Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 7-9
Joanna Rodziewicz-Gruhn
Charakterystyka procesów wzrastania dzieci i młodzieży polskiego pochodzenia zamieszkałych na Białorusi
z Zakładu Kultury Fizycznej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Wiesław Pilis
Streszczenie
Characteristics of growing process of children and andolescents polish origin from Byelorussia. Auxological investigation carried out in Poland and in other countries indicate a clear influence of social and environmental stratification on realisation of the process of growth. Inter-environmental differences in the countries of the former Soviet Union are much more distinctive than in Poland. The process of growth of children and adolescents from Iwieniec, Kamien and Siwica is compared in this paper to those of children and adolescents of the same age from Białowieża (Malinowski et al., 1992), Sambor, Ukraine (Malinowski, 1997) and the Central Regions of Byelorussia (Salivon et al., 1989). The material of the investigation was collected for processing in September 1997. There were 197 boys and 205 girls measured. Height, body mass, breadth of shoulders and hips, breadth and depth of chest were considered in the analysis. In order to evaluate tendencies of change among Byelorussian children and adolescents from rural areas, normalisation of the presently investigated values into values concerning children and adolescents of the same age investigated during the eighties.
Wstęp
Oceny rozwoju biologicznego wykonywane w wielu krajach ukazywały wpływ różnorodnych modyfikatorów środowiskowych na jego realizację. W poszczególnych okresach ontogenezy występuje adaptacja do zmiennych środowiskowych, a wrażliwość na działanie wyżej wymienionych czynników jest zdeterminowana genetycznie. Interesujących informacji o realizacji procesów rozwojowych dostarczają badania mniejszości narodowych zamieszkujących tereny przygraniczne Polski, Ukrainiy i Białorusi (1, 2, 3, 4, 5, 6). Występuje nakładanie się biologicznych i kulturowych właściwości specyficznych dla kilku narodów. Na niektórych terenach Białorusi nastąpiło wymieszanie ludności rosyjskiej z podłożem białoruskim a także w niektórych rejonach z polskim czy litewskim (2, 3).
Celem obecnej pracy była ocena rozwoju biologicznego dzieci i młodzieży z Iwieńca i Kamienia na Białorusi. Do szkół w tych miejscowościach chodzi znaczny odsetek uczniów pochodzenia polskiego.
Materiał został zebrany w trakcie prac białorusko-polskiej ekspedycji, w której brali udział pracownicy naukowi Oddziału Antropologii i Ekologii Człowieka Instytutu Sztuki i Etnografii i Folkloru Akademii Nauk na Białorusi oraz pracownicy naukowi Zakładu Kultury Fizycznej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie. Badania antropometryczne wykonano we wrześniu 1997 roku. Zbadano 197 chłopców i 205 dziewcząt w wieku od 10 do 16 lat. Badani pochodzili z rodzin polskich, białoruskich i mieszanych (rodzice reprezentowali odmienne w stosunku do siebie narodowości). W opracowaniu oceniono: masę ciała, wysokość, szerokość barków i bioder, szerokość i głębokość klatki piersiowej.
Wyliczono średnie i odchylenia standardowe w klasach wieku i dokonano normalizacji cech somatycznych na wartości rówieśników badanych w latach 80-tych przez Salivon i wsp. 1989 ( 6). Pozwoliło to na prześledzenie tendencji przemian w poziomie i tempie rozwoju badanych dzieci i młodzieży.
Wyniki badań i ich omówienie
Charakterystyki liczbowe badanych cech przedstawiono w tabelach 1-3.
Tabela 1. Charakterystyka wysokości, masy ciała i wymiarów szerokościowych badanych chłopców i dziewcząt z Białorusi.
DziewczętaChłopcy
wieknxδnxδd
Wysokość
1019139,336,5633135,466,44- 3,87
1130144,206,2732141,458,34- 2,35
1213156,548,3126146,925,97- 10,54
1321157,468,6822155,248,28- 2,22
1436157,477,1833161,628,984,15
1523158,914,9721167,837,528,92
1618161,025,6331167,778,126,75
Masa
101933,356,823331,114,59- 2,14
113035,056,293234,554,77- 0,50
121344,888,052638,138,79- 6,75
132145,739,582244,469,29- 1,1
143648,508,493348,478,34 - 0,03
152347,936,952154,959,547,03
161854,257,153156,7110,582,46
Szerokość barków
101929,662,693329,891,440,23
113030,652,203230,862,340,21
121334,122,072632,351,87- 1,77
132134,402,562234,452,780,05
143634,471,813335,582,171,11
152334,371,792135,932,411,56
161835,361,293138,242,652,88
Szerokość klatki piersiowej
101921,031,723321,581,390,55
113021,421,483221,581,280,16
121323,041,252622,441,16- 0,60
132123,741,942223,932,160,19
143624,021,623325,211,901,19
152324,631,872125,951,261,32
161825,861,383127,481,951,62
Szerokość bioder
101922,261,453322,321,490,06
113023,431,513222,922,02- 0,51
121326,191,502623,761,49- 2,43
132126,411,842225,541,54- 0,87
143626,821,993326,362,38- 0,46
152326,671,852127,071,940,40
161826,891,593127,732,200,84
Głębokość klatki
101914,871,353315,10,810,23
113015,001,163215,280,80- 0,22
121316,811,902615,811,05- 1,00
132117,212,312217,131,98- 0,08
143616,961,703318,151,571,19
152316,911,412118,501,951,59
161817,981,573119,072,39 - 1,09
Tabela 2. Unormowane średnie arytmetyczne cech somatycznych dziewcząt z Białorusi.
Dziewczęta
CechyWiek
10111213141516
Wysokość0,390,111,470,37- 0,21- 0,36- 0,02
Masa0,530,140,880,21- 0,08- 0,460,01
Szerokość barków0,320,211,710,660,370,030,42
Szerokość klatki0,930,661,470,890,661,061,48
Szerokość bioder1,302,212,791,541,781,10,82
Głębokość klatki0,690,501,570,880,460,531,23
Tabela 3. Unormowane średnie arytmetyczne cech somatycznych chłopców z Białorusi.
Chłopcy
CechyWiek
10111213141516
Wysokość0,090,42-0,710,470,19- 0,43
Masa0,080,110,200,54- 0,09- 0,05- 0,21
Szerokość barków0,600,170,541,290,640,080,43
Szerokość klatki0,560,040,470,740,940,390,72
Szerokość bioder1,952,781,902,161,071,331,03
Głębokość klatki0,51- 0,180,280,880,670,860,60
Badane dziewczęta do 13-go roku życia charakteryzowały się większą wysokością ciała w porównaniu do chłopców. W przypadku masy ciała większe średnie arytmetyczne zanotowano aż do 14-go roku życia. W analizowanym okresie dziewczęta charakteryzowały się również wyższymi wymiarami bioder i klatki piersiowej, i obwodami ciała. Skok pokwitaniowy wysokości ciała chłopców przypadał na okres 12-15 lat. Szczyt skoku pokwitaniowego miał miejsce między 13 a 14 rokiem życia i wynosił 11,39 cm.
U dziewcząt skok pokwitaniowy wysokości, masy ciała i większości analizowanych cech wystąpił między 11 a 12 rokiem życia. Analiza różnic znormalizowanych cech somatycznych (tab. 3), wykazała, że w stosunku do chłopców badanych w latach 80-tych, ich rówieśnicy z Iwieńca i Kamienia do 15-go roku życia charakteryzowali się nieco wyższą wysokością ciała i wymiarami szerokościowymi i zdecydowanie mniejszymi średnimi obwodów ciała. W przypadku masy ciała różnice ujemne zanotowano w 15. i 16. roku życia. Relacje między masą ciała kształtowały się u obecnie badanych chłopców mniej korzystnie niż u ich rówieśników z lat 80-tych. Obecnie badani chłopcy z Kamienia i Iwieńca charakteryzowali się zdecydowanie niższymi parametrami rozwojowymi w porównaniu do swoich rówieśników z Mińska na Białorusi (7).
Wysokość ciała w grupach dziewcząt była bardziej zróżnicowana. Generalnie dziewczęta z Iwieńca i Kamienia do 13-go roku życia były wyższe i cięższe od swoich rówieśników mierzonych w latach 80-tych (tab. 2). Ostatecznie, w wieku 16 lat, średnie wartości w porównywanych grupach były bardzo podobne. We wszystkich grupach wiekowych badane dziewczęta posiadały niższą wysokość i masę ciała oraz wymiary klatki piersiowej w porównaniu do dziewcząt z Mińska badanych w latach 1996-97 (7).
Mniejsze wartości obwodów i masy ciała świadczą o słabszym umięśnieniu i otłuszczeniu wynikającym z deficytów żywieniowych. Typ sylwetki zarówno chłopców i dziewcząt nawiązuje do postrzeganego u dzieci wzrastających w gorszych warunkach bytowych (1, 2, 3, 7).
Zbyt mała liczebność materiału nie pozwoliła na przeanalizowanie zależności między homogennością lub heterogennością małżeństw a poziomem rozwoju ich potomstwa. Badani chłopcy i dziewczęta z Iwieńca i Kamienia stanowili grupę zróżnicowaną pod względem narodowościowym, 43, 4% badanej populacji było potomkami małżeństw heterogamicznych a 56,6% małżeństw homogamicznych (w tym 39,2% Polaków i 17,4% Białorusinów).
Wnioski
1. U obecnie badanych dzieci i młodzieży z Iwieńca i Kamienia na Białorusi zaznaczyła się, szczególnie w młodszych klasach wieku, tendencja do powiększenia wysokości ciała i wymiarów ciała szerokościowych.
2. Badana grupa chłopców i dziewcząt z Białorusi charakteryzuje się niższą wysokością i bardziej przysadzistą budową ciała niż ich równolatki w Polsce.
Piśmiennictwo
1. Malinowski A. i wsp.: Wzrastanie dzieci szkolnych z podmiejskiego regionu Łódź-Nowosolna. Kultura Fizyczna – Prace Naukowe WSP w Częstochowie. 2. Malinowski A. i wsp.: Dane o stanie rozwoju fizycznego dzieci w wieku 7-11 lat z Postaw na Białorusi [W:] Problemy rozwoju zdrowia, edukacji prozdrowotnej i ekologicznej (red) J. Rodziewicz-Gruhn., M. Pyzik, WSP Częstochowa 1995/96. 3. Malinowski A. i wsp.: Zmienność wysokości ciała dziewcząt i chłopców białoruskich w okresie od 1931 do 1993 roku. [W:] Problemy rozwoju zdrowia, edukacji prozdrowotnej i ekologicznej (red) J. Rodziewicz-Gruhn., M. Pyzik, WSP Częstochowa 1995/96. 4. Malinowski A., Subocz A.: Stan rozwoju fizycznego młodzieży polskiej na Litwie. [W:] Problemy rozwoju zdrowia, edukacji prozdrowotnej i ekologicznej (red.) J. Rodziewicz-Gruhn., M. Pyzik, WSP Częstochowa 1995/96. 5. Rodziewicz-Gruhn., Pyzik M., Malinowski A.: Poziom rozwoju dzieci i młodzieży ze Lwowa na Ukrainie. Kultura Fizyczna – Prace Naukowe WSP w Czestochowie nr 1, Częstochowa 1997. 6. Salivon I. et al.: Detskij organizm i sreda. Mińsk 1989. 7. Stolarczyk H.: Społeczne uwarunkowanie rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży szkolnej Łodzi. Wyd. Uniw. Łódzkiego. Łódź 1995. 8.Tegako L. et al.: Kompleksnye podchody k izuczeniu biologiczeskoj adaptacji Białorusi w postczenobylskij period. w druku.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: