Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 1/2010, s. 8-11
*Agnieszka Stembalska, Karolina A. Pesz, Justyna Gil, Maria M. Sąsiadek
Dziedziczny nie związany z polipowatością rak jelita grubego – aspekty praktyczne
Hereditary nonpolyposis colorecal cancer – practical aspects
Katedra i Zakład Genetyki AM we Wrocławiu
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. Maria M. Sąsiadek
Summary
In the developed countries colorectal cancer (CRC) is becoming an increasing health problem. Most often it occurs sporadically, but there are also familial and hereditary cases. Hereditary nonpolyposis colorectal cancer (HNPCC) also known as Lynch syndrome, is one of the better recognized cancer susceptibility syndromes. HNPCC is caused by mutations in genes encoding proteins responsible for DNA repair, so called mismatch repair genes (MMR). Most commonly mutations occur in two genes: MLH1and MSH2. The diagnosis of Lynch syndrome is made on the basis of specific clinical and pedigree criteria (the Amsterdam criteria), that take into account the number of relatives with cancer, in what degree they are related and the age of onset of the disease. In patients with a clinical diagnosis of HNPCC molecular testing is an equally important issue. The Bethesda recommendations serve as a useful tool in recognizing individuals at high risk of HNPCC. The consequences if diagnosing HNPCC include screening tests and early diagnosis of colorectal and other HNPCC-associated cancers. In this article the authors present recent advances in diagnosis and management of patients suspected of HNPCC in form of a short compendium for a practicing physician.
Epidemiologia raka jelita grubego
Rak jelita grubego (RJG) jest jednym z częstszych nowotworów złośliwych (1, 2, 3, 4). Około 2-4% wszystkich przypadków zachorowań na raka jelita grubego stanowi zespół dziedzicznego raka jelita grubego nie związanego z polipowatością (HNPCC ang. hereditary non-polyposis colorectal cancer), zwany również zespołem Lyncha (4, 5, 6, 7). HNPCC charakteryzuje się dużą kliniczną i genetyczną heterogennością (8).
Etiologia, czynniki ryzyka
Predyspozycja do rozwoju HNPCC jest dziedziczona autosomalnie dominująco, tzn. istnieje 50% ryzyko przekazania jej potomstwu, niezależnie od płci. Dziedziczna predyspozycja związana jest z mutacjami konstytucyjnymi (obecne w każdej komórce ciała) genów mutatorowych (geny naprawy DNA (MMR, ang. mismatch repair genes)), takich jak: MLH1 (3p31), MSH2 (2p21-p22), MSH6 (2p16), PMS2 (7p22) (8, 9, 10). Mutacje w genach MMR prowadzą do zjawiska niestabliności mikrosatelitarnej (MSI; microsatellite instability), która uznana jest za cechę konstytucyjną dziedzicznych postaci RJG (9, 11). MSI występuje w ponad 90% HNPCC (12). Mutacje w genach mutatorowych identyfikowane są u 40-80% pacjentów z HNPCC (8, 13). Większość, bo prawie 90% mutacji w genach MMR dotyczy dwóch genów: MLH1 i MSH2 (14, 15). Mutacje w genach mutatorowych wykazują niepełną penetrację, tj. nie wszystkie osoby, które dziedziczą mutację zachorują na chorobę nowotworową. Ryzyko rozwoju nowotworu jest zależne od wieku (rośnie w ciągu życia pacjenta) i choć wysokie, modyfikowane jest przez czynniki środowiskowe, genetyczne i epigenetyczne, które mimo wielu lat badań nie są do końca określone (3). Ryzyko rozwoju RJG w ciągu życia (do ok. 70 r.ż.) dla nosicieli mutacji w genach MSH2/MLH1sięga około 80% u mężczyzn i ok. 40% u kobiet (15, 16).
Nosiciele mutacji w genach MMR mają również zwiększone ryzyko wystąpienia obok RJG, nowotworów innych narządów, tzw. spektrum nowotworów dla mutacji danego genu: endometrium (40-60% ryzyka rozwoju w ciągu życia), żołądka (~19%), dróg moczowych (~18%), jajnika (~9%), dróg żółciowych (~2%) i jelita cienkiego (~7%), mózgu, trzustki, a także zmian skórnych (sebaceous adenoma, keratoacanthoma, sebaceous carcinoma) (4, 8, 7, 16). W wielu rodzinach z zespołem Lyncha opisuje się też występowanie innych nowotworów: rak piersi, prostaty, mięsaki prążkowanokomórkowe, mięsaki gładkokomórkowe, karcinoidu. Brak jest jednak danych na temat ścisłej zależności tych typów nowotworów z HNPCC (10).
Kryteria rozpoznania HNPCC
Rozpoznanie dziedzicznej predyspozycji do raka jelita grubego stawiane jest na podstawie analizy danych rodowodowo-klinicznych lub/i stwierdzonej mutacji konstytucyjnej jednego z genów mutatorowych. Rozpoznanie HNPCC można postawić na podstawie wywiadu rodzinnego i analizy rodowodowo-klinicznej nawet przy braku stwierdzenia mutacji w genach mutatorowych. Ujemny wywiad rodzinny nie wyklucza rozpoznania HNPCC (7). Kryteria diagnostyczne pewnego rozpoznania HNPCC na podstawie danych rodowodowo-klinicznych (kryteria Amsterdamskie I i II) ustaliła Międzynarodowa grupa ekspertów zajmujących się HNPCC: ICG-HNPCC ( ang. International Collaborative Group on HNPCC).
Kryteria Amsterdamskie I (1991) odnoszą się wyłącznie do RJG i dla rozpoznania HNPCC zakładają konieczność występowania wszystkich poniższych (17):
– u co najmniej 3 krewnych stwierdzenie zweryfikowanego histopatologicznie raka jelita grubego; jeden z chorych jest krewnym I° dwóch pozostałych; wykluczenie polipowatości rodzinnej;
– choroba musi wystąpić u członków rodziny, z co najmniej dwóch kolejnych pokoleń;
– przynajmniej u jednej z chorych osób rak jelita grubego został zdiagnozowany <50 r.ż.
W zmodyfikowanych kryteriach amsterdamskich (Amsterdamskie II, 1999) zostało wzięte pod uwagę występowanie obok RJG, raków ze spektrum HNPCC (18):
– u co najmniej 3 członków rodziny stwierdzono zweryfikowanego histopatologicznie raka jelita grubego lub trzonu macicy, jajnika, żołądka, jelita cienkiego, dróg moczowych, dróg żółciowych, mózgu; jeden z chorych jest krewnym I° dwóch pozostałych; wykluczono polipowatość rodzinną;
– co najmniej 2 z chorych osób to krewni I°, w dwóch różnych pokoleniach;
– przynajmniej u jednej z chorych osób rak został zdiagnozowany <50 r.ż.
W ok. 40-80% rodzin, które spełniają kryteria Amsterdamskie I oraz w około 5-50% rodzin spełniających kryteria Amsterdamskie II udaje się znaleźć mutację w genach MMR (8).
Zmodyfikowane kryteria Bethesda (2004 r.) służą do identyfikacji osób (rodzin), u których można postawić podejrzenie HNPCC, i u których wskazane jest oznaczenie niestabilności mikrosatelitarnej. MSI-pozytywne przypadki analizowane są następnie pod kątem obecności mutacji w genach MMR. Kryteria Bethesda zakładają spełnienie co najmniej jednego z poniższych (19):
– rak jelita grubego zdiagnozowany <50 r.ż.;
– obecność synchronicznych, metachronicznych raków jelita grubego lub innych związanych z HNPCC nowotworów, niezależnie od wieku;
– rak jelita grubego ze stwierdzonym wysokim poziomem niestabilności mikrosatelitarnej (MSI-H) w guzie, zdiagnozowany u pacjenta <60 r.ż.;
– rak jelita grubego zdiagnozowany u 1 lub więcej krewnych chorego z nowotworem związanym z HNPCC, jeden z nowotworów został zdiagnozowany <50 r.ż.;
– rak jelita grubego zdiagnozowany u 2 lub więcej krewnych I° lub II° z nowotworem związanym z HNPCC, niezależnie od wieku.
Kryteria Bethesda w porównaniu z kryteriami Amsterdamskimi wykazują większą czułość (identyfikacja 94% pacjentów z mutacją) w wykrywaniu MMR pozytywnych przypadków HNPCC, niemniej wykazują niską specyficzność (25%) (16).
Hampel i wsp. (20) uważają, że wysokie ryzyko HNPCC występuje już w przypadku jednego z poniższych:
– 3 krewni pierwszego lub drugiego stopnia chorujący na raki jelita grubego lub na raki ze spektrum (wszystkie przypadki mogą być w jednym pokoleniu, bez względu na wiek);
– 1 krewny pierwszego lub drugiego stopnia z 2 lub więcej rakami typowymi dla HNPCC;
– jeden krewny pierwszego stopnia z RJG <50 r.ż.
Cechy HNPCC
Do charakterystycznych cech rodowodowo-klinicznych HNPCC należą:
? wczesny wiek zachorowania (średnio 40-50 r.ż.),
? częsta prawostronna lokalizacja nowotworu (60-70%),
? ≥ 2 przypadków raka jelita grubego wśród krewnych I°,
? synchroniczne i metachroniczne raki jelita grubego (25%),
? występowanie nowotworów w kolejnych pokoleniach (transmisja pionowa),
? występowanie wśród krewnych raków trzonu macicy (endometrium), jajnika, żołądka, trzustki, dróg żółciowych, jelita cienkiego i dróg moczowych.
Zgodnie z ICG-HNPCC cechy te są dodatkowymi, rozpoznanie HNPCC stawia się na podstawie przyjętych kryteriów.
Typy kliniczne HNPCC
Uwzględniając spektrum nowotworów dla mutacji w genach mutatorowych można wyróżnić kilka postaci klinicznych dziedzicznego nie związanego z polipowatością raka jelita grubego:

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2010-01-02
zaakceptowano do druku: 2010-01-11

Adres do korespondencji:
*Agnieszka Stembalska
Katedra i Zakład Genetyki AM we Wrocławiu
ul. Marcinkowskiego 1, 50-368 Wrocław
tel.: +48 (71) 784-12-59
e-mail: agnes@gen.am.wroc.pl

Nowa Medycyna 1/2010
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna