Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2015, s. 223-236
*Magdalena Borusiewicz, Zbigniew Janeczko
Nigella sativa L. – roślinny surowiec o właściwościach plejotropowych
Nigella sativa L. – plant with the pleiotropic features
Katedra i Zakład Farmakognozji, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum w Krakowie
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. Zbigniew Janeczko
Summary
Nigella sativa is a widely used medicinal plant throughout the world. It has got the place among the top ranked evidence based herbal medicines. This is also revealed that most of the therapeutic properties of this plant are due to the presence of thymoquinone which is major bioactive component of the essential oil. This review mainly focuses on the pharmacological action of seed extracts, oils and active constituents for their wide spectrum biological properties such as antioxidant, antidiabetic, antimicrobial, anticancerous, etc. It has been widely used as antihypertensive, liver tonics, diuretics, digestive, anti-diarrheal, appetite stimulant, analgesics, antibacterial and in skin disorders. Extensive studies on N. sativa have been carried out by various researchers and a wide spectrum of its pharmacological actions have been explored. The present review is therefore an effort to give a survey of literature on phytochemistry and pharmacological activities of N. sativa.
Wprowadzenie
Od wieków tradycyjna medycyna stosowała wiele roślin leczniczych, wykorzystując je w terapii chorób różnego pochodzenia. Ze względu na powszechną opinię, iż są one bezpieczniejsze w porównaniu z nowoczesnymi lekami syntetycznymi, rośliny są również powszechnie stosowane do wytwarzania leków ziołowych. Wiele grup badawczych ogniskuje swoje badania na roślinnych surowcach leczniczych, ponieważ nie wszystkie gatunki zostały dotychczas dokładnie zbadane pod kątem ich właściwości terapeutycznych, mechanizmów molekularnych ich działania oraz bezpieczeństwa i działania toksycznego na organizm człowieka.
Wśród dobrze poznanych roślin o udowodnionym potencjale prozdrowotnym Nigella sativa (ryc. 1) zajmuje wysoką pozycję, jako obiecujący surowiec leczniczy. Liczne doniesienia naukowe wskazują na jej szerokie spektrum właściwości farmakologicznych. Nigella sativa jest powszechnie znana jako czarnuszka siewna, czarnuszka ogrodowa lub czarny kmin (ang. black cumin). Występuje w Europie Południowej, Afryce Północnej oraz Azji Południowo-Zachodniej i jest uprawiana w wielu krajach na świecie, m.in. w obszarze Morza Śródziemnego, we wschodniej i południowej Europie, w Indiach, Pakistanie, Syrii, Turcji i Arabii Saudyjskiej (1). Nasiona N. sativa (ryc. 2), a także wytwarzany z nich olej były szeroko stosowane w leczeniu różnych chorób związanych z układem oddechowym (w tym chorób zakaźnych), prawidłowym funkcjonowaniem żołądka, jelit, wątroby, nerek, krążenia i systemu immunologicznego oraz dla ogólnej poprawy samopoczucia (2). Wśród muzułmanów nasiona oraz olej z czarnuszki nadal uważane są za jedne z najważniejszych dostępnych środków leczniczych. Są tradycyjnie używane w południowo-wschodniej Azji oraz krajach Bliskiego Wschodu w leczeniu wielu chorób, takich jak astma, zapalenie oskrzeli, reumatyzm oraz w różnych stanach zapalnych. Określane są jako ziarna błogosławieństwa (Habbatul Barakah).
Ryc. 1. Kwitnąca czarnuszka siewna (zdj. Anna Szałankiewicz).
Ryc. 2. Nasiona czarnuszki siewnej (Nigella sativa) (zdj. Anna Szałankiewicz).
Nalewka wytwarzana z nasion jest stosowana w przypadkach niestrawności, braku apetytu, biegunkach, a także w różnego rodzaju wykwitach skórnych. Olej z nasion czarnuszki stosuje się jako środek antyseptyczny oraz jako miejscowy środek znieczulający. Palone nasiona są podawane dla powstrzymania wymiotów (3-6). W licznych badaniach naukowych N. sativa została dokładnie zbadana pod kątem aktywności biologicznej i potencjalnego działania terapeutycznego. Wykazano, że nasiona mają szerokie spektrum właściwości, włączając w to aktywność: diuretyczną, obniżającą ciśnienie, przeciwcukrzycową, przeciwnowotworową, immunomodulującą, przeciwbólową, przeciwbakteryjną, przeciwzapalną, przeciwutleniającą, a także powodują rozszerzanie oskrzeli, chronią żołądek, wątrobę i nerki (7-11).
Nasiona i olej z czarnuszki, ze względu na niski poziomem toksyczności, znajdują także zastosowanie w przemyśle spożywczym jako przyprawa do aromatyzowania ciast, pieczywa, marynat oraz jako środek konserwujący (3, 12).
Skład chemiczny nasion czarnuszki siewnej
W licznych pracach badawczych zostało wyizolowanych i zidentyfikowanych wiele związków aktywnych obecnych w nasionach czarnuszki siewnej. Badania przeprowadzone w celu określenia składu nasion czarnuszki potwierdziły obecność oleju roślinnego, białek, alkaloidów, saponin, flawonoidów i olejku eterycznego. W zależności od pochodzenia surowca roślinnego skład olejku może się różnić, jednak najważniejszymi związkami czynnymi są: tymochinon (30-48%), tymohydrochinon, ditymochinon, p-cymen (7-15%), karwakrol (6-12%), 4-terpineol (2-7%), t-anetol (1-4%), α-pinen i tymol. Potwierdzona została także obecność innych składników olejku eterycznego, takich jak karwon, limonen i cytronelol.
Nasiona zawierają alkaloidy izochinolinowe (nigellinę oraz nigelliminę), alkaloidy diterpenowe (nigellaminę) oraz indazolowe (nigellidynę oraz nigellicynę). Ponadto w ich składzie znajdują się pentacykliczne saponiny triterpenowe, na przykład α-hederyna o potencjalnej aktywności przeciwnowotworowej (13, 14).
Potwierdzono, iż nasiona bogate są w nienasycone kwasy tłuszczowe, głównie kwas linolowy (50-60%), oleinowy (20%) i eikozadienowy (3%). Zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych (kwasu palmitynowego i stearynowego) wynosi około 30%. Głównym związkiem steroidowym jest α-sitosterol, który w tunezyjskiej i irańskiej odmianie stanowi odpowiednio 44 i 54% steroli, oraz stigmasterol, którego zawartość w nasionach waha się w zakresie od 6,57 do 20,92% sumy steroli (15-17). Oprócz tego nasiona czarnuszki są bogatym źródłem witamin (tokoferole) i soli mineralnych (Fe, Ca, K, Zn, P i Cu) (18, 19).
Większość udowodnionych efektów farmakologicznych przypisuje się chinonowym składnikom nasion czarnuszki, z czego największą część stanowi tymochinon (ryc. 3). Wykazuje on działanie przeciwdrgawkowe (20-22), przeciwutleniające (23), przeciwzapalne (24), przeciwnowotworowe (25), przeciwbakteryjne (26) i przeciwgrzybicze (27).
Ryc. 3. Struktura chemiczna tymochinonu.
Badania naukowe i potencjał farmakologiczny czarnuszki siewnej
Związki pochodzenia naturalnego były przez długi czas jedynymi lekami dostępnymi dla człowieka i nadal odgrywają dużą rolę w lecznictwie. Nigella sativa była wielokrotnie testowana przez niezależne grupy badawcze. Ponieważ czarnuszka siewna uważana jest za ważny surowiec o plejotropowych właściwościach farmakologicznych, stanowi ona przedmiot badań wykorzystujących nowoczesne techniki analityczne. Jest to w wielu przypadkach konsekwencją wyczerpywania się możliwości leczenia ciężkich chorób, na przykład zakażeń bakteryjnych, w wyniku rosnącej oporności szczepów klinicznych na powszechnie znane antybiotyki. Niniejszy artykuł omawia możliwości wykorzystania terapeutycznego czarnuszki siewnej w oparciu o najnowsze wyniki badań naukowych.
Aktywność przeciwbakteryjna
Właściwości przeciwbakteryjne związków i substancji roślinnych były znane od czasów starożytnych, natomiast próby badania ich właściwości antybiotycznych w warunkach laboratoryjnych rozpoczęły na początku XX wieku (28). Z uwagi na rosnącą oporność drobnoustrojów chorobotwórczych na najczęściej stosowane antybiotyki, próby znalezienia nowych skutecznych środków do zwalczania zakażeń wywołanych drobnoustrojami stanowią duże wyzwanie dla ośrodków badawczych.
Mechanizm działania przeciwdrobnoustrojowego nasion N. sativa nie został dotychczas udowodniony, jednak jego przeciwbakteryjne działanie przypisuje się głównie składnikom chinonowym (tymochinonowi) (29). Tymochinon ma potwierdzone działanie przeciwbakteryjne i może wzmacniać działanie antybiotyków, zwłaszcza w przypadku zakażeń Staphylococcus aureus. Aktywność przeciwbakteryjną wyciągu z nasion czarnuszki badano metodą dyfuzyjno-krążkową, wykorzystującą krążki z bibuły nasączane wyciągiem z surowca. Wyraźne zahamowanie wzrostu S. aureus zaobserwowano przy stężeniu 300 mg/ml, porównując wyniki z wodą destylowaną oraz z azytromycyną, użytymi jako kontrole. Lepsze wyniki udało się uzyskać dla nasion pochodzących z Hadramout (Jemen), niż dla nasion pochodzących z Etiopii, jednakże jedne i drugie sugerują ich wyraźną aktywność.
Zaobserwowano także działanie na drobnoustroje ekstraktu eterowo-etylowego z czarnuszki. Hamował on w stężeniu 25-400 μg/krążek wzrost szczepów bakterii Gram-dodatnich (Staphylococcus aureus) i Gram-ujemnych (Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli) oraz grzybów drożdżoidalnych (Candida albicans). Badania te wykazały synergistyczne działanie tego wyciągu ze streptomycyną i gentamycyną, a także wzmocnienie działania przeciwbakteryjnego wyciągu z doksycykliną, spektynomycyną, erytromycyną, tobramycyną, ampicyliną, chloramfenikolem, kwasem nalidyksowym, linkomycyną i kotrimoksazolem (30). Tymochinon także wykazywał skuteczne działanie wobec bakterii Staphylococcus aureus i innych Gram-dodatnich ziarniaków, w tym S. epidermidis (wartości MIC w zakresie 8-32 μg/ml) (31). Aktywność etanolowego ekstraktu z N. sativa (w stężeniu 4 mg/krążek) wobec szczepów klinicznych gronkowca złocistego (S. aureus) opornych na metycylinę potwierdzono również w badaniach z użyciem seryjnych rozcieńczeń w podłożu, otrzymując zakres wartości MIC wynoszący 0,2-0,5 mg/ml (32).
Wykazano ponadto skuteczność działania wyciągów z nasion N. sativa wobec Helicobacter pylori u pacjentów z dyspepsją niewrzodową, porównywalną z dotychczas stosowaną tzw. potrójną terapią, opartą na lewofloksacynie i amoksycylinie (33). Helicobacter pylori jest Gram-ujemnym spiralnym drobnoustrojem zaopatrzonym w rzęski, bytującym na powierzchni komórek nabłonkowych błony śluzowej w części przedodźwiernikowej żołądka (34).
Olej z nasion N. sativa wykazał silne działanie przeciwbakteryjne wobec wszystkich szczepów Listeria monocytogenes, wykazując większe strefy zahamowania wzrostu mikroorganizmów, niż w przypadku zastosowania gentamycyny. Średnie strefy zahamowania wzrostu omawianego drobnoustroju wynosiły odpowiednio 31,5 i 14,8 mm (35).
W innym badaniu, mającym na celu określenie wartości MIC dla tymochinonu, największą aktywność zaobserwowano wobec szczepu Streptococcus constellatus (MIC = 4 μg/ml). Natomiast olejek z nasion N. sativa wykazał najsilniejszą aktywność przeciwko szczepom: Streptococcus mitis, Streptococcus mutans, Streptococcus constellatus i Gemella haemolysans (MIC = 2,13 mg/ml), ale nie był skuteczny wobec szczepów bakterii Enterococcus faecalis oraz Enterococcus faecium (MIC > 8,5 mg/ml) (36). Te same szczepy zbadano także metodą dyfuzyjno-krążkową. Tymochinon (150 μg/krążek) okazał się skuteczny wobec S. mutans i S. mitis (strefy hamowania wzrostu: 24,5 i 22 mm), jednak wykazywał słabe działanie wobec E. faecalis, E. faecium oraz Streptococcus salivarius (strefy hamowania wzrostu: 9,0; 9,5 i 9,5 mm). Olejek eteryczny (2,43 mg/krążek) wykazał z kolei silne działanie przeciw S. mitis, Streptococcus oralis, S. mutans, S. constellatus oraz G. haemolysans (strefy hamowania wzrostu: 13,5-15,5 mm), natomiast okazał się nieskuteczny wobec E. faecalis, E. faecium i S. salivarius (36).
Wodny ekstrakt z nasion N. sativa wykazał słabsze działanie przeciwbakteryjne w stosunku do ekstraktu metanolowego (37). Ekstrakt metanolowy w stężeniu 20 mg/ml skutecznie hamował wzrost Streptococcus pyogenes (strefa hamowania wzrostu: 10 mm), natomiast w stężeniu 100 mg/ml również okazał się skuteczny wobec Streptococcus pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa i Proteus vulgaris (strefa hamowania wzrostu: 15 mm). Ekstrakt wodny w stężeniu 100 mg/ml wykazał natomiast zahamowanie wzrostu bakterii P. aeruginosa (20 mm), S. pyogenes (15 mm), jednak w stężeniu 50 mg/ml wykazał tylko niewielką aktywność przeciwko S. pyogenes (10 mm), Klebsiella pneumoniae (11 mm) oraz P. vulgaris (12 mm).
W jednym z badań zsyntetyzowano na drodze kopolimeryzacji rodnikowej termoczułe micele, jako system do kontrolowanego uwalniania ekstraktu z czarnuszki N. sativa. W badaniach oszacowano działanie przeciwbakteryjne tak przygotowanego układu. Okazało się, że ekstrakt z nasion czarnuszki, będący wewnątrz polimerowych miceli, wykazał skuteczność wobec bakterii Gram-dodatnich, takich jak S. aureus oraz Bacillus subtilis, a także wobec bakterii Gram-ujemnych – Escherichia coli. Badania te sugerują, że termoczułe systemy uwalniania leków mogą być wykorzystane w praktyce w stanach zakażenia organizmu drobnoustrojami chorobotwórczymi i przy podwyższonej temperaturze (38).
W badaniach in vivo na zwierzętach wykazano, że olejek eteryczny, a także metanolowe i chloroformowe ekstrakty z nasion N. sativa wywoływały zależne od dawki działanie przeciwbakteryjne wobec S. aureus oraz E. coli (39). Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest chorobą, w przebiegu której w wyniku stanu zapalnego dochodzi do uszkodzenia tkanki śródmiąższowej nerek i komórek kanalików nerkowych. Aby ocenić, czy ochronna terapia tymochinonem przed zakażeniem bakterią E. coli lub podczas niego może zapobiec utleniającemu uszkodzeniu nerek, zastosowano doświadczalny model szczurzy. Tymochinon wstrzykiwano dootrzewnowo (10 mg/kg) 24 godziny przed zakażeniem bakteriami i powtarzano proces w odstępach 24-godzinnych. Badania wykazały, że związek ten zmniejszył efekty utleniającego uszkodzenia nerek, hamując uwalnianie wolnych rodników. Efekt ochronny potwierdzono badaniem histologicznym i przypisano właściwości przeciwutleniające głównemu składnikowi wchodzącemu w skład nasion czarnuszki siewnej (40).
Ekstrakt z nasion N. sativa wykorzystano także w badaniach in vivo i in vitro, określając jego wpływ na bakterie powodujące zapalenie gruczołu sutkowego u krów. Krowy, u których klinicznie potwierdzono zapalenie tego gruczołu, leczono poprzez lokalne wstrzyknięcie ekstraktu. Natomiast do badania in vitro wykorzystano bakterie pobrane bezpośrednio z chorej tkanki. Wyniki obu badań potwierdziły silne działanie przeciwbakteryjne ekstraktu z nasion czarnuszki siewnej (41).
Aktywność przeciwgrzybicza
Aktywność eterowego ekstraktu z nasion N. sativa w odniesieniu do 8 gatunków dermatofitów (4 szczepy Trichophyton rubrum oraz po jednym szczepie Trichophyton interdigitale, Trichophyton mentagrophytes, Epidermophyton floccosum oraz Microsporum canis) badano metodą seryjnych rozcieńczeń. W badaniach wykorzystano także tymochinon oraz gryzeofulwinę. Wartości MIC dla całego ekstraktu wahały się w zakresie 10-40 mg/ml, natomiast w przypadku tymochinonu i gryzeofulwiny wartości MIC osiągały odpowiednio 0,125-0,250 mg/ml oraz 0,00095-0,01550 mg/ml. Wyniki te pozwalają na stwierdzenie, że nasiona czarnuszki siewnej są wartościowym źródłem związków mogących znaleźć wykorzystanie w leczeniu grzybiczych zakażeń skóry (42).
Istnieją doniesienia na temat możliwości skutecznego wykorzystania tymochinonu oraz tymohydrochinonu, izolowanych z N. sativa, jako silnie działających środków przeciw grzybom drożdżoidalnym. Mogą one być wykorzystywane w przemyśle mleczarskim jako środki konserwujące pochodzenia naturalnego. Aktywność przeciwgrzybiczą obu chinonów porównano z najczęściej stosowanymi w produktach mlecznych środkami konserwującymi, a mianowicie natamycyną, propionianem wapnia i sorbinianem potasu w dwóch zakresach pH (4,0 i 5,5). Stwierdzono, że zarówno tymochinon, jak i tymohydrochinon wykazały znaczną aktywność grzybobójczą. Dla związków tych uzyskano wartości MIC w zakresie od 8 do 128 μg/ml (43).
Zbadano wzrost Aspergillus parasiticus i Aspergillus flavus, a także proces wytwarzania aflatoksyny B1 przez te szczepy pod wpływem oleju z nasion N. sativa. Badania wykazały, że w obecności różnych stężeń tego oleju (1, 2 i 3 ml/100 ml podłoża) nastąpiło hamowanie wytwarzania aflatoksyny B1 przez szczep A. parasiticus w granicach odpowiednio 48-58% oraz przez szczep A. flavus w granicach 32-48%. Przyjmuje się, że olej z nasion N. sativa może mieć wpływ na szlaki metaboliczne biosyntezy aflatoksyny (44).
Badania olejku eterycznego pochodzącego z N. sativa wykazały jego znaczącą aktywność wobec dermatofitów Microsporum gypseum, Trichophyton rubrum oraz Trichophyton simii. Olejek ten okazał się także równie skuteczny przeciwko Chrysosporium tropicum i Chrysosporium evolceanui, jak standardowo stosowany w dermatologii ketokonazol (45).
Przy użyciu standardowych diagnostycznych testów mikologicznych wyizolowano i przebadano 20 szczepów Candida albicans pobranych bezpośrednio od hospitalizowanych pacjentów. Najsilniejsze działanie przeciwgrzybicze wykazał ekstrakt metanolowy z nasion N. sativa. Równie skuteczny okazał się ekstrakt chloroformowy, natomiast ekstrakty wodne nie wykazały żadnej aktywności przeciwgrzybiczej (46). Do innych wniosków doszli natomiast Khan i wsp. (47), lecząc myszy wodnym ekstraktem z nasion czarnuszki. Wewnątrznaczyniowe zakażenie organizmu szczepem Candida albicans powoduje wytwarzanie ognisk zapalnych w wątrobie, śledzionie i nerkach. Po 24 godzinach leczenie wodnym ekstraktem (6,6 ml/kg na dobę) spowodowało widoczne zahamowanie wzrostu grzybów drożdżoidalnych we wszystkich badanych narządach. Przypuszcza się, że ekstrakt z nasion N. sativa zawiera aktywne składniki, które mogą bezpośrednio stymulować granulocyty i monocyty do wytwarzania NO hamującego rozwój C. albicans (47, 48).
Przeprowadzono także badanie w celu oceny wpływu tymochinonu na kandydozę pochwy u myszy z upośledzoną odpornością. Myszom na 1 i 3 dni przed zakażeniem podawano podskórnie prednizolon metylu w dawce 150 mg/kg. Następnie do pochwy zwierząt wprowadzano zawiesinę C. albicans i po 5 dniach rozpoczynano leczenie kremem z tymochinonem. Po 6 dniach wykazano spadek liczby kolonii C. albicans w porównaniu do grupy kontrolnej. Zmniejszenie zakażenia występowało proporcjonalnie do stężenia tymochinonu w kremie. Zastosowanie kremu z zawartością 10% tymochinonu skutkowało zabiciem większości komórek C. albicans. Mechanizm tego dziania przypisuje się procesowi inaktywacji białek w błonie plazmatycznej omawianego drobnoustroju. Należy przy tym wspomnieć, iż tymochinon nie powodował żadnego negatywnego wpływu na komórki mysiego organizmu (27).
Aktywność przeciwpasożytnicza
Omówiono wpływ czarnuszki siewnej na niektóre pasożyty człowieka, a mianowicie przywry z rodzaju Schistosoma, jaja tasiemca i zarodźce malarii. Schistosomatoza, obok malarii, jest najpoważniejszym w skali światowej parazytologicznym problemem zdrowotnym. Jest to grupa chorób pasożytniczych wywoływanych przez rozdzielnopłciowe przywry z rodzaju Schistosoma (Schistosoma haematobium, S. mansoni, S. intercalatum, S. japonicum i S. mekongi), występujące na kontynencie afrykańskim, na wschodnich wybrzeżach Ameryki Południowej, w Azji Południowo-Wschodniej i na Bliskim Wschodzie (49).
Istnieją doniesienia naukowe na temat korzystnego wpływu oleju z nasion N. sativa w leczeniu schistosomatozy. Badano efekt ochraniający wątrobę w wyniku zakażenia Schistosoma mansoni u myszy. Leczenie zwierząt przez 2 tygodnie olejem z czarnuszki siewnej doprowadziło do zmniejszenia liczby przywr w wątrobie, a także do zmniejszenia całkowitej liczby jajeczek złożonych zarówno w wątrobie, jak i w jelitach. Podawanie oleju wraz z prazikwantelem, standardowym lekiem przeciw pasożytom, powodowało dalsze zmniejszenie zakażenia. Przypuszcza się, że olej z nasion N. sativa poprawia funkcjonowanie wątroby, wspiera system immunologiczny oraz powoduje wzrost aktywności przeciwutleniającej organizmu (50). Jego funkcja ochronna jest także przypisywana zdolności zmniejszania szkód cytogenetycznych szpiku kostnego oraz komórek śledziony u myszy zakażonych S. mansoni. Badania wykazały, że głównymi nieprawidłowościami były delecje fragmentów na chromosomach 2, 6 oraz częściowo 13 i 14 w stosunku do kontroli. Olej z nasion czarnuszki powodował spadek odsetka aberracji chromosomowych u badanych zwierząt (51). Badania in vitro nad aktywnością składników nasion N. sativa wobec S. mansoni także wskazują na silne działanie wobec pasożytów na każdym etapie ich rozwoju, włącznie z działaniem hamującym etap składania jaj przez dorosłe osobniki. Poza tym stwierdzono, że nasiona czarnuszki indukują stres oksydacyjny u dojrzałych pasożytów, który objawia się zmniejszeniem działania reduktazy glutationu, enzymów antyoksydacyjnych, peroksydazy glutationu, dysmutazy ponadtlenkowej i enzymów metabolizmu glukozy; dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej i heksokinazy. Wpływ składników nasion N. sativa na te enzymy u dorosłych osobników S. mansoni może odgrywać korzystną rolę w procesie leczenia tej choroby (52).
Zbadano także wpływ oleju z nasion czarnuszki wraz z wyciągiem z czosnku na myszy zakażone S. mansoni. Stwierdzono, że zastosowanie obu składników razem pozwala na uniknięcie większości zmian hematologicznych i biochemicznych, a także zdecydowanie poprawia procesy przeciwutleniające u myszy chorych, w porównaniu do myszy zdrowych. Wyniki te sugerują, że terapia łączona może uzupełniać dotychczas stosowany sposób leczenia schistosomatozy (53).
Badania wpływu nasion N. sativa u dzieci naturalnie zakażonych tasiemcem wykazały, że jedna doustna dawka etanolowego ekstraktu z czarnuszki (40 mg/kg), bez skutków ubocznych, zmniejszała procent obecności jaj tasiemca w kale (54).
Porównano również działanie metanolowego ekstraktu z nasion N. sativa z chlorochiną – lekiem pierwotniakobójczym. Wykazano, iż ekstrakt w dawce 1,25 g/kg był bardziej skuteczny od chlorochiny. Powodował on zahamowanie u zwierząt zakażenia Plasmodium yoelii o 94%, podczas gdy dotychczas stosowana chlorochina hamowała zakażenie w 86%. Zaobserwowano również poprawę stanu oksydacyjnego czerwonych krwinek i hepatocytów u myszy zakażonych malarią (55).
Aktywność przeciwwirusowa
W badaniach in vivo potwierdzono znaczące działanie oleju z nasion czarnuszki siewnej przeciwko cytomegalowirusom (56). W tym celu wykorzystano mysi model wirusa cytomegalii. Dootrzewnowe podanie zakażonym myszom oleju z nasion N. sativa już w trzecim dniu całkowicie zahamowało rozwój wirusa w śledzionie i wątrobie zwierząt. Odnotowano dużą różnicę pomiędzy grupą kontrolną a zwierzętami leczonymi olejem z nasion czarnuszki. Działanie to było związane ze wzrostem poziomu w surowicy krwi interferonu γ, zwiększeniem liczby limfocytów Th, a także makrofagów. Dziesiątego dnia od zakażenia miano wirusa w śledzionie i wątrobie myszy leczonych olejem z N. sativa było niewykrywalne, podczas gdy nadal je można było oznaczyć u myszy kontrolnych. W trakcie zakażenia wirusowego organizm kontroluje odporność poprzez nieswoiste komórki, w tym komórki NK, a także swoiste markery limfocytów T (CD4 i CD8) (57). Aktywność przeciwwirusowa oleju z nasion N. sativa została potwierdzona poprzez wzrost aktywności procesu odpowiedzi komórek CD4 (56).
W badaniach z udziałem pacjentów zakażonych wirusem wątroby typu C (HCV), którzy nie kwalifikowali się do leczenia interferonem α, zastosowano olej z nasion czarnuszki. U pacjentów, którzy otrzymywali kapsułki zawierające 450 mg oleju przez trzy miesiące, trzy razy dziennie, zauważono znaczne obniżenie miana wirusa HCV, zmniejszenie stresu oksydacyjnego, zwiększenie poziomu białka całkowitego i albumin oraz liczby krwinek czerwonych i płytek krwi. Dodatkowo zauważono zmniejszenie obrzęków kończyn dolnych oraz zmniejszenie poziomu glukozy we krwi. Oznacza to, że olej z nasion N. sativa regulował poziom glukozy zachwiany zakażeniem wirusem HCV (58).
Aktywność przeciwutleniająca
Aktywność przeciwutleniającą tymochinonu badano na drodze wywoływania u szczurów stanu zapalnego stawów za pomocą kolagenu. Podawano go w dawce 5 mg/kg m.c. raz na dobę przez 21 dni. Efekty leczenia tymochinonem oceniano biochemicznie, określając poziom enzymów, białek i mediatorów stanu zapalnego, a także równolegle prowadząc badania histologiczne stawów. Ustalono, że podawanie tymochinonu drogą pokarmową spowodowało znaczne zmniejszenie liczby mediatorów prozapalnych (IL-1β, IL-6, TNF-α, IFN-γ i PGE) oraz zwiększenie poziomu IL-10. Spowodował on także obniżenie skali stanu zapalnego oraz widoczną poprawę histologii kości (59).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 15 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 35 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-09-10
zaakceptowano do druku: 2015-10-14

Adres do korespondencji:
*mgr Magdalena Borusiewicz
Katedra i Zakład Farmakognozji Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum
ul. Medyczna 9, 30-688 Kraków
tel. +48 (12) 620-55-62
e-mail: m.borusiewicz@uj.edu.pl

Postępy Fitoterapii 4/2015
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii