszczenie
W artykule zostały przedstawione uwarunkowania, od których zależy dobór odpowiedniej metody operacyjnej użytej do rekonstrukcji powiek po usunięciu nowotworu skóry. Autor omawia współcześnie obowiązujące zasady postępowania chirurgicznego, w zależności od wielkości zmiany nowotworowej i jej lokalizacji. Szczególną uwagę poświęcono okolicy przyśrodkowego kąta oka z uwagi na możliwość naciekania dróg łzowych przez nowotwór i szerzenia się procesu do wewnątrz oczodołu.
Summary
The article summarizes conditions that influence the choice of the operative method in eyelids reconstruction after skin cancer resection. The author described contemporary surgical principles, in dependency of the size and localization of the lesion. The particular attention was paid to the area of the medial canthus, due to possibility of involvement of the lacrimal duct and orbital invasion by the disease.



WSTĘP
Oko wraz z jego aparatem ochronnym może wg klasyfikacji histologicznej Lorenza i Zimmermana stanowić punkt wyjścia dla 300 różnych nowotworów oka i jego przydatków. Mimo tak dużej różnorodności zmian, w codziennej pracy klinicznej, bardziej praktycznym i przydatnym wydaje się podział Rientelena, podany przez Raygera. Podział ten obejmuje wszystkie nowotwory oczodołu i dzieli je na 3 podstawowe grupy: nowotwory pierwotne pochodzące z tkanek oka, nowotwory wnikające do oczodołu z sąsiedztwa oraz przerzuty nowotworowe (1).
W większości przypadków, z dużym prawdopodobieństwem jesteśmy w stanie rozpoznać nowotwory na podstawie ich obrazu klinicznego, podczas oglądania chorego w świetle dziennym i w oparciu o dane uzyskane z wywiadu. Dodatkowych informacji dostarcza nam wynik badania histopatologicznego wykonanej wcześniej biopsji. W przypadku niewielkich zmian zlokalizowanych na zewnątrz oczodołu, szczególnie w okolicy powiek, badania te są wystarczające dla rozpoczęcia leczenia. W przypadku rozległych i głębokich zmian nowotworowych i w razie podejrzenia lokalizacji pierwotnie wewnątrz oczodołu, lub wnikania guza do oczodołu z zewnątrz koniecznym jest wykonanie dodatkowych badań obrazowych, np.: ultrasonografii, tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego (2, 3).
W łagodnych nowotworach powiek, jak: brodawka wirusowa, rogowacenie łojotokowe, mięczak zakaźny, rogowiak kolczystokomórkowy, znamię skórne leczenie może polegać na wycięciu zmiany lub ablacji przy pomocy lasera. W nowotworach złośliwych, jak: rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy, rak gruczołu Meiboma leczenie polega na wycięciu zmiany z odpowiednim marginesem tkanek zdrowych (1). W przypadku niewielkich zmian typu raka podstawnokomórkowego za wystarczający przyjmuje się margines 3 mm, przy większych zmianach oraz w przypadku bardziej złośliwych nowotworów margines wynosi od 5 do 10 mm. Celem zwiększenia skuteczności leczenia, w niektórych ośrodkach na świecie wykonuje się śródoperacyjne badanie histopatologiczne. Może ono polegać na ocenie brzegów zamrożonego preparatu (stosowane najczęściej) lub poprzez stosowanie techniki Mohsa (chirurgii mikrograficznej) (2, 4, 5).
W naszym ośrodku badanie śródoperacyjne wykonywane jest wtedy, gdy w przypadkach nowotworów powiek, obejmujących przyśrodkowy kąt oka zachodzi podejrzenie zajęcia dróg łzowych. Wynik negatywny takiego badania daje szansę na zachowanie nienaruszonych dróg łzowych.
Rekonstrukcja tkanek w miejscu ubytku po wycięciu nowotworu powiek ma przede wszystkim zachować ich funkcję ochronną dla gałki ocznej i umożliwić zachowanie możliwości produkcji i rozprowadzania łez. Rekonstrukcja dróg łzowych może dodatkowo zapewnić zachowanie fizjologicznego kierunku spływu łez, co może znacznie poprawić komfort życia pacjenta po zakończeniu leczenia.
Zalecaną metodą leczenia nowotworów powiek jest chirurgiczne wycięcie zmiany z odpowiednim marginesem tkanek zdrowych i wykonanie ich jednoczasowej rekonstrukcji. W leczeniu należy wziąć pod uwagę unikalne cechy anatomiczne okolicy, tj.: minimalną grubość skóry, niewielką ilość podskórnej tkanki tłuszczowej, obecność tarczki i bliskość dróg łzowych. To powoduje, że właściwy dobór metody operacyjnej i rodzaj użytych tkanek przy planowaniu leczenia są bardzo ważne dla uzyskania zadowalającego wyniku ostatecznego. Innymi metodami leczenia przedstawionymi w dostępnej literaturze medycznej są: krioterapia i radioterapia. Krioterapia jest stosowana w niektórych ośrodkach ze względu na odporność kanalików łzowych na wymrażanie oraz w przypadkach, gdy chorzy nie wyrażają zgody na leczenie chirurgiczne (6).
METODY REKONSTRUKCJI
Ze względu na odmienność budowy anatomicznej metody rekonstrukcji aparatu ochronnego oka podzielono na dwie grupy: 1. obejmującą okolicę przyśrodkowego kąta oka, 2. okolicę powiek. W rekonstrukcji stosuje się różne techniki operacyjne, których cele są ściśle określone i są to: wytworzenie stabilnego brzegu powieki, zapewnienie odpowiedniego pionowego wymiaru powiek, wytworzenie gładkiej, pokrytej nabłonkiem powierzchni wewnętrznej, zapewnienie optymalnego wyglądu kosmetycznego i symetrii (7).
Rodzaj metody operacyjnej, jaką się posłużymy do rekonstrukcji zależy od tego, czy ubytek powieki jest niepełnej, czy pełnej grubości. W przypadku ubytku niepełnej grubości od wewnątrz (dotyczącego spojówki), możemy wykonać mobilizację spojówki z sąsiedztwa, przeszczep śluzówki z przedsionka jamy ustnej lub nosa. W przypadku ubytku niepełnej grubości od zewnątrz (dotyczy skóry, mięśnia okrężnego oka) można wykonać proste zeszycie tkanek, płat skórny, płat skórno-mięśniowy, przeszczep skóry pełnej grubości z powieki górnej zdrowego oka lub zza ucha. Tarczkę można odtworzyć poprzez zastosowanie przeszczepu chrzęstno-śluzówkowego, okostnowego, lub płata tarczkowo-spojówkowego.
Rekonstrukcja tkanek w ubytkach powiek pełnej grubości, w zależności od wielkości ubytku może być mniej lub bardziej skomplikowana. W małych ubytkach, tj. do 1/3 długości brzegu rzęsowego powieki, może polegać na prostym zeszyciu tkanek, z zachowaniem ciągłości ich warstw. W większych ubytkach nierzadko wymaga jednoczasowego łączenia technik, np. wykonania płata i przeszczepu śluzówki lub chrząstki. Opisano liczne techniki operacyjne. Przy wiotkiej skórze może okazać się wystarczające wykonanie kantolizy bocznej, czyli przecięcie więzadła bocznego operowanej powieki. Metoda ta znajduje zastosowanie szczególnie, gdy ubytek zlokalizowany jest w części środkowej lub bocznej powieki (ryc. 1). Przy większych ubytkach zaleca się metody, w których wykorzystuje się płaty, co przedstawiono na rycinach: płat Tenzel´a (ryc. 2), płat Mustarde´a (ryc. 3), płat Hughes´a (ryc. 4), płat mostowy Cutler-Beard´a (ryc. 5a, b). Dwie z ostatnich wymienionych metod są wykonywane w dwóch etapach. W etapie drugim, który wykonuje się po około 3 tygodniach uwalnia się zeszyte powieki (8, 9, 10, 11, 12, 13).
Ryc. 1. Kantoliza boczna.
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Ryc. 2. Płat Tenzel´a.
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Ryc. 3. Płat Mustarde´a.
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Ryc. 4. Płat Hughes´a.
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Ryc. 5a. Płat mostowy (Cutler-Beard´a).
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Ryc. 5b. Uwolnienie powiek w II etapie.
(J.R.O. Collin: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier. 2006).
Techniki rekonstrukcyjne, których przykłady przedstawiono na rycinach są stosowane od lat z dobrym wynikiem zarówno funkcjonalnym, jak i estetycznym. Należy pamiętać o konieczności odtworzenia usuniętej tarczki. Jest ona konieczna do zapewnienia odpowiedniej sztywności powiece oraz przylegania do gałki ocznej. Do rekonstrukcji tarczki używa się fragmentu chrząstki przegrody nosa lub z ucha. W przypadku rekonstrukcji powieki dolnej przy użyciu płata mostowego można wykorzystać wąski pasek tarczki z powieki górnej, co daje bardzo dobry efekt bez upośledzenia funkcji zdrowej powieki.
Mimo znacznego rozwoju poszczególnych metod operacyjnych, do tej pory nie stworzono jednolitego, usystematyzowanego algorytmu postępowania odnośnie kolejności zastosowania i preferencji metod w zaopatrywaniu ubytków w obrębie powiek. Próbę taką podjęli autorzy z ośrodka uniwersyteckiego w Yale (4). W swoim opracowaniu podzielili okolice oka na pięć stref. Strefa I obejmuje powiekę górną, strefa II – powiekę dolną, strefa III – przyśrodkowy kąt oka, strefa IV – boczny kąt oka, strefa V oznacza obszar z innej strefy przekraczający poza ich zewnętrzną granicę (ryc. 6).
Ryc. 6. Strefy okolicy powiek.
(Spinelli H.M., Jelks G.W.: Periocular reconstruction: a systematic approach”. Plast. Reconstr. Surg. 1993; 91: 1017-1024).
Wybór metody rekonstrukcyjnej był uzależniony od okolicy (strefy), w jakiej zlokalizowany był ubytek. W poszczególnych strefach autorzy zalecają stosowanie przedstawionych na obszernej rycinie metod operacyjnych (ryc. 7).
Ryc. 7. Strefy okolicy powiek i zalecane metody rekonstrukcyjne.
(Spinelli H.M., Jelks G.W.: Periocular reconstruction: a systematic approach”. Plast. Reconstr. Surg. 1993; 91: 1017-1024).
W strefie I w ubytkach niepełnej grubości do 50% powierzchni, zalecają zamknięcie ubytku poprzez plastykę miejscową w zakresie powieki górnej, a w przekraczających 50% pokrycie przeszczepem skóry z powieki górnej oka zdrowego. W ubytkach pełnej grubości do 25% długości brzegu rzęsowego – proste zeszycie z dodatkową kantolizą boczną. W ubytkach ponad 25% – płat spojówkowy lub przeszczep złożony zawierający chrząstkę i przylegającą do niej śluzówkę. W ubytkach ponad 75% – odwrócony płat z dolnej powieki.
W strefie II w ubytkach niepełnej grubości do 50% zaleca się zamknięcie ubytku tkankami przesuniętymi przyśrodkowo z okolicy bocznej, a w większych ubytkach, podobnie jak w strefie I wolnym przeszczepem skóry z powieki górnej oka zdrowego. Dopuszcza się zamkniecie większych ubytków niepełnej grubości w tej strefie płatem skórno-mięśniowym bocznie uszypułowanym z powieki górnej. W ubytkach pełnej grubości powieki dolnej do 50% stosuje się zeszycie wszystkich warstw z kantolizą boczną lub podobnie jak w ubytkach powyżej 50% dwuetapową operację sposobem Hughes´a. W ubytkach przekraczających 75% zaleca się stosowanie techniki Mustarde´a z równoczesnym użyciem przeszczepu złożonego śluzówkowo-chrzęstnego celem odtworzenia spojówki i tarczki.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Kański J et al.: Nowotwory narządu wzroku. 1 ed. Górnicki 2005.
2. Leibovitch I et al.: Orbital invaision by periocular basal cell carcinoma. Ophtalmology 2005; 112: 717-723.
3. Meads SB, Greenway HT: Basal cell carcinoma associated with orbital invasion: clinical features and treatment options. Dermat Surg 2006; 32: 442-446.
4. Spinelli HM, Jelks GW: Periocular reconstruction: a systematic approach”. Plast Reconstr Surg 1993; 91: 1017-1024.
5. Branham GH: Facial Plastic Surgery Clinics 1996; 4, 4: 481-489.
6. Collin JRO: Manual of systematic eyelid surgery. 3 ed. Elsevier 2006.
7. Pecold K, Krawczyński M: Oczodół, powieki i układ łzowy. 1 ed. Urban Partner 2005.
8. Patrinely JR, Marines HM, Anderson RL: Skin flaps in periorbital reconstruction. Surv Ophthalmol 1987; 31: 249-261.
9. Jelks GW et al.: Medial canthal reconstruction using a medially based upper eyelid myocutaneus flap. Plast Reconstr Surg 2002; 110: 1636-1643.
10. Mustarde JC: Problems in eyelid reconstruction. Ann Ophthalmol 1972; 4(10): 883-901.
11. Mustarde JC: Major reconstruction of the eyelid: function and aesthetics considerations. Clin Plast Surg 1981; 8: 367-382.
12. Hughes WL: A new method for rebuilding a lower eyelid. Report of a case. Arch Ophthalmol 1937; 17: 1008-1017.
13. Tenzel RR: Eyelid reconstruction by the semicircle flap technique. Ophthalmology 1978; 85: 1164-1169.
otrzymano: 2009-05-21
zaakceptowano do druku: 2009-08-12

Adres do korespondencji:
*Józef Jethon
Klinika Chirurgii Plastycznej CMKP
ul. Czerniakowska 231, 00-416 Warszawa
tel.: (0-22) 584-11-91
e-mail: jjethon@szpital-orlowskiego.pl

Postępy Nauk Medycznych 9/2009
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych