Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2017, s. 215-222 | DOI: 10.25121/PF.2017.18.3.215
*Natalia Dobros
Zioła o działaniu uspokajającym i przeciwdepresyjnym
Herbs with sedative and antidepressant effects
Zakład Chemii Fizycznej, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Kierownik Zakładu: dr hab. n. farm. Maciej Dariusz Pisklak
Streszczenie
Z roku na rok w poradniach zdrowia psychicznego przybywa osób cierpiących na bezsenność, zaburzenia lękowe i depresję. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia na depresję choruje ponad 300 milionów osób, z czego aż 1,5 miliona w Polsce. Potwierdzoną skuteczność w profilaktyce i leczeniu chorób układu nerwowego mają kłącze i korzeń kozłka lekarskiego (Valerianae radix et rhizomae), liść melisy lekarskiej (Melissae folium), szyszki chmielu zwyczajnego (Lupuli strobili), kwiat lawendy wąskolistnej (Lavandulae flos) oraz ziele dziurawca zwyczajnego (Hyperici herba). Poniższy artykuł zawiera przegląd literatury, w której oceniane były właściwości uspokajające, nasenne, przeciwlękowe i przeciwdepresyjne powyższych ziół. W przedstawionych badaniach wykorzystywano między innymi testy na zwierzętach. Porównywano działanie preparatów roślinnych z lekami syntetycznymi lub zawierającymi placebo. Za właściwości lecznicze omawianych ziół odpowiedzialne są związki należące do różnych grup chemicznych. Należą do nich składniki olejków eterycznych, flawonoidy, irydoidy, kwasy goryczowe, kwasy fenolowe, naftodiantrony oraz pochodne floroglucyny. Leki roślinne odpowiednio dawkowane działają w sposób łagodny i bezpieczny, nie powodując poważnych skutków ubocznych i uzależnień.
Summary
Insomnia, anxiety disorders and depression are becoming more common in recent years. According to World Health Organization, more than 300 million people of all ages suffer from depression, among them 1.5 million people in Poland. Herbal materials, such as valerian root and rhizome (Valerianae radix et rhizomae), lemon balm (Melissae folium), hops (Lupuli strobili), lavender flower (Lavandulae flos) and St. John’s wort (Hyperici herbae), can be used for prevention and treatment of nervous system disorders. Here, the literature concerning sedative, hypnotic, anxiolytic and antidepressant properties of these plants is reviewed. In the presented studies behavioural tests on animals were used. The therapeutic effects of plant extracts were compared with placebo or synthetic drugs. Pharmacologically active compounds which are responsible for the therapeutic properties belong to different chemical groups. Those are such compounds as constituents of essential oils, flavonoids, iridoids, bitter acids, phenolic acids, naphthodianthrones and prenylated phloroglucinols. Plant medicines, if dosed properly, work in a mild and safe way without causing serious side effects and addictions.
Wstęp
W obecnych czasach intensywne życie, ciągły pośpiech, stres, niedosypianie i wypalenie zawodowe przyczyniają się do rozwoju chorób układu nerwowego. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia na depresję choruje ponad 300 milionów ludzi. W ciągu ostatnich 10 lat ich liczba wzrosła o ponad 18%. W Polsce zmaga się z nią aż 1,5 miliona osób, a jedynie co trzecia z nich podejmuje leczenie. Ponad 80% Polaków dotkniętych tą chorobą to osoby w wieku 30-59 lat. Stany niepokoju, lęku, nastroje depresyjne, bezsenność oraz zaburzenia emocjonalne można skutecznie leczyć odpowiednio dobranymi lekami ziołowymi. Wykazują one wielokierunkowe działanie, wpływając na strefę psychiczną oraz łagodząc dolegliwości neurowegetatywne, takie jak stany skurczowe w obrębie przewodu pokarmowego, przyspieszenie akcji serca, uderzenia gorąca. Leki roślinne działają łagodniej i wymagają dłuższego stosowania niż leki syntetyczne, ale przy prawidłowym dawkowaniu rzadziej powodują skutki uboczne. Do surowców o właściwościach uspokajających i przeciwdepresyjnych zaliczamy między innymi: kłącze i korzenie kozłka, liść melisy, szyszki chmielu, kwiat lawendy i ziele dziurawca.
Kozłek lekarski
Kozłek lekarski (Valeriana officinalis L.) jest rośliną wieloletnią należącą do rodziny Kozłkowatych (Valerianaceae). Pod względem botanicznym jest gatunkiem zbiorowym, obejmującym kilka odmian różniących się budową morfologiczną oraz składem chemicznym. Występuje w Europie, Ameryce Północnej, Azji Zachodniej, Japonii i Mandżurii. W stanie naturalnym rośnie na wilgotnych łąkach, torfowiskach i w zaroślach. Surowiec do celów farmaceutycznych pozyskiwany jest z upraw (1). Kozłek lekarski ma krótkie kłącze, z którego wyrastają liczne i cienkie korzenie przypominające koźlą brodę. W pierwszym roku wegetacji kozłek wykształca rozetę liści, w kolejnym prosto wzniesioną, ulistnioną łodygę dorastającą do 2 m wysokości. Pierzaste liście ułożone są naprzeciwlegle, a jasnoróżowe kwiaty zebrane na szczycie w baldachokształtne wiechy. Owocem jest niełupka opatrzona pierzastym puchem (2, 3).
Surowcem leczniczym są kłącza i korzenie (Valerianae radix et rhizomae), zebrane późną jesienią w drugim roku wegetacji. Zawartość poszczególnych związków zależy od odmiany, warunków środowiskowych, okresu zbioru oraz sposobu suszenia. Głównymi związkami biologicznie czynnymi są walepotriaty występujące w ilości 1-2%. Pod względem chemicznym są to irydoidy estrowe – waltrat, izowaltrat, acetylowaltrat, dihydrowaltrat i ester kwasu monowalerianowego (1, 4). Walepotriaty są związkami nietrwałymi, rozkładającymi się w trakcie suszenia w temperaturze wyższej niż 35°C lub podczas przechowywania surowca do nieczynnych farmakologicznie związków, m.in. baldrynalu i homobaldrynalu. Surowiec zawiera również nietrwały glikozydowy ester irydoidowy – walerozyd (5).
Drugą grupę substancji czynnych surowca stanowią składniki olejku eterycznego występującego w ilości 0,5-2%. Olejek zawiera monoterpeny: α-pinen, β-pinen, β-felandren, borneol, eugenol, kamfen, limonen, p-cymen, octan bornylu oraz frakcję seskwiterpenową, do której należą: waleranon, wolwalerenon A, walerenol, warelianon, oriwalerianol, β-bisabolen, γ-kadinen, walerenal oraz kwasy: walerenowy, acetoksywalerenowy i hydroksywalerenowy (4, 6-8). Za charakterystyczny zapach wysuszonego surowca odpowiadają estry kwasu walerianowego i izowalerianowego z eugenolem, izoeugenolem i borneolem (1). Kłącze kozłka zawiera ponadto flawonoidy: 6-metyloapigeninę, 2S-(–)-hesperydynę, linarynę (9, 10); kwasy fenolowe: kwas chlorogenowy, kawowy, izoferulowy; aminokwasy: kwas γ-aminomasłowy (GABA), glutaminę, argininę; lignany: hydroksypinorezinol oraz alkaloidy, takie jak aktynidyna, walerianina, chatynina i walerina, powstające prawdopodobnie w wyniku suszenia surowca (5, 7).
Wyniki badań wskazują, że właściwości sedatywne, ułatwiające zasypianie i przeciwlękowe, są efektem działania różnych grup związków. Fernández i wsp. (9) wykazali, że flawonoid linaryna odznacza się właściwościami uspokajającymi. W badaniach na myszach wykazali również, że linaryna podawana jednocześnie z kwasem walerenowym wydłuża czas snu wywołanego przez tiopental. Właściwości uspokajające i wzmacniające sen posiada także 2S-(–)-hesperydyna. Marder i wsp. (10) stwierdzili ponadto, że 6-metyloapigenina, mająca działanie anksjolityczne, wzmaga właściwości nasenne 2S-(–)-hesperydyny.
Vorbach i wsp. (11) przeprowadzili badania nad bezsennością na grupie 121 ochotników. Zakwalifikowane osoby nie miały zdiagnozowanej depresji ani nie przyjmowały leków mogących zakłócać sen. Przez 28 dni pacjenci otrzymywali etanolowy wyciąg z kozłka. Wyraźną poprawę snu uzyskano w grupie przyjmującej wyciąg już po 14 dniach, w tym 66% pacjentów efekt jego działania określiło jako bardzo dobry lub dobry. Jedynie w dwóch przypadkach pojawił się poranny ból głowy i odczucie oszołomienia.
Kozłek lekarski może być także alternatywą dla tradycyjnych leków przeciwlękowych, powodujących wiele skutków ubocznych. Murphy i wsp. (12) obserwowali zachowanie szczurów w podwyższonym labiryncie krzyżowym. Test ten jest powszechnie stosowanym modelem do badania lęku, opierającym się na naturalnej awersji gryzoni do eksplorowania podwyższonych i otwartych przestrzeni. Labirynt składa się z czterech ramion, ułożonych na krzyż, przy czym tylko dwa z nich mają ściany. Zwierzęta podzielono na kilka grup, z których każda otrzymała inny lek, a następnie umieszczono je w labiryncie. W trakcie badań zauważono znaczne obniżenie zachowań lękowych u zwierząt, którym zaaplikowano kwas walerenowy, kwas walerenowy w połączeniu z kwasem γ-aminomasłowym (GABA) oraz ekstrakt z kozłka. Otrzymane wyniki były porównywalne do wyników uzyskanych u zwierząt, które otrzymały diazepam. Również doświadczenia przeprowadzone przez Hattesohla i wsp. (13) potwierdziły wyraźny anksjolityczny efekt ekstraktów z kozłka.
Zespół Hattesohla (13) analizował również właściwości przeciwdepresyjne ekstraktów etanolowych i metanolowych z kozłka. W badaniu wykorzystano test wymuszonego pływania (test Porsolta). Zwierzęta po 5 godz. od otrzymania ekstraktów zostały umieszczone w cylindrze wypełnionym wodą. Mierzono czas, w jakim pozostawały w bezruchu w ciągu 5 min w trakcie badania. Skrócenie czasu bezruchu wskazywało na efekt przeciwdepresyjny badanych ekstraktów.
Razlog i wsp. (14) stwierdzili, że nalewka z korzeni kozłka ma wpływ na łagodzenie objawów ADHD – zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Doświadczenie zostało przeprowadzone na grupie 30 dzieci, w której przeważali chłopcy w wieku ok. 8 lat. Dzieci podzielono na trzy grupy. Pierwsza dostawała wyciąg z kozłka, druga ten sam wyciąg trzykrotnie rozcieńczony, a trzecia placebo. Pacjenci otrzymywali 10 kropli trzy razy dziennie. W ciągu 2 tyg. trwania doświadczenia obserwowano zachowanie dzieci. Poprawa w zachowaniu nastąpiła u obu grup przyjmujących nalewkę z kozłka.
Mechanizm działania kozłka lekarskiego jest związany między innymi z hamowaniem wychwytu zwrotnego kwasu γ-aminomasłowego i stymulowaniem uwalniania GABA z zakończeń nerwowych. Poza tym wyizolowany kwas walerenowy zapobiega enzymatycznej degradacji GABA. Wzrost stężenia GABA powoduje otwarcie kanałów jonowych w błonie komórek nerwowych i zwiększony przepływ jonów chlorkowych do wnętrza komórki. Skutkuje to zmniejszeniem pobudliwości neuronów i hamowaniem odpowiedzi na bodźce (12).
Kozłek lekarski wykazuje pozytywne działanie również w połączeniu z innymi ziołami o właściwościach uspokajających, np. z liśćmi melisy i szyszkami chmielu. Preparaty z kozłka lekarskiego należy stosować nie dłużej niż miesiąc, ponieważ mogą powodować skutki uboczne, takie jak mdłości i bóle brzucha. Nie powinny ich przyjmować kobiety w ciąży oraz karmiące piersią (5).
Melisa lekarska
Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) jest rośliną wieloletnią należącą do rodziny Jasnotowatych (Lamiaceae). Pochodzi ze wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. Występuje w Europie oraz umiarkowanych strefach Azji i Ameryki Północnej. W Polsce pochodzi głównie z upraw. Melisa jest rośliną miododajną. Świeżym zielem pszczelarze nacierają nowy ul, co ma ułatwić zagnieżdżenie się w nim młodego roju, stąd ludowe nazwy „rojownik” i „pszczelnik”. Melisa dorasta do 100 cm wysokości, ma ułożone naprzeciwlegle sercowate liście o ząbkowanych brzegach. Drobne kwiaty, początkowo żółtawe, z czasem bielejące, wyrastają w kątach liści. Kwitnie od czerwca do września (1, 3, 15).
Surowcem leczniczym są liście i ulistnione szczyty pędów (Melissae folium) zebrane w okresie poprzedzającym kwitnienie i wysuszone w temp. nieprzekraczającej 35°C (2). Surowiec zawiera od 0,06 do 0,3% olejku eterycznego, w skład którego wchodzą: izomeryczne aldehydy monoterpenowe – cytral A (geranial) i cytral B (neral), nadające liściom cytrynowy zapach, cytronelal, linalol, geraniol oraz seskwiterpeny: β-kariofilen i germakren D. Liście melisy są bogate w fenolokwasy: pochodne kwasu cynamonowego (kwas kawowy, chlorogenowy, rozmarynowy, ferulowy, elagowy) i kwasu benzoesowego (kwas galusowy). Surowiec zawiera ponadto flawonoidy (glikozydy luteoliny, kwercetyny, apigeniny oraz izokwercytrynę, hesperydynę, naryngeninę, kemferol, rutynę i glukuronid luteoliny), związki triterpenowe (kwas ursolowy i oleanolowy), garbniki, gorycze oraz śluzy (16-19).
Melisa lekarska jest stosowana w stanach pobudzenia nerwowego, niepokoju, bezsenności oraz w związanych z nimi zaburzeniach rytmu serca i pracy przewodu pokarmowego. Ponadto lecznicze właściwości olejku eterycznego z liści melisy są wykorzystywane w aromaterapii (7). Badania Ballard i wsp. (20) obejmowały pacjentów z zaawansowaną demencją, u których występowały pobudzenie, agresja słowna lub psychiczna. Podczas leczenia pacjentom smarowano ramiona i twarz olejkiem melisowym. Po 4 tyg. obserwowano zmniejszenie natężenia pobudzenia towarzyszącego demencji o 30% u pacjentów w grupie leczonej i o 14% w grupie przyjmującej placebo. Nastąpiła także poprawa jakości życia, wyrażająca się zwiększeniem czasu spędzanego w towarzystwie innych ludzi. Otrzymane wyniki wskazują, że za działanie sedatywne melisy są odpowiedzialne składniki olejku eterycznego.
Przeciwlękowe działanie wodnych ekstraktów z liści melisy stwierdzili Miladi-Gorgi i wsp. (21). Badanym zwierzętom podawano różne dawki wodnych ekstraktów z melisy w ilości: 5, 10, 25 i 50 mg/kg, a w grupie kontrolnej wodę w ilości 10 ml/kg. Aby zwiększyć aktywność i ciekawość zwierząt, umieszczono je na 5 min w pomieszczeniu z czarnymi ścianami od wewnątrz. Następnie zwierzęta przenoszono do labiryntu i oceniano ich reakcje lękowe. W grupie, która otrzymała najmniejsze dawki wodnych ekstraktów z melisy (5 mg/kg), obserwowano zmniejszenie zachowań lękowych, zwierzęta częściej wchodziły do labiryntu i spędzały w nim więcej czasu. Natomiast wyższe dawki działały nasennie. Również wodno-etanolowy ekstrakt z liści melisy podawany myszom działał uspokajająco oraz nasilał sen zapoczątkowany przez podanie barbituranów (22).
Mirghafourvand i wsp. (23) przeprowadzili badania nad skutecznością melisy lekarskiej w łagodzeniu objawów PMS – zespołu napięcia przedmiesiączkowego, objawiającego się przede wszystkim rozdrażnieniem, zmiennością nastroju, płaczliwością. W doświadczeniu uczestniczyły studentki, które otrzymywały kapsułki zawierające 500 mg sproszkowanych liści melisy. Kobiety przyjmowały leki dwa razy dziennie podczas fazy lutealnej w dwóch kolejnych cyklach menstruacyjnych. Własne obserwacje zapisywały w kwestionariuszu DRSP (Daily Record of Severity of Problem). Zarówno po pierwszym, jak i drugim miesiącu stosowania kapsułek z melisą stwierdzono wyraźne zmniejszenie występowania objawów PMS.
W tradycyjnej irańskiej medycynie (TIM) melisa jest wykorzystywana w leczeniu łagodnych chorób serca na tle nerwowym. Alijaniha i wsp. (24) ocenili skuteczność i bezpieczeństwo stosowania suchych ekstraktów z melisy u osób z łagodnym kołataniem serca. Pacjenci przez 14 dni otrzymywali dwa razy dziennie kapsułki zawierające 500 mg zliofilizowanego wodnego ekstraktu z liści melisy. W wyniku leczenia zmniejszyło się odczucie niepokoju, bezsenność oraz częstotliwość występowania dolegliwości kardiologicznych. Ponadto nie stwierdzono występowania poważnych efektów ubocznych.
Katz i wsp. (25) przeprowadzili badania na grupie 9-letnich dzieci cierpiących na ADHD. Pacjenci otrzymywali trzy razy dziennie 3 ml leku ziołowego, złożonego z ekstraktu z melisy, piwonii białej, witanii ospałej, wąkroty azjatyckiej, spiruliny i bakopy drobnolistnej, rozpuszczonego w 50-60 ml wody. Po zakończonej terapii stwierdzono znaczącą poprawę w teście na skupienie uwagi w grupie przyjmującej preparat ziołowy.
Chmiel zwyczajny
Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) jest wieloletnim pnączem należącym do rodziny Konopiowatych (Cannabaceae). Starożytni Rzymianie uważali, że długie i cienkie pędy chmielu oplatając drzewa, duszą je, tak jak dusi swoją ofiarę wilk, stąd nazwa „lupulus”. Chmiel rośnie w strefie umiarkowanej Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Polsce w stanie naturalnym występuje w wilgotnych lasach, zaroślach i przydrożach. Dorasta do 8 m wysokości, a na plantacjach nawet do 12 m, wijąc się zawsze w prawą stronę. Ze względu na rozmiary wymaga mocnych podpór, a gdy ich brakuje, płoży się po ziemi. Chmiel ma czterokanciastą łodygę z haczykowato wygiętymi włoskami czepnymi. Liście głęboko klapowane o ząbkowanych brzegach ułożone są naprzeciwlegle. Kwiaty męskie zebrane są w zwisające, wiechowate kwiatostany, natomiast kwiaty żeńskie w kwiatostany przypominające szyszki. Wewnętrzna strona przysadek kwiatów żeńskich pokryta jest włoskami gruczołowymi wydzielającymi lupulinę. W trakcie dojrzewania jajowate owocostany osiągają od 3 do 5 cm długości (3, 15).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2017-07-03
zaakceptowano do druku: 2017-07-28

Adres do korespondencji:
*mgr Natalia Dobros
Zakład Chemii Fizycznej Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Warszawski Uniwersytet Medyczny
ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa
tel.: +48 (22) 572-09-50
e-mail: natalia.dobros@wum.edu.pl

Postępy Fitoterapii 3/2017
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii